මවිත : Mawitha.com : All the latest Sri Lanka and world breaking news and current affairs in Sinhala

Hot

mawitha

Stay Safe

Jul 8, 2026

උඩු ගුවනේ චීන බබාලා

July 08, 2026
උඩු ගුවනේ චීන බබාලා පෘථිවි වායුගෝලයට ඔබ්බෙන්, කෙළවරක් නොපෙනෙන හිස් අවකාශය, අභ්‍යවකාශය යන නමින් හැඳින්වෙයි. විද්‍යාත්මකව පැහැදිලි කළොත්, පෘථිවි තලයේ සිට කිලෝමීටර් 100ක් ඉහළින් පිහිටි ‘කාර්මන් රේඛාව’ යනුවෙන් හැඳින්වෙන සීමාවෙන් එපිට සියලු දේ අභ්‍යවකාශයයි. අභ්‍යවකාශය යනු නිහඬ, අඳුරු, සීතල තැනකි. අභ්‍යවකාශය රික්තකයකි. වාතය නැත. හුස්ම ගැනීම කළ නොහැකිය. 

පෘථිවියෙන් ඔබ්බට යමින් අභ්‍යවකාශයට ළං වෙද්දී සූර්යාලෝකය විහිදුවීමට වායුගෝලයක් නොමැති බැවින්, පෘථිවියේ මෙන් නිල් අහසක් වෙනුවට අභ්‍යවකාශයේ දකින්න ලැබෙන්නේ තරු, ග්‍රහලෝක පිරුණු ඝන අන්ධකාරය පමණි. මිනිසා පෘථිවියෙන් එපිට වෙන ග්‍රහලෝකයක ජනපද පිහිටුවන දිනය වැඩි ඈතක නොවන බව අප කවුරුත් දන්නා කරුණකි. 

2030 වෙද්දී සඳ මත ජනපද බිහිවනු ඇත. 2050 වෙද්දී, අඟහරු බලා යනු ඇත. අභ්‍යවකාශයේ ශුන්‍ය ගුරුත්වයේ මනුෂ්‍ය අපට අපේ වර්ගයා බෝ කිරීමේ හැකියාව පවතීද යන්න ගැටලුවකි. මේ ගැටලුවට පිළිතුරු සෙවීමට චීන විද්‍යාඥයෝ ඉදිරිපත් වී සිටිති. 

ඔබ මේ ලිපිය කියව මොහොතේ, චීන විද්‍යාඥයෝ මේ සම්බන්ධයෙන් රහස් පර්යේෂණ රැසක් සිදුකරමින් සිටිති. මේ පරීක්ෂණ, රහසේ සිදුවන ආන්දෝලනාත්මක පර්යේෂණ යැයි කීවොත් එය නිවැරදිය. චීනය මෙම පරීක්ෂණ සිදු කරන්නේ ඔවුන්ටම කියා පෘථිවි කක්ෂයේ ඉදිකර ඇති අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළේ ඇති පර්යේෂණාගාර තුළය. ඒ, එම නැවතුම්පොළේ සිටින ගගනගාමීන්ට අවශ්‍ය උපදෙස් දෙමිණි. ඔබ දන්නවා මේ වනවිට, ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළ ලෙස හැඳින්වෙන දැවැන්ත අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළක් පෘථිවි කක්ෂයේ රඳවා තිබේ. 

1998 වසරේ සිට ක්‍රියාත්මක වන මෙම නැවතුම්පොළ ඇමරිකාවේ නාසා අභ්‍යවකාශ ආයතනය, රුසියාවේ රොස්කොස්මොස් ආයතනය, යුරෝපයේ එසා අභ්‍යවකාශ ආයතනය, ජපානයේ ජැක්සා අභ්‍යවකාශ ආයතනය සහ කැනඩාවේ අභ්‍යවකාශ ආයතනය එක් වී එකලැස් කළ සහ පවත්වාගෙන ප්‍රධාන නැවතුම්පොළය. 

 ලෝක බලවතකු වුවත් චීනය මෙම නැවතුම්පොළ අතරේ සම්බන්ධයක් නැත. චීනය ඔවුන්ටම කියා කුඩා ප්‍රමාණයේ අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළක් පෘථිවි කක්ෂයේ රඳවා ඇත. ඒ, එහි කොටසින් කොටස (මොඩියුල) රොකට්ටු ආධාරයෙන් පෘථිවි කක්ෂයට ගෙන ගොස් එකලැස් කරමිණි. මේ නැවතුම්පොළ ඉදිකිරීම් ආරම්භ වූයේ 2022 වසරේදීය. 

ඉංග්‍රීසි ‘ටී’ අකුරක හැඩය ගන්නා මෙම නැවතුම්පොළ ‘ටියැන්ගොන්ග්’ යනුවෙන් හැඳින්වෙයි. එහි අරුත දෙව්ලොව මාලිගය යන්නය. චීන අභ්‍යවකාශගාමීන් (මොවුන් හැඳින්වෙන්නේ ටැකියෝනොට්ස් යනුවෙනි) නිරන්තරයෙන් ‘ටියැන්ගොන්ග්’ අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළේ රැඳී සිටිමින් පර්යේෂණවල නිරත වන අතර, ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ තවත් නව මොඩියුල එකතු කරමින් සහ තමන්ගේම අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂයක් මේ අසලම කක්ෂගත කරමින් නැවතුම්පොළ තවදුරටත් පුළුල් කිරීමට සැලසුම් කර තිබේ. 

මේ සඳහා චීනය ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 8 සිට 10 දක්වා මුදලක් වැය කර ඇති බව ගණන් බලා ඇත. ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළ හා සම්බන්ධ වීමට චීනයට ඉඩ නොලැබුණේ භූ-දේශපාලනික එදිරිවාදිකම් නිසාය. 2011 දී ඇමෙරිකානු කොන්ග්‍රස් මණ්ඩලය (පාර්ලිමේන්තුව) විසින් ‘වොල්ෆ් සංශෝධනය’ නමින් නීතියක් සම්මත කර ගනු ලැබුණි. ඒ මඟින් ජාතික ආරක්ෂාව සහ බුද්ධිමය දේපළ සොරකම් කිරීමේ චෝදනා මත චීන රජය හෝ චීන ආයතන සමඟ කිසිදු සෘජු සහයෝගීතාවයක් පැවැත්වීම නාසා ආයතනයට තහනම් කෙරුණි.

මේ හේතුවෙන් චීනයට ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළ තහනම් විය. එම තහනම ආශිර්වාදයක් කරගත් චීනය, ඔවුන්ටම කියා මෙම ‘ටියැන්ගොන්ග්’ නිර්මාණය කළේය. චීනයේ අභ්‍යවකාශ සිහිනය පෘථිවි කක්ෂයෙන් නතර වන්නේ නැත. ඔවුන්ගේ මීළඟ ඉලක්කය වන්නේ හඳය. 2030 වසර වන විට මිනිසුන් සහිත යානයක් සඳ මතට ගොඩබැස්වීම සඳහා චීනය මේ වන විටත් සියල්ල සූදානම් කරමින් සිටී. 

මේ සඳහා ඔවුන් මේ වනවිටත් ‘ලෝන්ග් මාර්ච් 10’ නමැති අතිශය බලසම්පන්න රොකට්ටුවත්, ‘මැන්ග්ෂෝ’ නමැති නව පරපුරේ, ගගනගාමීන් රැගෙන යන යානයකුත්, ‘ලැන්යුඒ’ නමැති චන්ද්‍ර ගොඩබෑමේ යානයකුත් නිර්මාණය කරමින් සිටී. දැන් අපි ආපසු යමු අපේ කතාවට. පසුගිය දා චීනය, ඔවුන් සතු ‘ලෝන්ග් මාර්ච් 7’ රොකට්ටුවක ආධාරයෙන්, ‘ටියැන්ෂෝ-10’ නමැති භාණ්ඩ ප්‍රවාහන කැප්සියුලය, ‘ටියැන්ගොන්ග්’ අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළට යැවීය.

‘ටියැන්ෂෝ-10’ භාණ්ඩ ප්‍රවාහන කැප්සියුලයේ ගගනගාමීන්ට ආහාර, ඉන්ධන සහ අභ්‍යවකාශ ඇඳුම් කට්ටල ද ඇතුළු ටොන් හතක බඩු බාහිරාදිය අඩංගු විය. එම බඩු බාහිරාදිය අතරේ, කාගේත් අවධානය දිනා ගත් දේ වූයේ මිනිස් කඳ සෛල පාදක කර ගනිමින්, විද්‍යාගාර තුළ නිපදවන ලද ‘කෘත්‍රිම මිනිස් කලල’ සමූහයයි. 

 මේ සම්බන්ධයෙන් බටහිර මාධ්‍යවල පුවත් පළ වූයේ, චීනය අභ්‍යවකාශයේදී සැබෑ මිනිස් දරුවන් බිහි කිරීමට තැත් කරන බව පවසමිණි. චීනයට අනුව එය එසේ නොවෙයි. මෙම කලල සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධානී යු ලෙකියෑන් පවසන ආකාරයට, මේවා සැබෑ මිනිස් කලල නෙවෙයි. මෙම කලලවලින් පුද්ගලයකු වර්ධනය වීමක් සිදුවන්නේ ද නැත. මෙම කලල මිනිස් සෛලවලින් සකස් කළ ආකෘති පමණි. 

“මේවා සැබෑ කලල නොවෙයි. පුද්ගලයකු ලෙස වර්ධනය වීමේ හැකියාවක් මේ කලලවලට ඇත්තේ නැහැ. මුල් අවදියේ මිනිස් වර්ධනය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා ආකෘතියක් ලෙස ඒවා භාවිතයට ගැනෙනවා. අපි අභ්‍යවකාශයේ බබාලා නිර්මාණට කරන්නේ නැහැ. අභ්‍යවකාශය කලලවල වර්ධනයට බලපාන ආකාරය සොයා බලනවා පමණයි.” යැයි යු ලෙකියෑන් වැඩි දුරටත් පැහැදිලි කර තිබේ. මෙම රහසිගත පරීක්ෂණය පිටුපස ඇති සැබෑ යථාර්ථය සැබවින්ම විශ්මයජනකය. 

චීන විද්‍යාඥයන් අභ්‍යවකාශයේදී අධ්‍යයනයට ලක් කෙරෙන බව පැවැසෙන්නේ, මිනිස් කලල සංසේචනය වී දින 14ත් 21ත් අතර, ශරීරයේ අවයව නිර්මාණය වීමට පටන් ගන්නා අතිශය සංවේදී අවධියයි. එක් සාම්පලයකින් මඟින් කලලයක් ගර්භාෂ බිත්තියට ඇලෙන මොහොතත්, තවත් සාම්පලයකින් සෛල ස්ථර බෙදීම සිදුවන ආකාරයත් සොයා බැලෙයි. 

දින පහක් පුරා අභ්‍යවකාශයේ රික්තය සහ විකිරණ මැද වැඩෙන්න සලස්වා, ඉන්පසු ශීත කළ එම කෘතිම සෛල නැවත පෘථිවියට රැගෙන ඒම සිදු කරයි. ඉන්පසු පෘථිවියේදී සාමාන්‍ය තත්ත්වයන් යටතේ වැඩෙන කලල සහ අභ්‍යවකාශයේ වැඩෙන්න සැලැස්වූ කලල එකිනෙක සසඳමින්, අභ්‍යවකාශ විකිරණ මඟින් මිනිස් ප්‍රජනන පද්ධතියට සිදු කරන බලපෑම අධ්‍යයනය කෙරෙයි. 

ලුසිත ජයමාන්න
The Sun ඇසුරිනි
තව කියවන්න

කමේනිගේ අවමගුල

July 08, 2026

මල් වෙඩි, ඩ්‍රෝන සංදර්ශන පවත්වමින් සහ හමුදා පෙළපාළි පවත්වමින්, ඇමෙරිකාව, ඉකුත් ජූලි 4 වැනිදා, 250 වැනි නිදහස සමරද්දී, , ඉරානයේ තෙහෙරාන් අගනුවර එකම හිස් ගොඩක් විය. ඉකුත් පෙබරවාරි 28 වැනිදා, ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය එක් වී ඉරානයට පහර දෙද්දී, ඊශ්‍රායල හමුදාව එල්ල කළ මිසයිල ප්‍රහාරයකින්, මියගිය එරට උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනීගේ අවමංගල කටයුතු ආරම්භ විය. සතියක කාලයක් තිස්සේ පැවැත්වෙන මෙම ආගමික කටයුතු ආරම්භ වූයේ තෙරෙහාන් අගනුවරිනි. 

පෙබරවාරි 28 වැනිදා, සෙනසුරාදා, උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනී, සිටියේ තෙහෙරාන් අගනුවරට මදක් ඔබ්බෙන් පිහිටි ඔහුගේ නිවසේය. නිවසේ යට ශක්තිමත් බංකරයක් විය. කමේනී, ආරක්ෂක අංශ ප්‍රධානීන්, බුද්ධි අංශ ප්‍රධානීන් හමුවී විශේෂ සාකච්ඡාවක් පවත්වා උදෑසන ආහාරයට සූදානම් විය. 

බංකරයට ඉහළින් නිවසේ, කමේනීගේ බිරිඳ මන්සූර්, දියණිය, සහ ඇගේ සැමියාත් ඔවුන්ගේ සිගිති දියණියත් සිටියහ. ඊට අමතරව, කමේනීගේ පුතු මොජ්ටාබා සහ ඔහුගේ බිරිඳ සහ්රා හදාද් සිටියහ. කමේනී ඉලක්ක කර ගනිමින් ඊශ්‍රායල හමුදාව එල්ල කළේ ‘බ්ලූ ස්පැරෝ’ නමැති අති නවීන මිසයිලයයි. මෙම මිසයිලය අති ප්‍රබලය. අති බිහිසුණුය. 

මෙවැනි මිසයිල ඊශ්‍රායල ගුවන් හමුදාවට අයත් ප්‍රහාරක යානාවකින් අහසේ ඉහළටම රැගෙන යෑම සිදුවෙයි. එදා එනම් පෙබරවාරි 28 වැනිදා, ඊශ්‍රායල හමුදා ප්‍රහාරක යානයකින් ඉහළට රැගෙන ගිය, ‘බ්ලූ ස්පැරෝ’ මිසයිලය මුදා හැරුණි. එය අදාළ ඉලක්කය සොයා පහළට පැමිණෙන්නේ අධික වේගයකිනි. 

 මිසයිලය වැදී කමේනිගේ නිවස පමණක් නොව, පහළින් වූ ආරක්ෂිත යැයි සිතූ බංකරය සුනුවිසුණු විය. කමේනී ප්‍රමුණ නිවසේ සිටි සියලු දෙනා ප්‍රහාරයට හසුවූහ. ප්‍රහාරයෙන් කමේනිගේ දෙවැනි පුතු මුජ්ටාබා බරපතල ලෙස තුවාල ලබා දිවි ගලවා ගත්තේය. කමේනිගෙන් පසු අද ඉරානයේ උත්තරීතර නායකා ලෙස එම ධුරයේ කටයුතු කරන්නේ මුජ්ටාබා ය. 

ඇමෙරිකා සහ ඉරාන බුද්ධි අංශවලට අනුව, මුජ්ටාබාගේ තත්ත්වය යහපත් නොවෙයි. ප්‍රහාරයෙන් තුවාල ලබා මුජ්ටාබා සිටින්නේ තීන්දු තීරණ ගැනීමට නොහැකි තත්ත්වයක බව පැවැසෙයි. කෙසේ නමුත්, මේ කිසිවක් ඉරාන රජය තහවුරු කර නැත. පියා අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ දේහයට අවසන් ගෞරව දැක්වීමට ද මුජ්ටාබා පැමිණ නැත. එසේ වුවත් අප්‍රකට ලෙස ජීවත් වන කමේනිගේ තවත් පුතුන් තිදෙනකු පසුගිය සති අන්තයේ තෙහෙරාන් අගනුවරදී කමේනිගේ දේහයට ගෞරව දැක්වූ බව වාර්තා විය. 

ඉරාන උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ අභාවය පමණක් නොව, මේ වනවිට පැවැත්වෙන කමේනිගේ අවමංගල කටයුතු මුළු මහත් මැදපෙරදිග කලාපයේම මෙන්ම ගෝලීය දේශපාලනයේ දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇත. දශක තුනකට වැඩි කාලයක් ඉරානයේ ආගමික, දේශපාලන සහ හමුදා බලයේ මුදුන්මුල වූ කමේනිගේ සමුගැනීමත් සමඟ සමස්ත ඉරානයම දැඩි ශෝකාකූල සහ නොසන්සුන් වාතාවරණයකට මුහුණ දී සිටී. ඉරානය යනු ලොව එකම ෂියා මුස්ලිම් බහුතරයක් වෙසෙන රාජ්‍යයයි. මැදපෙරදිග අරාබි රටවල් බහුතරයක සිටින්නේ සුන්නි මුස්ලිම්වරුන්ය.

සුන්නි සහ ෂියා බෙදීම ඇති වූයේ ක්‍රි.ව. 632 දී මුහම්මද් නබිතුමාගේ අභාවයෙන් පසු ඉස්ලාමීය සමාජයේ නායකත්වය (කලීෆාවරයා) හිමිවිය යුත්තේ කාටද? යන ගැටලුව මුල් කරගනිමිනි. සුන්නි මුස්ලිම්වරුන්ගේ විශ්වාසය නබිතුමාතුමාගෙන් පසු නායකයකු නම් කර නොගිය බැවින්, සමාජයේ කැමැත්ත පරිදි සුදුසුම පුද්ගලයා නායකයා ලෙස පත් කරගත යුතු බවය. ඒ අනුව, ඔවුන් නබිතුමාගේ සමීපතම මිතුරකු වූ අබු බකර් ප්‍රථම කලීෆාවරයා ලෙස පිළිගනී. 

ලෝක මුස්ලිම් ජනගහනයෙන් සියයට 85-90 ක් පමණ සුන්නි බැතිමතුන්ය. ෂියා මුස්ලිම්වරුන් විශ්වාස කරන්නේ නායකත්වය නබිතුමාගේ පවුලේ ලේ උරුමයෙන්ම පැමිණිය යුතු බවය. ඒ අනුව නබිතුමාගේ බෑණනුවන් සහ ඥාති සහෝදරයා වූ අලි ප්‍රථම නායකයා (ඉමාම්වරයා) විය යුතු බව ඔවුන්ගේ මතයයි. අරාබි රටවල් පිරිවරාගෙන සිටියත් ඉරානය අරාබි රටක් ලෙස සැලකෙන්නේ නැත. ඉරානය අරාබි ලීගයට අයත් වෙන්නේ ද නැත. 

ඉරානයේ වෙසෙන බහුතරයක් ජනතාව (සියයට 60 කට වඩා වැඩි පිරිසක්) පර්සියානු ජාතිකයන් මිස අරාබි ජාතිකයන් නෙවෙයි. ඔවුන්ට ඇත්තේ අරාබිවරුන්ට වඩා වෙනස් වූ, වසර දහස් ගණනක් පැරණි පර්සියානු සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයක් සහ ඉතිහාසයකි. අරාබි රටවල මිනිසුන් කතා කරන්නේ අරාබි භාෂාව වුවත්, ඉරානයේ රාජ්‍ය භාෂාව වන්නේ ‘ෆාසි’ හෙවත් පර්සියානු භාෂාවය. 

ෆාසි භාෂාව ලිවීමට අරාබි අක්ෂර මාලාවම භාවිතා කරන නිසා බැලූ බැල්මට එක වගේ පෙනුනත්, භාෂා දෙක ව්‍යාකරණ සහ වචන අතින් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්ය. ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ සම්ප්‍රදායට සහ ෂියා මුස්ලිම් චාරිත්‍රවලට අනුකූලව උත්තරීතර නායකයාගේ අවමංගල්‍ය කටයුතු රාජ්‍ය මට්ටමින් සහ අති උත්කර්ෂවත් අයුරින් සංවිධානය කර තිබෙන අතර, ඉරානය සති කීපයක ශෝක කාලයක් ද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. 

අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ අවමංගල්‍යයේ පළමු සහ ප්‍රධානතම අදියර ආරම්භ වූයේ ඉකුත් සති අන්තයේ තෙහෙරානයෙනි. කමේනිගේ දේහය තෙහෙරාන් අගනුවර මසූද් පල්ලියේ තැන්පත් කෙරුණු අතර,මිලියන ගණනින් ඉරාන වැසියන්ට තමන්ගේ ආදරණීය නායකයාට අවසන් ගෞරව දැක්වීමට ඉඩ සැලසුණි. ඉකුත් සති අන්තයේ තෙහෙරාන් අගනුවර එකම හිස් ගොඩක් වූයේ ඒ නිසාය. 

කමේනිගේ දේහයට අවසන් ගෞරව දැක්වීමට, විදේශීය රාජ්‍ය නායකයන්, අග්‍රාමාත්‍යවරුන්, විදේශ අමාත්‍යවරුන් මෙන්ම විවිධ දේශපාලන හා ආගමික සංවිධානවල ඉහළ පෙළේ නියෝජිතයෝ රැසක් සහභාගි වූහ. ඉරානය සමඟ සමීප රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා පවත්වන රටවල් මෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපීය නායකයන් ඒ අතර කැපී පෙණුනි. 

රුසියාව සහ චීනය නියෝජනය කරමින් එරට ඉහළ පෙළේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයන්, විශේෂ නියෝජිතයන් සහ ආරක්ෂක අංශ ප්‍රධානීහු පිරිසක් තෙහෙරාන් නුවර පැමිණියහ. අසල්වැසි ඉරාකයේ ජනාධිපති සහ අග්‍රාමාත්‍යවරයා ඇතුළු ඉහළ පෙළේ දූත පිරිසක්, සිරියානු ජනාධිපති මෙන්ම කටාර්, ඕමානය සහ කුවේටය වැනි ගල්ෆ් කලාපීය රටවල රාජ්‍ය නියෝජිතයෝ ද අවසන් ගෞරව දැක්වීමට පැමිණියහ. 

පාකිස්තාන අග්‍රාමාත්‍ය ෂෙහාබාස් ෂරීෆ්, හමුදාපති ඇතුළු නියෝජිත පිරිසක් ද, ඉන්දීය නියෝජිත පිරිසක් ද කමේනිගේ දේහයට අවසන් ගෞරව දැක්වීමට තෙහෙරානයේ මසූද් පල්ලියට පැමිණියහ. ඉරානයේ සහාය ලබන ලෙබනනයේ හෙස්බොල්ලා සංවිධානයේ ඉහළ පෙළේ දේශපාලන නායකයන්, යේමනයේ හූති සටන්කාමී නියකයන් සහ පලස්තීන හමාස් සංවිධානයේ නියෝජිතයෝ ද අවසන් ගෞරව දැක්වීමට පැමිණ සිටියහ. 

අප ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉරානය අතර පවතින්නේ දිගුකාලීන සහ ඉතා සුහදශීලී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතාවයකි. ශ්‍රී ලංකා රජය නියෝජනය කරමින් පාර්ලිමේන්තු නියෝජ්‍ය කතානායක වෛද්‍ය රිස්වි සාලේ සහ පාර්ල්මේන්තු මන්ත්‍රී රයිෆ් හකීම් තෙහෙරාන් අගනුවරට ගියහ. 

මේ අතර, ඉරාන උත්තරීතර නායක කමේනීගේ අවමගුලට, ඉරානයේ සියලුම ජ්‍යෙෂ්ඨ නායකයන්, බුද්ධි ප්‍රධානීන්, ආරක්ෂක ප්‍රධානීන් සහ දේශපාලනඥයන් සහභාගී වන නිසා, එක මිසයිල ප්‍රහාරයකින් ඔවුන් සියලු දෙනා විනාශ කර දැමීමට තමන්ට හැකියාව ඇතැයි ඇමෙරිකා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් පැවැසුවේ, ඉරානය කුපිත කරමිණි. 

‘මෙතෙක් කල් අපේ (ඇමෙරිකාවේ) ප්‍රහාරවලින් බේරී සැගවි සිටි ඉරාන රජයේ නායකයන් ආරක්ෂක අංශ ප්‍රධානීන් බොහෝ දෙනකු සැගවී සිටි තැන්වලින් එළියට ඇවිල්ලා. ඕනෑ නම් එක මිසයිල ප්‍රහාරයකින් සියලු දෙනා විනාශ කිරීමට පුළුවන්. ඒත් මා එසේ කරන්නේ නැහැ’ යැයි ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් වැඩිදුරටත් පවසා තිබේ. 

කිසිදු බාධාවක් නොමැතිව ඉරාන වැසියන්ට ඔවුන්ගේ නායකයාට අවසන් ගෞරව දැක්වීමට තමන් ඉඩ ලබා දෙන බව ද ඇමෙරිකා ජනාධිපතිවරයා අවධාරණය කර ඇත. ඇමෙරිකාවත් ඉරානයත් මේ වනවිට අවබෝධතා ගිවිසුමකට අත්සන් තබා ඇති අතර, අදාළ කොන්දේසි අනුව කටයුතු කිරීමට දෙපාර්ශ්වයට දින 60 ක කාලයක් ලැබී තිබේ. 

අවබෝධතා ගිවිසුමට අදාළව, ගැටලු නිරාකරණය කරගනිමින් එකඟතාවකට පැමිණීමට ඉරානය දැඩි උනන්දුවකින් පසුවන බව ද ට්‍රම්ප් පවසා තිබේ. කමේනිගේ අවමංගල කටයුතු ආරම්භ වූයේ මෙම ගිවිසුමත් සමග ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය අතරේ ගැටුම් සමතයකට පත්වුණු බැවිනි. 

ඉරානයේ ජ්‍යෙෂ්ඨතම අයතුල්ලාවරයකු විසින් ප්‍රධාන අවමංගල්‍ය යාච්ඤාව මෙහෙයවනු ලැබීමෙන් පසු, කමේනීගේ දේහය, විශේෂ රිය පෙරහරකින් ෂියා ඉස්ලාම් දහමේ ප්‍රධානතම ශාස්ත්‍රීය සහ ආගමික කේන්ද්‍රස්ථානයක් වන කොම් පූජනීය නගරය වෙත රැගෙව යෑම සිදුවිය. ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ විශේෂ ආරක්ෂාවක් එම රිය පෙරහරට ලැබුණි. ඉරානයට ඉහළින් ගුවන් කලාපය ද වසා දැමුණි. කොම් නගරය, කමේනිට සුවිශේෂී වෙයි. 

කමේනි සිය ආගමික අධ්‍යාපනය ලැබූ සහ ජීවිතයේ සැලකිය යුතු කාලයක් ගත කළේ මෙම කොම් නගරයේය. මෙහිදී විශේෂ ආගමික වත්පිළිවෙත් සමූහයක් සිදු කිරීමට නියමිතව තිබුණු බව විදෙස් මාධ්‍ය පැවැසීය. ඉරාන රජයේ සහ ආගමික කවුන්සිලයේ විශේෂ තීරණයකට අනුව, කමේනිගේ දේහය ඉරානයේ චාරිත්‍රවලින් පසුව අසල්වැසි ඉරාකය වෙත රැගෙන යයි.

මෙය දේශපාලනික සහ ආගමික වශයෙන් අතිශය වැදගත් පියවරකි. ෂියා මුස්ලිම් බැතිමතුන්ගේ අතිපූජනීය ස්ථාන කිහිපයක්ම පිහිටා තිබෙන්නේ ඉරාකයේය. පළමු ෂියා ඉමාම්වරයා වන ඉමාම් අලිගේ සොහොන් ගැබ පිහිටි නජාෆ් නුවර සහ ඉමාම් හුසේන් ප්‍රාණ පරිත්‍යාගී වූ පූජනීය භූමිය වන කර්බාලා නුවර ඒ අතර ප්‍රධාන වේ.

කමේනිගේ දේහය මෙම නගරවලට රැගෙන ගොස් එහි ඇති පූජනීය සිද්ධස්ථාන වටා ප්‍රදක්ෂිණා කරමින් විශේෂ ආශිර්වාද ලබා දීමට නියමිත අතර, ඉරාකයේ වෙසෙන මිලියන සංඛ්‍යාත ෂියා වැසියන්ට ද කමේනි වෙනුවෙන් ශෝකය ප්‍රකාශ කිරීමට අවස්ථාව හිමිවනු ඇත. කමේනිගේ දේහය ඉරාකයට රැගෙන යෑමට හැකිවීමෙන්ම පෙනී යන්නේ වත්මන් යුගයේ ඉරානය සහ ඉරාකය අතර පවතින දැඩි සහයෝගීතාව සහ මිත්‍රත්වයයි. 

වර්තමානයේ මෙම දෙරට අතර සබඳතාව උපායමාර්ගික, ආගමික සහ දේශපාලනික වශයෙන් ඉතා ශක්තිමත් මට්ටමක පවතී. දෙරටේම බහුතර ජනගහනය ෂියා මුස්ලිම්වරුන් වීම මෙම මිත්‍රත්වයේ ප්‍රධානතම පදනමය. සෑම වසරකම මිලියන ගණනක ඉරාන වැසියන් ඉරාකයේ කර්බාලා පැවැත්වෙන අර්බයීන් පාගමන සඳහා සහභාගි වන අතර, ඉරාක රජය සහ ජනතාව ඔවුන්ව ඉතා ලෙන්ගතුව පිළිගැනීම සිදුවෙයි.

දේශපාලනික වශයෙන් ගත් කළ 2003 දී ඇමරිකානු ආක්‍රමණයෙන් පසු ඉරාකයේ බලයට පත් වූයේ ෂියා බහුතරයක් සහිත රජයන්ය. එතැන් පටන් ඉරානය ඉරාකයේ දේශපාලනයට සෘජු බලපෑමක් එල්ල කළේය. විශේෂයෙන්ම ඉරාකයේ අයි.එස්.අයි.එස්. ත්‍රස්තවාදය හිස එසවූ අවස්ථාවේදී, ඉරානය තම ‘විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය’ සහ ජෙනරාල් කසීම් සුලෙයිමාන්ගේ නායකත්වය හරහා ඉරාක හමුදාවලට දැඩි මිලිටරි සහයෝගයක් ලබා දුන්නේය. (කසීම් සුලෙයිමාන් ඝාතනය කළේ ඇමෙරිකාවය. ඊට අණ දුන්නේ ට්‍රම්ප්ය. 

ඒ, 2021 වසරේ ට්‍රම්ප් සිය පළමු දුරයේ අවසන් දින කීපයේදිය.) අද වනවිට ඉරාකය, තම රටට අවශ්‍ය විදුලිය සහ ස්වභාවික ගෑස් විශාල වශයෙන් ආනයනය කරන්නේ ද ඉරානයෙනි. අද මිතුරන් වුවත්, දශක කිහිපයකට පෙර, ඉරානය සහ ඉරාකය යනු මැදපෙරදිග දරුණුතම සතුරන්ය. 

මෙම අතීත විරසකය ලෙයින් සහ කඳුළින් පිරුණු එකකි. 1979 දී අයතුල්ලා කමේනිගේ නායකත්වයෙන් ඉරානයේ ‘ඉස්ලාමීය විප්ලවය’ සිදු විය. ඉරාකයේ පාලනය සදාහු හුසේන් සතු විය. සදාම් හුසේන් සුන්නි මුස්ලිම්වරයෙකි. ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවය, තම රටේ සිටින ෂියා බහුතරය වෙත ද පැතිරී තම බලය අහිමි වේ යැයි සදාම් හුසේන් දැඩි ලෙස බිය විය. 

මෙම ‘බිය’ සහ දේශසීමා ගැටුමක් බවට පත් වී, 1980 සැප්තැම්බර් මාසයේදී සදාම් හුසේන්ගේ ඉරාක හමුදාව ඉරානය ආක්‍රමණය කළේය. මෙය 20 වැනි සියවසේ පැවැති දීර්ඝතම මෙන්ම දරුණුතම ලේ වැගිරීම ලෙස සැලකෙයි. වසර 8ක් පුරා පැවැති ඉරාන-ඉරාක යුද්ධයේදී, සදාම් හුසේන්ගේ හමුදාව, ඉරාන සෙබළුන්ට සහ සිවිල් වැසියන්ට එරෙහිව රසායනික අවි භාවිතා කළේය. අයතුල්ලා අලි කමේනි ද එදා යුද පෙරමුණේ සක්‍රීයව කටයුතු කළ නායකයෙකි. 

මෙම යුද්ධයෙන් දෙපාර්ශවයේම මිලියනයකට අධික පිරිසක් මියගිය අතර, දෙරටේම ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන්ම කඩා වැටුණි. කිසිදු පාර්ශවයකට පැහැදිලි ජයග්‍රහණයක් නොමැතිව 1988 දී යුද්ධය අවසන් විය. ඉරානය සහ ඉරාකය අතර පැවැති දරුණු සතුරුකම, මිත්‍රත්වයක් බවට පරිවර්තවය වූයේ ප්‍රධාන කාරණා දෙකක් නිසාය. පළමුවැන්න , 2003 දී ඇමෙරිකාව, සදාම් හුසේන් බලයෙන් පහ කිරීමය. මෙහිදී සදාම්ගේ පාලනය නිම වී, ඉරානයට හිතවත් ෂියා නායකයෝ ඉරාකයේ බලයට පත් වූහ. 

දෙවැන්න, 2014 දී අයි.එස්.අයි.එස්. ත්‍රස්තවාදීන් ඉරාකය ආක්‍රමණය කළ අවස්ථාවේ, ඉරානය සෘජුවම මැදිහත් වී ඉරාකය බේරාගැනීමට මැදිහත් වීමය. සදාම් හුසේන්ගේ පාලනය බිඳවැටීමත් සමඟ, අතීතයේ ඉරානයේ රැකවරණය ලබා සිටි ඉරාක ෂියා දේශපාලනඥයෝ පිරිසක් ඉරාකයේ පාලනය ඔවුන්ගේ අතට ගත්හ. ඉන්පසු, පැරණි විරසක අමතක කර, පොදු ආගමික සහ සංස්කෘතික උරුමයන් පෙරදැරි කරගනිමින් දෙරට අතර නව මිත්‍රත්වයේ පාලම ගොඩනැඟුණි. 

අද ඉරානය සහ ඉරාකය අතරේ පවතින්නේ ශක්තිමත් මිත්‍රත්වයකි. ඉරාන උත්තරීතර නායක කමේනිගේ අවමංගල්‍යය, හුදෙක් එක් ආගමික නායකයකුගේ සමුගැනීමක් පමණක් නොවෙයි. ඔහුගේ දේහය ඉරානයේ සිට ඉරාකයේ පූජනීය නගර වෙත රැගෙන යෑම හරහා ලෝකයට පෙන්වා දෙන්නේ අතීතයේ ලෙයින් තෙත් වූ සතුරන් වූ ඉරානය සහ ඉරාකය, වර්තමානයේ කෙතරම් දුරට එකිනෙකාට බද්ධ වී ඇතිද යන්නය. 

බටහිර බලපෑම් සහ කලාපීය අර්බුද හමුවේ මෙම දෙරටේ මිත්‍රත්වය ඉදිරියටත් මැදපෙරදිග දේශපාලනයේ තීරණාත්මක සාධකයක් වනු නොඅනුමානය. ඉරානයෙන් ඉරාකයට රැගෙන යන දේහය, යළි ඉරානයේ මෂාද් නගරය බලා රැගෙන ඒම සිදුවෙයි. ඒ, අවමංගල කටයුතු අවසානයේදීය. මෂාද් යනු අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ උපන් නගරයයි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
අල් ජසීරා ඇසුරිනි
තව කියවන්න

Jul 4, 2026

බළල් කනේ අපුරුව

July 04, 2026
බළල්ලු යනු ඉතා සියුම් ශබ්ද පවා ක්ෂණිකව ඇසීමේ හැකියාව ඇති දඩයම්කරුවෝ පිරිසක්. මේ අපූරු හැකියාව උන්ට ලැබිලා තියෙන්නේ උන්ගේ කන් පිහිටලා තියෙන සුවිශේෂී ක්‍රමය නිසාය. 

බළලකුගේ එක කනක් ඇතුළේ විතරක් එකිනෙකට වෙනස් මස්පිඩු 32ක් පිහිටා තිබේ. 

හිස පොඩ්ඩක්වත් හොල්ලන්නේ නැතුව, කන් දෙක විතරක් පැති දෙකකට අංශක 180ක් දක්වා කැරකවීමේ පුදුම නම්‍යශීලීත්වයක් බළලුන්ට ඇත. කොච්චර ඈතින් ඇහෙන සියුම් හඬක් පවා නිවැරදිව හඳුනාගන්න ඒ අනුව බළලුන්ට පුළුවනි. 

Brain Maze ඇසුරිනි
තව කියවන්න

හෝමෝ නැලෙඩි පිරිමි කෝ?

July 04, 2026
දකුණු අප්‍රිකාවේ රයිසින් ස්ටාර් ලෙන තුළින් ආදිතම මානව විශේෂයට අයත් පොසිල සිරුරු 20 ක් විද්‍යාඥයන්ට හමුවුණේ අද ඊයේ නොවෙයි; 2013 වසරේදීය. හොමෝ නැලෙඩි නමැති මානව විශේෂය ලෙස මීට වසර 236,000ත් 335,000ත් අතර ජීවත් වුණු මෙම මානවනයන් නම් කෙරුණි. 

හමුවුණු එම සිරුරු 20 ම ගැහැනු සිරුරු යැයි සිදු කළ පර්යේෂණවලින් අනාවරණය වී ඇත. හොමෝ නැලෙඩි පිරිමි මානවයකුගේ සිරුරු කොටස් මෙතෙක් හමුවී නැත. මීට පෙර විද්‍යාඥයන් සිතුවේ, හමුවුණු මෙම අස්ථිවල පැහැදිලි වෙනස්කම් නොතිබුණේ ස්ත්‍රී-පුරුෂ භේදයකින් තොරව ශරීර ප්‍රමාණයන් සමාන වූ නිසා කියාය. 

එසේ වුවත්, දත් එනමලයෙන් ලබාගත් ඉපැරණි ප්‍රෝටීන ඇසුරින් කළ නවීන පරීක්ෂණයකදී පිරිමි පාර්ශවයට පමණක් හිමි 'Amelogenin-Y' ප්‍රෝටීන සලකුණ මේ කිසිවකුගෙන්වත් හමු නොවිණි. 

 බාල වියේ මහලු වියේ පසුවූවන් දක්වා වූ මේ සියලු දෙනාම කාන්තාවන් වීම විශේෂත්වයක් වන අතර, මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ කුඩා මොළයක් සහිත වූ මේ ආදි මානවයන් අහඹු ලෙස නොව, කිසියම් සංස්කෘතික හෝ චාරිත්‍රානුකූල වරණයක් මත හිතාමතාම තම මියගිය සිරුරු මෙම ගුහාව තුළ තැන්පත් කර ඇති බවය. 

මිනිස් නොවන සත්ව විශේෂයක් විසින් ස්ත්‍රී පාර්ශවය වෙනුවෙන්ම පමණක් වෙන් කර සාදන ලද ලොව ප්‍රථම සුසාන භූමිය ලෙස ද මෙම ලෙන තුළ ඔවුන්ගේ සිරුරු තැන්පත් කළ ස්ථානය සැලකෙයි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
Live Science ඇසුරිනි
තව කියවන්න

රොබෝ පොලිස්ගේ වැඩ තහනම්

July 04, 2026
කෘතිම බුද්ධියනේ පණ ගැන්වූ නොයෙක් විධියේ රොබෝවරුන් සහ රොබෝ යන්ත්‍ර ආරක්ෂක අංශවලට සම්බන්ධ කර ගැනීම දියුණු රටවල සුලබව දකින්න ලැබේ. ඇමෙරිකාවේ ඔහායෝ ප්‍රාන්තයේ ඩබ්ලින් පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුව ද අපරාධ මැඩීමේ අරමුණින් රොබෝ පොලිස් නිලධාරියකු රාජකාරියේ යොදවා ඇත.

අවාසනාවකට ඩබ්බොට් (DubBot) නමැති මෙම රොබෝ පොලිස් නිලධාරියාට, මාස 10ක් පුරා කිසිම වැදගත් ප්‍රතිඵලයක් පෙන්වීමට නොහැකි විය. එහෙයින්, ඩබ්බොට් සේවයෙන් නෙරපා දැමීමට සිදුවිය. 

ඩබ්බොට්, Knightscope K5 වර්ගයට අයත්, අඩි පහක් උස, රාත්තල් 400 ක් බර රොබෝවෙකි. මෙම රොබෝ, 2025 ජූලි මාසයේදී පොලිස් සේවයට බදවා ගැණුනු අතර, රොබෝට පැවරී තිබුණේ රථ ගාලක් මුර කිරීමය. 

වටපිටාව අංශක 360 කින්ම නිරීක්ෂණය කරන්න පුළුවන් කැමරා, දෙපැත්තටම සන්නිවේදනය කළ හැකි ඕඩියෝ පද්ධති වගේම හදිසි අවස්ථාවකදී පොලිස් මූලස්ථානයට සෘජුවම සම්බන්ධ වෙන්න පුළුවන් හැකියාව ද මෙම රොබෝ සතු විය. 

තාක්ෂණයෙන් දියුණු වුවත්, මාස 10ක සේවා කාලය ඇතුළත මේ රොබෝ පොලිස්ට එකම එක නීති විරෝධී වැඩක් අල්ලා ගැනීමට නොහැකි විය. එකම එක දඩ කොළයක් නිකුත් කිරීමට හෝ සැබෑ පොලිස් නිලධාරීන්ගේ මැදිහත්වීමක් අවශ්‍ය වෙන විදිහේ එකම එක සිදුවීමක් වාර්තා කිරීමට පවා නොහැකි වුණු බව පැවැසෙයි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
CNN ඇසුරිනි
තව කියවන්න

වැඩක් නැතත් වැඩක් ඇති තයිමස්

July 04, 2026
අප සිරුරේ පපුව මැද, පියයුරු අස්ථියට පිටුපසින් කුඩා, මේදමය අවයවයක් ඇත. ‘තයිමස්’ (Thymus) ග්‍රන්ථිය යනු මෙයයි. කුඩා කාලයේදී ශරීරයට ඇතුළු වන රෝග කාරක සහ පිළිකා සෛල විනාශ කරන ‘T සෛල’ (T-cells) නමැති සුදු රුධිරාණු නිපදවීමට මූලික වන්නේ මෙම ග්‍රන්ථියයි. 

ඒත්, වැඩිවිය පැමිණීමෙන් පසු කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නොමැති, අවයවයක් ලෙස මෙය පිළිගැනෙයි. එබැවින්, හෘද සහ පෙනහළු ආශ්‍රිත සැත්කම්වලදී මෙය ඉවත් කිරීමට ශල්‍ය වෛද්‍යවරු ක්‍රියා කරති. එසේ වුවත්, හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය පර්යේෂකයන් නවතම පර්යේෂණයකින් පෙන්වා දී ඇත්තේ, අප වයසට යද්දී පවා සිරුරේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ විවිධත්වය සහ සෞඛ්‍යය නියාමනය කිරීමට තයිමස් ග්‍රන්ථිය සක්‍රියව දායක වන බවය.

Brain Maze ඇසුරිනි
තව කියවන්න

අම්මා ඈනුම් අරිද්දී බබාටත් ඈනුම් යනවා

July 04, 2026
කෙනෙක් ඈනුම් අරිද්දී, එය දකින අපට නිරායාසයෙන්ම ඈනුම් යෑම සාමාන්‍ය දෙයකි. ඔබ දන්නවාද මේ පුරුද්ද අපට ලැබෙන්නේ අප මවු කුසේ සිටිද්දීය. 

‘කරන්ට් බයෝලොජි’ නමැති වෛද්‍ය විද්‍යා සගරාවේ පළ වන නව පර්යේෂණ වාර්තාවකට අනුව, විද්‍යාඥයන් ගැබිනි මව්වරුන් සහ ඔවුන්ගේ කුස තුළ සිටින කලලයන් (Fetuses) නිරීක්ෂණය කර ඇත. එහිදී පෙනී ගොස් ඇත්තේ මව ඈනුම් අරින විට, කුස තුළ සිටින බිළිඳා ඈනුම් අරින ප්‍රමාණය කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ යන බවය. 

අප සාමාන්‍යයෙන් කෙනෙක් ඈනුම් අරිනවා දැක හෝ සමාජයීය පුරුද්දක් ලෙස හෝ එය අනුකරණය කළත්, මවුකුස තුළ සිටින බිළිඳාට මව දෙස බැලීමේ හැකියාවක් නැත. 

විද්‍යාඥයන් පවසන්නේ මව සහ කුස තුළ සිටින දරුවා අතර ඇතිවන මේ අපූරු චර්යාත්මක ගැළපීම (Behavioral synchronization) සිදුවන්නේ ඇසට පෙනෙන දෙයකින් නොව, මවගේ ශරීරයෙන් නිකුත් වන යම් ජීව විද්‍යාත්මක හෝ කායික සංඥා (Physiological signals) හේතුවෙන් බවය. 

Brain Maze ඇසුරිනි
තව කියවන්න

නෝර්වේ පොඩ්ඩන්ට AI තහනම්

July 04, 2026
පරිගණක සහ කෘතිම බුද්ධිය (AI) ආදී නවීන තාක්ෂණය අධ්‍යාපනයට ඉතා වැදගත් බව ලෝකය පුරා ප්‍රචාරය වුවද, නෝර්වේ රාජ්‍යය ඊට වෙනස් පියවරක් ගනිමින් පන්ති කාමර තුළ AI භාවිතය සීමා කිරීමට අලුත් නීති පනවා තිබේ. 

තාක්ෂණයට වඩා පොත්පත් කියවීම සහ සාමාන්‍ය ක්‍රමයට ඉගෙන ගැනීම දරුවන්ගේ මුල් ළමාවිය සංවර්ධනයට අත්‍යවශ්‍ය බව ඔවුන්ගේ මතයයි. තාක්ෂණය දියුණු වුවද දරුවන්ගේ සැබෑ බුද්ධි වර්ධනය වෙනුවෙන් පන්ති කාමර තුළ AI භාවිතයට මෙලෙස පැහැදිලි නීතිමය සීමාවන් පැනවූ පළමු බටහිර රට නෝර්වේ වෙයි. 

2024 දී පාසල් තුළ ස්මාර්ට්ෆෝන් (Smartphones) තහනම් කිරීමට නෝර්වේ රාජ්‍යය කටයුතු කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දරුවන්ගේ විභාග ලකුණු මට්ටම් ඉහළ ගිය බවත්, දඩබ්බරගති සහ ඔවුන්ගේ මානසික පීඩනයන් අඩු කර ගැනීමට හැකිවිය. 

Live Science ඇසුරිනි
තව කියවන්න

ෂොපින් කිරීමේ සතුට - Retail Therapy

July 04, 2026
අලුත් ඇඳුම් අදින්න සහ අලුත් අලුත් විලාසිතා සොයමින් ෂොපින් කරන්න කවුද අකමැති. වයස් භේදයකින් තොරව ගැහැනු පිරිමි දෙපාර්ශ්වයටම මෙය පොදු කරුණකි. ඒත් ෂොපින් කරන්න ලස්සනට ඉන්න වැඩියෙන්ම කැමැති තරුණ ගෑනු ළමයි. 

මෙම කාරණාව සම්බන්ධයෙන් මනෝවිද්‍යාත්මකව බලද්දී, මනෝවිද්‍යාඥයෝ මේ ගැන අපූරු පැහැදිලි කිරීමක් කරති. ෂොපින් කිරීමේ සතුට (Retail Therapy) ඔබේ විඩාව, මානසික ආතතිය සැණින් නැති කර දැමීමට හේතුවක් වන බවත්, ෂොපින් කිරීම ඔබ සතුටින් තැබීමට හේතුවක් වන බවත් එම පැහැදිලි කිරීමය. 

ඒත් අමතක කරන්න හොඳ නැහැ, ඔබේ පසුම්බියේ තරම දැනගෙන ෂොපින් කරන්න කල්පනාකාරී වෙන්නත් ඕනෑ. ජර්නල් ඔෆ් කොන්සියුමර් සයිකෝලොජි (Journal of Consumer Psychology) විද්‍යා සඟරාවේ ලිපියක සඳහන් වන්නේ, අලුත් ඇඳුම් මිලදී ගැනීම මඟින් අපේ මානසික ආතතිය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කර, තාවකාලික නමුත් ප්‍රබල සතුටක් ලබා දෙන බවය. 

විද්‍යාඥයන් පැහැදිලි කරන අන්දමට, මෙයට ප්‍රධානම හේතුව වන්නේ ඇඳුම් පැළඳුම් හරහා අපට අපේ අනන්‍යතාවය සහ ස්වයං-ප්‍රකාශනය (Self-expression) ලෝකයට පෙන්වීමට හැකි වීමය. අප කැමතිම විලාසිතාවක අලුත් ඇඳුමක් ඇන්දහම අපේ ආත්ම විශ්වාසය ඉබේම ඉහළ යයි. මනෝවිද්‍යාවේදී මෙයට Enclothed Cognition ලෙස හඳුන්වයි. 

සරලව පැහැදිලි කළොත් එයින් අදහස් වන්නේ අප අඳින ඇඳුම අනුව අපේ සිතන පතන විදිහ සහ හැසිරීම වෙනස් වන බවය. අලුත් ඇඳුමක් අපට ලබා දෙන්නේ අලුත් ආරම්භයක් පිළිබඳ හැඟීමකි. ජීවිතයේ ඒකාකාරී බවින් මිදී, තමන්ව අලුත් කර ගැනීමට ලැබෙන මේ අවස්ථාව මොළය හඳුනාගන්නේ ඉතාම ධනාත්මක අත්දැකීමක් විදිහටය. අප කැමති ඇඳුමක් තෝරාගෙන, එය මිලදී ගන්නා මොහොතේ අපේ මොළයෙන් ඩෝපමින් හෙවත් සතුටු හෝමෝන මුදා හැරීමක් සිදුවෙයි. 

පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මිලදී ගැනීමක් සිදු කිරීමටත් වඩා, ගැළපෙන ඇඳුම් සොයමින්, ඒවා තෝරද්දී පවා මොළයේ ඩොපමින් සක්‍රීය වීම සිදුවන බවය. එමඟින් ක්ෂණිකව මනෝභාවය යහපත් අතට හැරෙයි. ඩෝපමින් (Dopamine) ගැන තවත් පැහැදිලි කළොත්, ඩෝපමින් අප මොළයෙන් ශ්‍රාවය වන ඉතාමත් වැදගත් රසායනික ද්‍රව්‍යයකි. සිරුර ඇතුළේ පණිවිඩ හුවමාරු කරන ස්නායු සම්ප්‍රේෂකයක් ලෙස මෙය ක්‍රියාකරයි. 

අලුත් ඇඳුම්වලට පමණක් නොව, ආස කරන කෑමක් කද්දී, යම් ජයග්‍රහණයක් ලබද්දී, අපි අපේ ඉලක්ක කරා ළං වෙද්දී දැනෙන ඒ උපරිම සතුට සහ තෘප්තිය ඇති කරන්නේ ඩෝපමින් මඟිනි. යම් වැඩක් කරන්න අපට ඇති වන උද්‍යෝගය, කැපවීම සහ අවධානය පවත්වා ගන්නත් ඩෝපමින් උපකාරී වෙයි. සිරුරේ ඩෝපමින් මට්ටම ස්වාභාවිකව සහ සමබරව පවත්වා ගන්න නම් හොඳ නින්දක් ලැබීම, පෝෂ්‍යදායී ආහාර ගැනීම, නිතිපතා ව්‍යායාම කිරීම සහ ප්‍රියජනක විනෝදාංශවල නිරත වීම ඉතාමත් වැදගත් බව ද කිව යුතුය. 

ලුසිත ජයමාන්න 
Brain Maze ඇසුරිනි
තව කියවන්න

Jun 30, 2026

භූකම්පන අනතුරු ෆෝන් එකෙන්

June 30, 2026
ගූගල් සමාගම, කෘතිම බුද්ධිය, ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් ස්මාර්ට් ජංගම දුරකතන සහ භූමිකම්පා අතරේ සම්බන්ධයක් ඇති බව දන්නවාද? මේ කියන්න හදන්නේ ඒ ගැනයි. ඒත් මුලින්ම භූමිකම්පා ගැන කතා කරමු. 

පෘථිවියේ මතුපිට ස්තරය නිර්මාණය වී ඇත්තේ, එකිනෙකට යා වූ දැවැන්ත පාෂාණ තැටි සමූහයකිනි. විද්‍යාත්මකව මේවා හැඳින්වෙන්නේ භූතැටි ලෙසය. පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ පවතින අධික තාපය හේතුවෙන් මේ භූතැටි වසරකට සෙන්ටිමීටර කිහිපයක ඉතා සුළු වේගයකින්, අඛණ්ඩව එහා මෙහා චලනය වෙයි. මෙය පෘථිවිය මතුපිට සිටින අපට දැනෙන්නේ නැත. මෙලෙස චලනය වන භූතැටිවල දාර එකිනෙකට ගැටීමේදී හෝ ඒවා එකක් මතින් අනෙක ලිස්සා යෑමේදී, ඒවායේ රළු ස්වභාවය නිසා තදින් හිරවීමකට ලක් වෙයි. 

භූතැටි මෙලෙස හිරවී තිබුණ ද, ඒවා තල්ලු වීමට උත්සාහ කරන බැවින් වසර ගණනාවක් තිස්සේ දැවැන්ත පීඩනයක් හා ශක්තියක් ගොඩනැගෙයි. මෙම පීඩනය දරාගත නොහැකි මට්ටමට පැමිණෙද්දී, හිරවී ඇති පාෂාණ ස්තර, එකපාරටම බිඳී හෝ ලිස්සා ගොස් නිදහස් වෙයි. ක්ෂණිකව මුදාහැරෙන අතිදැවැන්ත ශක්තිය භූකම්පන තරංග ලෙස පෘථිවි පෘෂ්ඨය දෙසට ගමන් කරයි. පොළොව සෙලවෙනු අපට දැනෙයි. භූමිකම්පාවක් වනු මෙයයි. 

 පසුගිය දා, පැය 24 ක් ඇතුළත ලෝකයේ රටවල් කීපයක් ප්‍රබල භූමිකම්පාවලින් කැලැඹිණි. මේ රටවල් එක ළඟ පිහිටි රටවල් නොවෙයි. කලාප දෙකකට අයත් රටවල්ය. ලෝක සිතියම නිරීක්ෂණය කළොත්, මේ රටවලට පහළින් භූතැටි පිහිටන අයුරු දැකිය හැකිය. 

ජපානය, පැපුවා නිව් ගිනියාව, ඇමෙරිකාවට සහ දකුණු ඇමෙරිකාවට අයත් වෙනිසියුලාව යනු මෙම රටවල්ය. ජපානය කැලඹුණේ රික්ටර් පරිමාණයේ ඒකක 6.9 ක ප්‍රබලත්වයක් සටහන් කළ භූමිකම්පාවකිනි. පැපුවා නිව්ගිනියාවට බලපෑමේ රික්ටර් පරිමාණයේ ඒකක 5.4 ක් සටහන් කළ භූමිකම්පාවකි. ඇමෙරිකාවේ කැලිෆෝනියා ජනපදයෙන් වාර්තා වූයේ රික්ටර් පරිමාණයේ ඒකක 5.6 ක් සටහන් කළ භූමිකම්පාවකි. 

මහා විනාශයක් සිදුවූයේ වෙනිසියුලාවට බලපෑ භූමිකම්පාවලිනි. වෙනිසියුලාව ප්‍රබල භූමිකම්පා දෙකකින් කැලඹුණි. මියගිය ගණන 4000 කි. 5,000 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලැබූහ. අතුරුදන් ගණන 68,000 ක් යැයි පැවැසෙයි. වෙනිසියුලාව කැලඹුවේ රික්ටර් පරිමාණයේ ඒකක 7.2 ක් සහ 7.5 ක් සටහන් කළ ප්‍රබල භූමිකම්පා දෙකකින් සහ පසුකම්පන මාලාවකිනි. රික්ටර් පරිමාණය යනු භූමිකම්පාවකදී මුදාහැරෙන ශක්ති ප්‍රමාණය හෙවත් එහි ප්‍රබලතාව මැනීම සඳහා භාවිත කරන මිනුම් දණ්ඩය.

1935 දී චාල්ස් රික්ටර් නමැති ඇමෙරිකානු විද්‍යාඥයා විසින් හඳුන්වා දුන් මෙම ක්‍රමවේදයේදී, භූමිකම්පාවකින් උපදින තරංගවල විශාලත්වය භූකම්පන ලේඛන නමැති උපකරණය මඟින් සටහන් කර, අගය ගණනය කරයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙය අංක 1 සිට 10 දක්වා වූ පරාසයකින් දක්වන අතර, අපට නොදැනෙන සියුම් සෙලවීම්වල සිට නගර පිටින් විනාශ කළ හැකි මහා විපත් දක්වා භූමිකම්පා මෙයින් වර්ගීකරණය කෙරේ. 

මෙම පරිමාණයේ ඇති සුවිශේෂීත්වය, එය රේඛීය පරිමාණයක් නොවීමය. රික්ටර් පරිමාණයේ සෑම අංකයක්ම, ඊට පෙර අංකයට වඩා 10 ගුණයක තරංග විශාලත්වයක් සහ දළ වශයෙන් 32 ගුණයක වැඩි ශක්ති මුදාහැරීමක් පෙන්නුම් කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, රික්ටර් ඒකක 6 ක භූමිකම්පාවක් යනු ඒකක 5 ක භූමිකම්පාවකට වඩා 32 ගුණයක බලවත් එකකි. 

 භූමිකම්පා සිදුවන නිශ්චිත වේලාව, දිනය හෝ ස්ථානය සති හෝ මාස කිහිපයකට කලින් පුරෝකථනය කිරීමට තවමත් ලෝකයේ කිසිදු තාක්ෂණයකට හැකියාවක් නැත. එහෙත්, භූමිකම්පා හටගන්නේ, කලින් සඳහන් කළ විදියට භූතැටි මායිම්වලට ඉහළිනි. එබැවින්, භූතැටි මායිම්වලට ඉහළින් ඇති රටවල වැසියන් ඕනෑම මොහොතක භූමිකම්පාවකට සූදානමින් සිටිය යුතුය. 

භූමිකම්පා ගැන පුරෝකතනය අසීරු වුවත්, භූමිකම්පාවක් හටගනිද්දී, තත්ත්පර කීපයකට පෙර, ඒ ගැන අනතුරු ඇගවීම් කළ හැක. ඒ තත්ත්පර කීපය ඔබේ ජීවිතය බේරා දෙනු ඇත. සියයට 100 ක් සාර්ථක නැතත්, දැනට අප සතුව ඇත්තේ මෙම අනතුරු ඇගවීම පමණි. වෙනිසියුලා භූමිකම්පාවලින් දහස් ගණනක් මියගියත්, තුවාල ලැබුවත්, සුන්බුන් අතරේ සිරවුවත්, වෙනිසියුලා වැසියන් බිලියන ගණනකගේ ජීවිත බේරා දීමට මෙම අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධතියට හැකියාව ලැබුණි. 

මෙම පද්ධතිය, ගූගල් සමාගම, කෘතිම බුද්ධිය සහ ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් ස්මාට්ෆෝන් සුසංයෝගයකි. ගූගල් සමාගම මෙම අනතුරු ඇඟවීමේ ක්‍රමය හඳුන්වා දුන්නේ 2020 දීය. 2021 වසරේ පිලිපීනය භූමිකම්පාවකින් කැලඹෙද්දී, බොහෝ දෙනකු බේරා ගැනීමට මෙම ක්‍රමය සමත් විය. ඒත්, 2023 වසරේ තුර්කිය කැලැඹූ ප්‍රබල භූමිකම්පාවේ දී මෙම ක්‍රමය සාර්ථක වූයේ නැත. භූමිකම්පා සම්බන්ධයෙන් මෙම ක්ෂණික අනතුරු ඇඟවීම් ප්‍රධාන වශයෙන්ම සිදුවන්නේ භූමිකම්පාවකදී පිටවන කම්පන තරංගවල වේගය පාදක කරගනිමිනි. 

භූමිකම්පාවකදී මුලින්ම නිකුත් වන්නේ හානියක් නොවන, වේගවත් ප්‍රාථමික කම්පන තරංගය. මහා විනාශයක් සිදු කරන ද්විතීයික කම්පන තරංග නිකුත් වීම සිදුවන්නේ ඉන්පසුවය. පොළොව මතුපිට ඇති අධි-සංවේදී ‘සෙයිස්මෝමීටර’ පද්ධති මඟින් මෙම ප්‍රාථමික තරංග හඳුනාගෙන, විනාශකාරී තරංග ළඟා වීමට පෙර අනතුරු අඟවයි. මෙම ක්‍රමය, ගූගල් සමාගම, ඔවුන්ගේ ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් ස්මාට්ෆෝන්වලට ඇප් එකකින් (මෘදුකාංග යෙදුමක්) හඳුන්වා දී ඇති අතර, එම යෙදුම හරහා, ස්මාට්ෆෝනයට අනතුරු ඇඟවීම් ලැබෙයි. 

එවිට ඔබට ආරක්ෂිත ස්ථානයකට යෑමට ලැබෙන කාලය තත්ත්පර කීපයක් හෝ මිනිත්තුවක් පමණි. තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමඟ (සියයට සියයක් සාර්ථක නොවුණත්) ජීවිත ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ස්මාර්ට් ෆෝන් මේ අයුරින් දායක කර ගැනීමට ගූගල් සමාගම කටයුතු කිරීම ප්‍රසංශනීය බව කිව යුතුය. ලොව පුරා බිලියන ගණනක් වන ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් ස්මාට්ෆෝන් හරහා සම්බන්ධ කර ගනිමින් භූමිකම්පා අනතුරු අගවන දැවැන්ත ඩිජිටල් ජාලයක් මේ වනවිටත් නිර්මාණය වී ඇත. 

මෙම පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ස්මාට් ෆෝන්වල ඇති ඇක්සලරොමීටර් (Accelerometer) නමැති කුඩා සංවේදකය (Sensor) ආධාරයෙනි. දුරකථනය හරවන විට හෝ චලනය වන විට එය හඳුනාගන්නා මෙම සංවේදකයට, භූමිකම්පාවකදී මුලින්ම නිකුත් වන, මිනිසාට නොදැනෙන සියුම් තරංග පවා ග්‍රහණය කරගත හැකිය. 

යම් නිශ්චිත ප්‍රදේශයක එකම අවස්ථාවක දුරකථන සිය ගණනක හෝ දහස් ගණනක මෙලෙස එක හා සමාන සියුම් කම්පනයක් සටහන් වූ සැණින්, එම දත්ත ගූගල් සර්වර් වෙත ගලා යයි. එහිදී කෘතිම බුද්ධි තාක්ෂණය මඟින් එය භූමිකම්පාවක් බව ක්ෂණිකව තහවුරු කරගන්නා අතර, භූකම්පන තරංග තදින් පැතිර යාමට පෙර එම ප්‍රදේශයේ සහ අවට සිටින ජනතාවගේ දුරකථන වෙත ස්වයංක්‍රීයවම අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කරනු ලබයි. 

 මෙම පද්ධතිය හරහා භූමිකම්පාවේ ප්‍රබලතාව අනුව, ආකාර දෙකක පණිවිඩ නිකුත් වෙයි. රික්ටර් පරිමාණයේ 3.0 ත් 4.5 ත් අතර සුළු භූචලන සඳහා සාමාන්‍ය දැනුවත් කිරීමේ පණිවිඩයක් (Notification) ලැබෙන අතර, රික්ටර් පරිමාණයේ 4.5 ට වැඩි මහා පරිමාණ විනාශකාරී භූමිකම්පාවලදී ස්මාට්ෆෝන් සයිලන්ට් (Silent) කර තිබුණ ද, මහ හඬකින් එය නාද වෙයි. දුරකතනයේ තිරය පුරා අනතුරු ඇඟවීම් දිස්වෙයි. 

මෙහිදී වහාම ආරක්ෂිත තැනකට යන ලෙස උපදෙස් ලැබෙයි. භූමිකම්පාව හටගන්නා ප්‍රධාන කේන්ද්‍රයේ සිටින අයට මෙයින් අනතුරු ඇඟවීමක් ලැබීමට කාලයක් නොමැති වුව ද, ඉන් කිලෝමීටර කිහිපයක් ඈතින් සිටින ජනතාවට විනාශකාරී බලපෑම ළඟා වීමට පෙර තත්පර 10 සිට 60 දක්වා කාලයක් ලබා දීමට අනතුරු ඇඟවීමේ තාක්ෂණය සමත් වෙයි. මෙම පහසුකම දුරකථනයේ සෙටිංවල ඇති සේෆ්ටි ඇන්ඩ් ඉමර්ජන්සි හෝ ලොකේෂන් මඟින් සක්‍රිය කරගත හැකිය. 

ලුසිත ජයමාන්න 
BBC ඇසුරිනි
තව කියවන්න

Jun 27, 2026

සූරියා - මමිතා සුසංයෝගය

June 27, 2026
සූරියා සහ මමිතා බයිජු ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන ‘Vishwanath and Sons’ චිත්‍රපටයේ ගීත මේ වනවිට අන්තර්ජාල හරියටම කියනවා නම් සමාජ මාධ්‍ය කැලඹීමට සමත් වී අවසන්ය. අගෝස්තු 14 වැනිදා තිරගත වීමට නියමිත ‘Vishwanath and Sons’ චිත්‍රපටයප්‍රකට සිනමාකරු වෙන්කි ඇට්ලූරිගේ අධ්‍යක්ෂණයකි. 

ජී. වී. ප්‍රකාශ් කුමාර්ගේ මියුරු සංගීතයෙන් හැඩවුණු මෙම ‘Pattampoochi’ ගීතය, චිත්‍රපටයේ එන සුන්දර මෙන්ම සජීවී ආදර ජවනිකාවක් සිහිපත් කරයි. වයස් පරතරය නොතකා සූරියාගේ චරිතය කෙරෙහි මමිතාගේ චරිතය තුළ ඇති වන ආදර හැඟීම් මෙම ගීතයෙන් මනාව නිරූපණය වෙයි. 

දැඩි ගතිපැවතුම් ඇති පිරිමියකු සහ එඩිතර තරුණියක අතර ඇති වන ආකර්ෂණය ගීතය පුරා ඉතා රසවත්ව ගලා යන ආකාරය දකින්න ලැබේ. මෙම ගීතය දමිළ බසින් ‘Pattampoochi’ ලෙසත්, තෙළිඟු බසින් ‘Neno Butterfly’ ලෙසත් නිකුත් කර ඇත. 
දමිළ පද රචනය අරුන්රාජා කාමරාජ් විසින්ද, තෙළිඟු පද රචනය රාමජෝගයියා ශාස්ත්‍රි විසින්ද සිදු කර ඇති අතර, සංවේදී හඬින් යුත් සුභලාශිනී මෙම අනුවාද ද්විත්වයටම ගායනයෙන් දායක වී තිබේ. 

චිත්‍රපටයේ සූරියා සහ මමිතාට අමතරව රාධිකා සරත්කුමාර් සහ රවීනා තන්ඩන් වැනි ප්‍රවීණ රංගන ශිල්පිනියන් ද ප්‍රධාන චරිතවලට පණ පොවති. සූරියාගේ අවසන් චිත්‍රපටය වූයේ ආර්. ජේ. බාලාජි අධ්‍යක්ෂණය කළ ‘Karuppu’ ය. 

ජිතු මාධවන් අධ්‍යක්ෂණය කරන ‘Suriya47’ චිත්‍රපටයේ වැඩකටයුතුවලට ද ඔහු දායක වෙමින් සිටී. නස්‍රියා නසීම්, ෆහාඩ් ෆාසිල් සහ නස්ලන් කේ. ගෆූර් ද එහි සෙසු චරිත රඟ දක්වති. දකුණු ඉන්දීය සිනමාවේ වත්මන් තාරුණ්‍යයේ දැඩි ආකර්ෂණය දිනාගත් නිළියක ලෙස මමිතා බයිජු අතිශය ජනප්‍රිය වී සිටී. 

මලයාලම් සිනමාවෙන් රංගන ක්ෂේත්‍රයට පිවිසි ඇය, ඉතා කෙටි කලකින් තමිල්නාඩු මෙන්ම සමස්ත ඉන්දීය ප්‍රේක්ෂක හදවත් දිනා ගැනීමට සමත් වූවාය. 2017 දී ‘Sarvopari Palakkaran’ චිත්‍රපටයෙන් සිනමාවට පිවිසි මමිතා, ‘Operation Java’ (2021), ‘Kho-Kho’ (2021) සහ ‘Super Sharanya’ (2022) වැනි මලයාලම් චිත්‍රපට හරහා තම රංගන කුසලතාවය මනාව ඔප්පු කළාය. 

ඇගේ සිනමා ජීවිතයේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය වූයේ 2024 වසරේ තිරගත වූ ‘Premalu’ චිත්‍රපටයයි. එහි ඇය නිරූපණය කළ ‘රීනු’ ගේ චරිතය දකුණු ඉන්දියාව පුරා අතිශය ජනප්‍රිය වූ අතර, ඇය නව පරපුරේ ‘නැෂනල් ක්‍රෂ්’ බවට පත් කිරීමට එය සමත් විය. ‘Premalu’ චිත්‍රපටයේ සාර්ථකත්වයෙන් පසු ඇයට දමිළ සහ තෙළිඟු සිනමාවෙන් විශාල දොරටු විවර විය. 
සූරියා වැනි සිනමාවේ දැවැන්තයකු සමඟ ‘Vishwanath and Sons’ හි ප්‍රධාන නිළිය ලෙස රංගනයෙන් දායක වීමට ලැබීම ඇගේ සිනමා ගමනේ තවත් සුවිශේෂී කඩඉමක් බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නොවෙයි. 

ස්වභාවික රංගන විලාසය මෙන්ම මනස්කාන්ත සිනහව නිසාම ප්‍රේක්ෂක ආදරය දිනූ මමිතා, සූරියා සමඟ රංගනයෙන් එක්වන මෙම නවතම සිනමාපටය ඇගේ සිනමා දිවියේ තවත් සාර්ථක සන්ධිස්ථානයක් වනු නිසැකය.
තව කියවන්න

Jun 24, 2026

ස්ටාර්මර්ගේ සමු ගැනීම

June 24, 2026
බ්‍රිතාන්‍යයේ අග්‍රාමාත්‍ය ධුරය හිමිවන්නේ පාලක පක්ෂයේ නායකයාටය. වර්තමානයේ පාලක පක්ෂය ලෙස කටයුතු කරන්නේ කම්කරු පක්ෂයයි. කම්කරු පක්ෂයේ නායකයා කීර් ස්ටාර්මර්, බ්‍රිතාන්‍ය අග්‍රාමාත්‍යවරයා ද වෙයි. අතුරුමැතිවරණය පරාජය වීමත් සමග පක්ෂය අභ්‍යන්තරයෙන් එල්ල වුණු බලපෑම් හේතුවෙන් ස්ටාර්මර් ට පක්ෂ නායකත්වයෙන් ඉල්ලා අස්වීමට සිදුවිය. ඒ සමග අග්‍රාමාත්‍ය ධුරයට ද ඔහුට අහිමි වෙයි. 

පසුගිය දා පැවැති අතුරු මැතිවරණයෙන් සංක්‍රමණ-විරෝධී ‘රිෆෝම් යූකේ’ නමැති පක්ෂය ඔවුන්ගේ බලය පෙන්වද්දී, කම්කරු පක්ෂය පසුබෑමට ලක්වුවත්, කම්කරු පක්ෂ සාමාජික, මැන්චෙස්ටර් නගරාධිපති ඇන්ඩි බර්න්හැම්, බ්‍රිතාන්‍යයේ උතුරු දෙසින් පිහිටා මේකර්ෆීල්ඩ් ආසනය ජයග්‍රහණය කළේය. පරාජයන් රැසක් මැද මෙය කම්කරු පක්ෂය ලැබූ සුවිශේෂී ජයක් විය. ඒ සමග ස්ටාර්මර්ගේ නායකත්වය අභියෝගයට ලක් විය.

පක්ෂයට නායකත්වය දීමට සුදුසුම කෙනා ස්ටාර්මර් නොව, ඇන්ඩි බර්න්හැම් යැයි පක්ෂ අභ්‍යන්තරයෙන් හඬක් නැගෙන්න පටන් ගත්තේය. පක්ෂයේ වැඩි දෙනා බර්න්හැම් වටා එක් රොක් වෙද්දී, ස්ටාර්මර්ට කළ හැකි කිසිවක් නොවිණි. ඔහු පක්ෂ නායකත්වයෙන් ඉල්ලා අස්විය. ස්ටාර්මර්, ලන්ඩන් නුවර ඩවුනිං වීදියේ අංක 10 ලිපිනයේ පිහිටි බ්‍රිතාන්‍ය අග්‍රාමාත්‍ය නිල නිවස ඉදිරිපිට මාධ්‍යවේදීන් හමුවේ පෙනී සිටියේ බිරිඳ ද සමඟය. ඔහු හැඟීම්බරව සිය හඬ අවදි කළේය. 

“මීට වසර දෙකකට පෙර, කම්කරු පක්ෂය පාලක පක්ෂය ලෙස බලයට ආවා. එසේ වුණේ අවුරුදු 14 කට පසුවයි. ඒක සැබැවින්ම ආඩම්බරයක්. ඒක මගේ ජීවිතයේ ආඩම්බර ම අවස්ථාවයි. වසර ගණනාවක දේශපාලන හැලහැප්පීම්වලින් පසු, රටේ ඉතිහාසයේ නව දේශපාලන පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ වුණා. ලක්ෂ ගණනක් බ්‍රිතාන්‍ය වැසියන්ගේ ජීවිත යහපත් අතට හැරවීමේ අවස්ථාවක් අපට හිමිවුණා. 

මා කම්කරු පක්ෂයේ නායකත්වය බාර ගනිද්දී, පක්ෂය දේශපාලනික, මූල්‍යමය සහ සදාචාරමය වශයෙන් බංකොලොත් වෙලයි තිබුණේ. බොහෝ දෙනා කීවේ, දැන් කම්කරු පක්ෂය ඉවරයි කියලයි. ඒත් ඒ මතය වෙනස් කරන්න මට හැකිවුණා. අප බලය ලබා ගත්තේ බලයට ඇති කෑදරකමට නොව, බ්‍රිතාන්‍යය වඩාත් සාධාරණ සහ සැමට ගරුත්වයක් ඇති රටක් බවට පත් කිරීමටයි. අප බලයේ සිටි මේ කාලයේ අනෙකුත් රටවලට වඩා වේගයෙන් වර්ධනය වන ශක්තිමත් ආර්ථිකයක් නිර්මාණය කිරීමටත්, උද්ධමනය අභිබවා වැටුප් වැඩි කිරීමටත් හැකි වුණා. 

වසර 17 කට පසුව, සෞඛ්‍ය සේවයේ පොරොත්තු ලේඛන වේගයෙන්ම අඩු කරන්න අපට හැකිවුණා. කම්කරුවන්ගේ සහ කුලී නිවැසියන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් ඉතිහාසයේ විශාලතම වෙනස සිදු කළා. නීතිවිරෝධී සංක්‍රමණික බෝට්ටු පැමිණීම පාලනය කළා, දරුවන් ලක්ෂ පහක් දරිද්‍රතාවයෙන් මුදා ගැනීහට හැකි වුණා, යුරෝපීය මිත්‍ර රටවල් සමඟ සබඳතා අලුත් කරමින් බ්‍රිතාන්‍යයේ ජාත්‍යන්තර ගෞරවය නැවත ලබාදීමටත් හැකිවුණා. දැන් කම්කරු පක්ෂය ශක්තිමත්. 

ඒත්, මේ වනවිට දිගටම පක්ෂයට නායකත්වය දීමට සුදුස්සා මා ද යන්න සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශ්න මතු වී තිබෙනවා. මේ සම්බන්ධයෙන් මගේ පාර්ලිමේන්තු කණ්ඩායම ලබා දුන් පිළිතුර මා ඉතා ගෞරවයෙන් පිළි ගන්නවා. මා සැමවිටම තීරණ ගත්තේ මා ආදරය කරන රට මුලට තබා බැවින්, ඒ නිසා බහුතරයේ මතයට ගරු කරමින්, මා කම්කරු පක්ෂයේ නායකත්වයෙන් ඉල්ලා අස්වීමට තීරණය කළා. මගේ තීරණය මා චාල්ස් රජුට දැනුම් දුන්නා. 

 එලැඹෙන ජූලි 9 වැනිදා සිට පක්ෂයට නව නායකයකු පත් කරගැනීමේ කටයුතු ආරම්භ වේවි. සැප්තැම්බර් මාසයේ පාර්ලිමේන්තුව නැවත රැස්වීමට පෙර නව නායකයකු පත් ගැනේවි. එතෙක්, මා අග්‍රාමාත්‍ය ධුරයේ රැඳී ඉන්නවා. නව නායකයාට මාගේ පූර්ණ සහාය ලබා දෙනවා. ගතවුණු වසර හය පුරා මා සමඟ රැඳී සිටිමින් මට සහාය දුන් මගේ සගයන්ට, අග්‍රාමාත්‍ය කාර්ය මණ්ඩලයට සහ රාජ්‍ය සේවයට මා ස්තූති කරනවා. 

අවසන් වශයෙන්, රටේ අසීරුම රැකියාවෙන් සමුගන්නා මම, දැන් මාගේ ජීවිතයේ තිබෙන වටිනාම රැකියාව වෙනුවෙන් කාලය කැප කරන්න බලාපොරොත්තු වෙනවා. ඒ, හොඳ සහ නරක කාලයේ මාගේ පසෙකින් හිදිමින් මට ශක්තියක් වූ මගේ ආදරණීය බිරිඳ වික්ටෝරියාට හොඳ ස්වාමිපුරුෂයකු වීම සහ මගේ ආඩම්බරය මෙන්ම සතුට ද වන මගේ දරුවන්ට හොඳම පියකු වීමයි. ඔබට බොහොම ස්තූතියි.” 

 පසුගිය දා බ්‍රිතාන්‍යයේ පැවැති අතුරු මැතිවරණයෙන්, මැන්චෙස්ටර් නගරාධිපති බර්න්හැම්, විශිෂ්ට ජයක් ලැබුවේ සිය ප්‍රධානතම ප්‍රතිවාදියා රොබට් කෙන්යා පරාජය කරමිනි. කෙන්යා නියෝජනය කරන්නේ සංක්‍රමණ-විරෝධී ‘රිෆෝම් යූකේ’ පක්ෂයයි. 

බර්න්හැම් ඡන්ද 24,927ක් ලබා ගත් අතර, කෙන්යා ලබා ගත්තේ ඡන්ද 9,231 ක් පමණි. මේකර්ෆීල්ඩ් පැවැති ප්‍රාදේශීය සභා ආසන අටම කම්කරු පක්ෂයෙන් උදුරා ගැනීමට ‘රිෆෝම් යූකේ’ පක්ෂය සමත් වුවත්, බර්න්හැම්ගේ මෙහෙයවීමෙන් කම්කරු පක්ෂය උතුරුකරයේ මේකර්ෆීල්ඩ් ආසනය ජයග්‍රහණය කිරීම කම්කරු පක්ෂයට පන්නරයක් විය. 

බර්න්හැම්, කම්කරු පක්ෂයේ ප්‍රබලයන්ගේ පැසැසුමට ලක් විය. තමන්ගේ මීළග ඉලක්කය පක්ෂ නායකත්වය සහ අගමැති පුටුව යැයි බර්න්හැම් ද ප්‍රසිද්ධියේ පවසා තිබේ. පක්ෂයේ නායකයා තෝරා ගැනෙන්නේ පක්ෂ අභ්‍යන්තරයේ සිදුවන ඡන්ද විමසීම්වලිනි. 

එලැඹෙන සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවැත්වීමට නියමිත, කම්කරු පක්ෂ වාර්ෂික මහ සමුළුවට පෙර ස්ටාර්මර් වෙනුවට පක්ෂ නායකත්වයට පත් කිරීමට සිටින හොඳම සහ එකම විකල්පය බර්න්හැම් බව කම්කරු පක්ෂයේ විශ්වාසයයි. 2024 මහ මැතිවරණයෙන් කම්කරු පක්ෂය බහුතර බලයකින් ජයග්‍රහණය කළ ද අග්‍රාමාත්‍ය ස්ටාර්මර්ගේ වැරදි තීන්දු තීරණ හේතුවෙන් පක්ෂය බ්‍රිතාන්‍ය ජනතාව අතර බලාපොරොත්තු සුන්කරගෙන ඇති බව පැවැසෙයි. 

ජනමත සමීක්ෂණ අනුව, 1970 දශකයෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍යයේ බිහිවූ අතිශය අප්‍රසාදයට පත් අගමැතිවරයා ස්ටාර්මර්ය. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ ස්ටාර්මර් අතරේ ද අර්බුදයක් පැවැතිණි. ඒ, ඇමෙරිකා ඉරාන යුද්ධය මුල්කොට ගනිමිනි. ඇමෙරිකාවට සහාය දක්වමින් ඉරානයට පහර දෙන්න එන්නැයි ට්‍රම්ප්, ස්ටාර්මර්ගෙන් ඉල්ලීමක් කර තිබුණු අතර, ස්ටාර්මර් ට්‍රම්ප්ට ‘බැහැ’ කීවේය. ඒ, බ්‍රිතාන්‍ය වැසියන්ගේ යහපත ගැන සිතමිනි. අවසානයේ ස්ටාර්මර්, ට්‍රම්ප්ගේ උදසහසට ලක් විය. 

ස්ටාර්මර්ට අභියෝගයක් වුණු බර්න්හැම්, සාමාන්‍ය පවුලක දරුවෙකි. ඔහුගේ පියා බ්‍රිතාන්‍ය ටෙලිකොම් ආයතනයේ දුරකථන ඉංජිනේරුවරයකු වූ අතර මව පිළිගැනීමේ නිලධාරිනියක් බව පැවැසෙයි. කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය හැදෑරූ බර්න්හැම්, ඔහුගේ පවුලෙන් විශ්වවිද්‍යාලයකට ගිය පළමු සාමාජිකයා ද වෙයි. 

‘වෙස්ට්මිනිස්ටර් දේශපාලන සමාජයෙන්’ පරිබාහිර, බිම් මට්ටමේ දේශපාලනඥයකු ලෙස ජනතාව බර්න්හැම් හඳුනාගෙන ඇත. පසුගිය පෙබරවාරියේ ස්ටාර්මර් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා කම්කරු පක්ෂ විධායක කමිටුව මැදිහත් වී බර්න්හැම් අතුරු මැතිවරණයකට තරඟ කිරීම වැළැක්වීමට ද උත්සාහ ගත්තේය. මෙය බර්න්හැම්ගේ ජනප්‍රියත්ව තවත් ඉහළ නැංවීය. 

බර්න්හැම් දේශපාලනයට ආධුනිකයකු නොවේ. 2017 දී මැන්චෙස්ටර් නගරාධිපති වීමට පෙර, ඔහු අග්‍රාමාත්‍ය ගෝඩන් බ්‍රවුන්ගේ රජයේ සෞඛ්‍ය ලේකම්වරයා (ඇමැති) ලෙස කටයුතු කළේය. ඊට පෙර ඔහු දෙවතාවක්ම (2010 සහ 2015) පක්ෂ නායකත්වය සඳහා තරඟ වැදී පරාජය වී තිබේ. බර්න්හැම්ගේ සාම්ප්‍රදායික දේශපාලන ගමන වෙනස් වූයේ ‘හිල්ස්බරෝ ක්‍රීඩාංගණ ඛේදවාචකය’ මුල්කොට ගනිමිනි. 

හිල්ස්බරෝ ඛේදවාචකය යනු එංගලන්තයේ ෂෙෆීල්ඩ් හි හිල්ස්බරෝ ක්‍රීඩාංගණයේ පැවැති ලිවර්පූල් සහ නොටින්හැම් ෆොරස්ට් අතර පාපන්දු තරගයක් අතරතුර හටගත් තෙරපීමය. එම අවස්ථාවේදී, ලිවර්පූල් ක්‍රීඩාලෝලීන් 97 දෙනකු හුස්ම හිරවී ජීවිතක්ෂයට පත්වී 760 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලැබූහ. 

මියගිය ලිවර්පූල් පාපන්දු ලෝලීන් වෙනුවෙන් සාධාරණය ඉටු කිරීමට එවකට පැවැති බ්‍රිතාන්‍ය රජය අපොහොසත් වීම ගැන කලකිරුණු බර්න්හැම්, එතැන් සිට සාමාන්‍ය ජනතාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නායකයකු බවට පරිවර්තනය විය. නගරාධිපති ලෙස බර්න්හැම්, මැන්චෙස්ටර් නගරයේ ප්‍රවාහන, නිවාස සහ රැකියා ක්ෂේත්‍රවල කැපී පෙනෙන වෙනස්කම් රැසක් සිදු කළේය. එය බ්‍රිතාන්‍ය වැසියන්ගේ පැසැසුමට හේතුවක් වී ඇත. 

කොවිඩ් වසංගත සමයේදී ප්‍රාදේශීය අරමුදල් වෙනුවෙන් ඔහු වෙස්ට්මිනිස්ටර් මධ්‍යම රජය සමඟ කළ නිර්භීත සටන හේතුවන්, ‘උතුරේ රජු’ (කිංග් ඔෆ් ද නෝත්) යන නාමය පට බැඳුණි. ඒ, ගේම් ඔෆ් ත්‍රෝං කතා මාලාව සිහි ගන්වමිනි. කොරෝනා සමයේ බ්‍රිතාන්‍යයේ පාලක පක්ෂය ලෙස කටයුතු කළේ කොන්සර්වේටිව් පක්ෂයයි. විදෙස් ප්‍රතිපත්ති සම්බන්ධයෙන් බර්න්හැම් තරමක් සංකීර්ණ මත දරයි. මහා බ්‍රිතාන්‍යය යුරෝපා සංගමයෙන් ඉවත් වීමට (බ්‍රික්සිට්) දැඩි ලෙස විරුද්ධ වූ අයකු වන්නේ ද බර්න්හැම් ය. ඔහු දිගින් දිගටම පවසන්නේ, මහා බ්‍රිතාන්‍යය යළිත් යුරෝපා සංගමය හා එක්විය යුතු බවය. 

2023 ඔක්තෝබර් මාසයේදී කම්කරු පක්ෂයේ නිල ස්ථාවරයට පිටින් යමින්, ඔහු ගාසා තීරයේ වහාම සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශ කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඊශ්‍රායලයේ, නීතිවිරෝධී පදිංචිකිරීම් විවේචනය කළේය. ඒ අතරේම, ඔහු ‘ඊශ්‍රායලයේ කම්කරු පක්ෂ මිතුරෝ’ නමැති සංවිධානයේ සාමාජිකයකු ලෙස ඊශ්‍රායලයට සහාය ද දැක්වීය‍. කෙසේ හෝ වේවා, මේ වනවිට බ්‍රිතාන්‍ය දේශපාලන කරළියේ වඩාත්ම අවධානයට ලක්වූ චරිතය ඇන්ඩි බර්න්හැම්ය. බ්‍රිතාන්‍යයේ අර්බුදකාරී දේශපාලන පරිච්ඡේදය උඩුයටිකුරු කරමින්, ‘උතුරේ රජු’ ඩවුනිං වීදියේ අගමැති නිල නිවසට යාවිද? එය ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ තීරණය වනු ඇත. 

ලුසිත ජයමාන්න‍ 
BBC ඇසුරිනි
තව කියවන්න

තමන්නාගේ දැක්ම

June 24, 2026
අවුරුදු 15 දී ‘Chand Sa Roshan Chehra’ (2005) චිත්‍රපටයෙන් සිනමාවට පා තැබූ තමන්නා භාතියා, අද ඉන්දියානු සිනමාවේ නොමැකෙන සලකුණක් බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නොවෙයි. එම වසරේදීම ඇගේ පළමු තෙළිඟු චිත්‍රපටය වූ ‘Sree’ ද තිරගත විය. පසුගිය කාල වකවානුව පුරා ඇය ජනප්‍රිය වූයේ රංගනයෙන් පමණක් නොවෙයි. ‘Achacho’, ‘Aaj Ki Raat’, ‘Gafoor’ සහ ‘Kaavaala’ වැනි චිත්‍රපට ගීත හරහා ද ඇය අතිශය ජනප්‍රිය වී සිටී.
තමන්නා යනු රිදී තිරයට පමණක් සීමා වූ චරිතයක් නොවන බව සනාථ කරමින් ඇය මේ වන විට සාර්ථක ව්‍යවසායිකාවක ලෙසද පෙරමුණට පැමිණ ඇත. 2026 දී ඇය එදිනෙදා භාවිත කළ හැකි සුඛෝපභෝගී ආභරණ සන්නාමයක් වන 'Tamannaah Fine Jewellery' නිල වශයෙන් වෙළඳපොළට හඳුන්වා දුන්නාය. ‘Forbes’ සඟරාව සමඟ පැවැත්වූ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී, ඇය ධනය උපයන්නකු ලෙස තමන් සතු සුවිශේෂී ව්‍යාපාරික දර්ශනය සහ දැක්ම පිළිබඳව අදහස් දක්වා තිබුණි. 
ධනය රැස් කිරීම සම්බන්ධයෙන් තමන්නා සතු අදහස සාම්ප්‍රදායික රාමුවෙන් ඔබ්බට ගිය එකකි. 'මා තේරුම් ගත් එකම දෙය නම්, අප මෙලොවින් සමුගන්නා විට මේ කිසිවක් අරන් යන්නේ නැහැ. රූපයෙන් වැඩක් නැහැ. ප්‍රසිද්ධියෙන් හෝ මුදල්වලින් වැඩක් නැහැ. මා රංගනයේ යෙදෙන්නේ ව්‍යාපාර කටයුතුවල යෙදෙන්නේ මම ඒවාට ආදරේ නිසයි. මා සන්නාම අනන්‍යතාවයක් ගොඩ නගන්න සැමවිටම මහන්සි වෙනවා.' යැයි තමන්නා කියයි. 
ඕනෑම මුදල් ප්‍රමාණයකට යම් සීමිත උපයෝගීතාවයක් පවතින බව ද තමන්නා පැහැදිලි කරයි. මුදල්වලින් පමණක් යම් සීමාවකින් එහාට කිසිවක් කළ නොහැකි බව විශ්වාස කරන තමන්නා, ව්‍යාපාරයක් පුළුල් කිරීම කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු කරයි. ඇයට අනුව, ව්‍යාපාරයක් විශාල ලෙස ව්‍යාප්ත නොකිරීම එම සන්නාමයේ දැක්මට කරන අසාධාරණයකි. "මට ඕනෑ වැඩි පිරිසක් වෙත ළඟා වෙමින් සමාජීය බලපෑමක් ඇති කරන්නයි. එය මට සතුටක්. යම් දැක්මක් ඇතිව කටයුතු කරන විට ධනය ඉබේම ගලා එනවා. එමෙන්ම ව්‍යාපාරය ගොඩනගන අතරතුරදීම සමාජයට පෙරළා යමක් ලබා දීම මා අගය කරනවා" යැයි ඇය පවසයි. 
වාර්තා අනුව තමන්නා භාතියාගේ වර්තමාන ශුද්ධ වත්කම ඉන්දීය රුපියල් කෝටි 100 ඉක්මවයි. ඇය මුම්බායි නුවර අති සුඛෝපභෝගී, මුහුදට මුහුණලා පිහිටි නිවසක ජීවත් වෙයි.තෙළිඟු, දෙමළ සහ හින්දි යන සිනමාවේ එකසේ දස්කම් දැක්වූ තමන්නා මේ වන විට චිත්‍රපට 90 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවකට දායක වී ඇත. ඇය වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධියට පත් වූයේ ‘Baahubali’, ‘Oopiri’ , ‘Lust Stories 2’ සහ ‘Aranmanai 4’ වැනි චිත්‍රපට හරහාය. 
ඊට අමතරව ඇය ‘Jee Karda’, ‘Do You Wanna Partner’ සහ ‘Aakhiri Sach’ වැනි ජනප්‍රිය OTT (Over-the-top) නාලිකා ඔස්සේ විකාශය වූ කතාමාලාවන් හිද ප්‍රධාන භූමිකාවන් හොබවා ඇත. ඉන්දීය මාධ්‍ය වාර්තාවලට අනුව, ඇයගේ රංගන දායකත්වයට සහ ව්‍යාපාරවලට අමතරව, විවිධ වාණිජ වෙළඳ නාම ප්‍රවර්ධන කටයුතු (Brand Endorsements) ද ඇයගේ ස්ථාවර ආදායම් මාර්ගයන් ලෙස කැපී පොනෙයි. 

NDTV
තව කියවන්න

Jun 23, 2026

පිටසක්වළින් ආවොත්?

June 23, 2026
බටහිර සිනමාකරු ස්ටීවන් ස්පීල්බර්ග්ගේ නවතම විද්‍යා ප්‍රබන්ධ චිත්‍රපටය 'ඩිස්ක්ලෝෂර් ඩේ' (Disclosure Day) මේ දිනවල අපේ රටේ පමණක් නොව, ලොව පුරා තිරගත වෙයි. චිත්‍රපටයට පාදක වන්නේ පෘථිවියට පැමිණෙන දියුණු බුද්ධිමත් පිටසක්වළ ජීවීන් ගැනය.

බුද්ධිමත් පිටසක්වළ ජීවීන් ඇත්තටම පෘථිවියට පැමිණියහොත් හෝ එවැනි ජීවීන් පෘථිවිය සමඟ සන්නිවේදනය කළොත්, මානව සංහතිය ඊට මුහුණ දෙන්නේ කෙසේද? අපි කුමක් කරන්නෙමුද? 

ඇතැම්විට ඔබ නොදන්නවා වෙන්න පුළුවනි, ඒත් ඒ සම්බන්ධයෙන් මේ වනවිටත් විද්‍යාත්මක සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මට්ටමින් පූර්ව සැලසුම් සහ ප්‍රොටෝකෝල (Protocols) සකස් කර තිබේ. 

ඒ, තාරකා විද්‍යාඥයන්, ජගත් ආරක්ෂක අංශ සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන එක් වෙමිනි. පිටසක්වළ ජීවීන්ගෙන් සංඥාවක් ලැබුණහොත් හෝ ඔවුන්ගේ පැමිණීමක් නිරීක්ෂණය වුවහොත්, ක්‍රියාත්මක විය යුතු ප්‍රධානතම සැලසුම සකස් කර ඇත්තේ පිටසක්වළ බුද්ධිමත් ජීවීන් සෙවීමේ ආයතනයයි. (SETI - Search for Extraterrestrial Intelligence). 

SETI ප්‍රොටෝකෝලයන්ට අනුව, ප්‍රථමයෙන්ම, ලැබුණු පිටසක්වළ සංඥාව හෝ අදාළ සාක්ෂි ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යාඥයන් කණ්ඩායම් කීපයකට යොමු කර, තහවුරු කර ගැනීම සිදුවෙයි.

ඉන්පසුව, එම තොරතුරු ලෝකවාසීන්ට නොසඟවා හෙළි කළ යුතු අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය හරහා සමස්ත මානව සංහතිය නියෝජනය වන පරිදි පොදු ප්‍රතිචාරයක් සකස් කිරීමට මූලික පියවර ගැනෙයි. ජාත්‍යන්තර එකඟතාවකින් තොරව පෘථිවියෙන් කිසිදු පිළිතුරු සංඥාවක් යැවීම සපුරා තහනම්ය. 

ගෝලීය මට්ටමින් මෙවැනි තත්ත්වයකට මුහුණ දීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සතුව බාහිර අභ්‍යවකාශ කටයුතු පිළිබඳ ආයතනය (UNOOSA - United Nations Office for Outer Space Affairs) නමින් විශේෂ ආයතනයක් ස්ථාපිත කර ඇත. පිටසක්වළින් පැමිණෙන ඕනෑම බුද්ධිමත් ජීවී විශේෂයක් මුළු පෘථිවියටම බලපාන පොදු සාධකයක් බැවින්, තනි රටකට ඒ පිළිබඳව තීරණ ගැනීමේ අයිතියක් නැත. 

UNOOSA ආයතනය, මෙවැනි අවස්ථාවකදී විද්‍යාඥයන්, රාජ්‍ය නායකයන් සහ ආරක්ෂක උපදේශකයන් ඒකාබද්ධ කරමින් දේශපාලන සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික රාමුවක් සකස් කරනු ඇත. මෙහිදී පිටසක්වළ ජීවීන් සමඟ සබඳතා පවත්වන ආකාරය, ඔවුන් සමග තාක්ෂණික හුවමාරුව සිදුවන ආකාරය සහ මානව වර්ගයාගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර නීතිමය එකඟතා ක්‍රියාවට නැංවෙනු ඇත. 

මීට අමතරව, පිටසක්වළින් පැමිණිය හැකි අහිතකර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් හෝ වයිරස මඟින් පෘථිවියේ ජෛව ගෝලයට හානියක් වීම වැළැක්වීම සඳහා 'ග්‍රහලෝක ආරක්ෂණ' (Planetary Protection) නිරෝධායන ක්‍රමවේද ඇමෙරිකාවේ නාසා (NASA) ආයතනය සකස් කර අවසන්ය. 

ලුසිත ජයමාන්න 
ස්තුතිය - NASA
තව කියවන්න

ට්‍රම්ප්ගේ පියාඹන බලකොටුව

June 23, 2026
ධවල මන්දිරය යනු ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරයාගේ නිල නිවහනය. ‘උඩු ගුවනේ ධවල මන්දිරය’ යනු ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරයාගේ නිල ගුවන් යානයයි. මේ උඩු ගුවනේ ධවල මන්දිරය මේ වනවිට අලුත් වී ඇත. ලෝකෙට ලොක්කා වන ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරයා, ලෝකයේ කොතැන ගියත්, ඔහු රැගෙන යන ඒ සුවිශේෂී නිල ගුවන් යානය ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ය. 

මෙය ඇමෙරිකාවේ ආර්ථික සහ හමුදා බලයේ සජීවී සංකේතයයි. ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ යුද මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථානයක්, සුඛෝපභෝගී හෝටලයක්, සන්නිවේදන ජාලයක් එකට එක් කළ ගුවන් යානයකි. සරලව කීවොත්, පියසැරි බලකොටුවකි. ධවල මන්දිරයේ ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිගේ කාර්යාලය ඕවල් කාර්යාලයයි. ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ගුවන් යානය තුළ ද ඕවල් කාර්යාලයක් ඇත. ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ආරක්ෂාව අතින් අංක එක වෙයි. ලොව මිල අධිකම සහ රහස්‍යම ගුවන් යානය ලෙස සැලකෙන්නේ ද ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ය. 

දශක ගණනාවක් එක දිගට ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරුන් පස් දෙනකු භාවිතයට ගත් ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ යානය, පසුගිය දා විශ්‍රාම ගිය අතර, ඊට සමගාමීව, වත්මන් ඇමෙරිකා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්, නවතම ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ගුවන් යානය ඇමෙරිකානුවන්ට පමණක් නොව මුළු ලොවටම හඳුන්වා දුන්නේය. මෙම නව ගුවන් යානය, විශ්‍රාම යැවුණු ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ගුවන් යානය මෙන් නොව, යවත්කාලීන කළ සියලු පහසුකම්වලින් සමන්විත දැවැන්ත යානයකි. මෙම යානය, ට්‍රම්ප්ට විදේශයකින් ලැබුණු ත්‍යාගයකි. ධුරයේ සිටිද්දී ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරයකුට ලැබුණු වටිනාම ත්‍යාගය මෙයයි.

ගුවන් යානය, ට්‍රම්ප්ට තෑගි ලෙස කළේ මැදපෙරදිග කලාපයේ සිටින ඇමෙරිකාවේ සමීපතම මිතුරකු වන කටාර් රාජ්‍යයයි. දශක හතරකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ, ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරුන් භාවිතයට ගත්තේ නිල් සහ සුදු වර්ණ ගැන්වූ ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ගුවන් යානයයි. මෙය ඇමෙරිකාවේ බෝයිං ගුවන් යානා නිෂ්පාදන සමාගමේ බෝයිං 747 ගුවන් යානයකි. 

මෙම යානය භාවිතයට ගත් ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරුන් වන්නේ ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව් බුෂ්, බිල් ක්ලින්ටන්, බැරැක් ඔබාමා, ජෝ බයිඩන් සහ වත්මන් ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ය. ඒ අනුව, නිල් සහ සුදු වර්ණ ගැන්වූ ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ යානය විශ්‍රාම යැවීම සිදුවූයේ මහත් අභිමානයකිනි. නවතම ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ගුවන් යානය, බෝයිං 747-8 වර්ගයේ යානයකි. 

ඇමෙරිකන් ඩොලර් මිලියන 400 ක් වටිනා මෙම යානය, වර්ණ ගන්වා ඇත්තේ ට්‍රම්ප්ගේ අභිමතය අනුවය. තද කළු නිල් පටියක් සහ රතු පටියක් එහි දකින්න ලැබේ. රන්වන් කවයක් තුළ ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිගේ නිල ලාංඡනය දැකිය හැකිය. තෑගි ලෙස ලැබුණු යානය, නවීකරණය කිරීම සහ අවශ්‍ය ලෙස වෙනස්කම් කිරීම සිදුවූයේ ඇමෙරිකාවේ ඇන්ඩෲස් ගුවන් හමුදා කඳවුරේ විශේෂ අංගයක් තුළදීය. 

පසුගිය දා යානය එළිදැක්වීම ද එම අංගනයේදීම සිදුවිය. “මේ යානය ඉදි කළ අවස්ථාවේ මෙය සැලකුණේ ලෝකයේ වටිනාම සහ සැපපහසුව වැඩිම ගුවන් යානය විදියටයි. ලෝකයටම මෙවැනි ගුවන් යානා තියෙන්නේ එකයි. දැන් ඒක තවත් නවීකරණය වෙලා. ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිගේ ගුවන් යානය බවට පත් වෙනවා” යැයි නවතම ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ගුවන් යානය එළිදක්වමින් ජනාධිපති ට්‍රම්ප් මාධ්‍ය හමුවේ පැවැසුවේ මහත් ආඩම්බරයෙනි. 

විශ්‍රාම යැවුණු ‘එයාර් ෆෝස් වන් බෝයිං වීසී25ඒ’ යානය, ඇමෙරිකන් ජනාධිපති නිල ගුවන් යානය බවට පත්වූයේ 1990 දීය. විශ්‍රාම යද්දී ගුවන් යානය වසර 36 කට වැඩිය පැරැණිය. ගුවන් යානයක් වසර 36 ක් පැරැණියි නම් එය පුරාවස්තුවක් වැනිය, භාවිතයට සුදුසු නොවෙයි. පසුගිය කාලය පුරා ඩිමොක්‍රටික්වරුන් සහ රිපබ්ලිකන්වරුන් පොදුවේ එකඟ වූ කරුණක් නම්, ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ සඳහා අලුත් ගුවන් යානයක් අවශ්‍ය බවය. 

2018 දී ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ සඳහා අලුත් යානයක් භාවිතයට ගැනීම වෙනුවෙන් අවශ්‍ය සැලැසුම් සකස් කෙරුණත්, එය අවුල් ජාලයක් විය. බෝයිං සමාගම, ඇමෙරිකන් ඩොලර් බිලියන 3.9 ක ගිවිසුමකට අත්සන් තැබීය. ඒ, අලුත් පරම්පරාවේ ගුවන් යානා දෙකක් ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ලෙස ලබා දෙන පොරොන්දුව යටතේය. එම ගුවන් යානා මීට වසර ගණනකට පෙර නිපදවා අවසන් කළ යුතුව තිබුණි. කෙසේ නමුත්, එම ව්‍යාපෘතිය දිනෙන් දින කල් ගියේය. ප්‍රමාදයත් සමග නිෂ්පාදන වියදම ඉහළ ගියේය.

අද වනවිට එම ගුවන් යානා නිපදවීමට වැයවන මුදල ඇමෙරිකන් ඩොලර් බිලියන 5 පසු කර ඇතැයි පැවැසෙයි. එම යානා නිපදවා අවසන් වනු ඇත්තේ 2027 සහ 2028 යන වසරවලදීය. ඒත්, ට්‍රම්ප්ගේ දෙවැනි මෙන්ම අවසන් ධුර කාලය ඒ වනවිට අවසන් වන බැවින්, ට්‍රම්ප්ට එම ගුවන් යානා ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ භාවිතයට ගැනීම නොහැකි වෙයි. 

 ධවල මන්දිරය, අලුත් ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ ගුවන් යානයක් සඳහා විකල්ප සොයද්දී, කටාර් රාජ්‍යය ඊට මැදි විය. කටාරය තෑගි වශයෙන් ට්‍රම්ප්ට දුන් යානය සැබැවින්ම සුවිශේෂී එකකි. මෙම යානය බෝයිං සමාගම නිපදවා ඇත්තේ 2012 දීය. මෙය ද අවුරුදු 14 ක් පැරණිය. ඒත්, විශ්‍රාම යැවුණු ‘එයාර් ෆෝස් වන්’ යානයට වඩා මෙම බෝයිං 747-8 යානය අලුත්ය. 

මීට පෙර, මෙම ගුවන් යානය කටාර් රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ සුඛෝපබෝගී ගුවන් යානයක් විය. එය නිර්මාණය කර තිබුණේ පියාඹන රජ මාලිගයක් ලෙස සියලු සැප සම්පත්වලින් පරිපූර්ණවය. කටාර් එමීර් ෂෙයික් තමීම් බින් හමාඩ් අල් තානි, මෙම යානය ට්‍රම්ප්ට තෑගි කළේ හොඳහිත පෙන්වීමක් ලෙසය. 

ඇමෙරිකන් ගුවන් හමුදාව පවසා ඇත්තේ, ඔවුන් කටාරයෙන් තෑගි ලැබුණු ගුවන් යානයේ ඇතුළත සම්පූර්ණවෙන් වෙනස් කරමින් නවීකරණය කළ බවය. ඒ, එය ඇමෙරිකා ජනාධිපතිවරයාට සුදුසු පරිදි ආරක්ෂක බලකොටුවක් බවට පරිවර්තනය කරමිණි. අති නවීන තාක්ෂණය යානය සතුය. නවීන ප්‍රහාරක පද්ධතියක් සහ ප්‍රහාරවලින් ආරක්ෂා වීමේ ආරක්ෂක පද්ධතියක් ද යානය සතුය. නවීකරණ කටයුතු සඳහා වෙන් කළ මුදල ඇමෙරිකන් ඩොලර් මිලියන 934 ක් බව පැවැසෙයි. 

ලුසිත ජයමාන්න‍ 
CNN ඇසුරිනි
තව කියවන්න

Jun 17, 2026

Artemis III තාක්ෂණික පරීක්ෂණයක්

June 17, 2026
මිනිසුන් පමණක් නොව, ගැහැනුන් ද සඳට රැගෙන යෑමේ අරමුණින්, ඇමෙරිකාවේ නාසා ආයතනය ආරම්භ කර ඇති ‘ආටිමිස්’ මෙහෙයුම් මේ වන විට ලෝකයේම අවධානයට ලක්ව ඇත. සඳට පය තැබීම පමණක් නොව, සඳ මත ජනාවාස පිහිටුවීම සහ එතැනින් නොනැවතී අඟහරු ග්‍රහයා වෙත ගමන් කිරීම නාසා ආයතනයේ ඉලක්කයයි. 

 නාසා ආයතනය පසුගිය දා ආටිමිස් 3 මෙහෙයුමට එක් වන ගගනගාමීන් සිවුදෙනා කවුරුන්දැයි ලොවට හඳුන්වා දුන්නේය. ඒ අනුව, රැන්ඩි බ්‍රෙස්නික් අණදෙන නිලධාරියා ලෙස කටයුතු කරන අතර, ලූකා පර්මිතානෝ නියමුවා ලෙසත්, ෆ්‍රෑන්ක් රුබියෝ සහ ඇන්ඩ්‍රේ ඩග්ලස් මෙහෙයුම් විශේෂඥයන් ලෙසත් ආටිමිස් 3 මෙහෙයුමට සම්බන්ධ වෙති. 

මුල් සැලසුම්වලට අනුව ආටිමිස් 3 මෙහෙයුම සෘජුවම සඳ මත ගොඩබැසීමට නියමිතව තිබුණද, පසුව ගත් තීරණයකට අනුව එහි මූලෝපායික වෙනසක් සිදු කර ඇත. 

ඒ අනුව, මෙම මෙහෙයුම පෘථිවි පහළ කක්ෂයේ (Low Earth Orbit) සිදුකරන අතිශය තීරණාත්මක තාක්ෂණික පරීක්ෂණ මෙහෙයුමක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වනු ඇත. මීළඟ මහා පිම්ම සඳහා සියලු තාක්ෂණික මෙවලම්වල සුරක්ෂිතභාවය තහවුරු කරගැනීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණය. 

මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන්ම ස්පේස් එක්ස් (SpaceX) සහ බ්ලූ ඔරිජින් (Blue Origin) යන පෞද්ගලික අභ්‍යවකාශ සමාගම් විසින් නිපදවනු ලබන සඳ මත ගොඩබෑමේ යානා (Lunar Landers) පෘථිවි කක්ෂයේදී ප්‍රායෝගික පරීක්ෂාවන්ට ලක් කෙරේ. 

එහිදී ඔරායන් (Orion) අභ්‍යවකාශ යානය සහ අදාළ ගොඩබෑමේ යානා එකිනෙකට සම්බන්ධ වීම (Docking) මෙන්ම, ගගනගාමීන් ආරක්ෂිතව යානා අතර හුවමාරු වන ආකාරය පිළිබඳ සම්බන්ධීකරණ අභ්‍යාස මෙහිදී සිදු කිරීමට නියමිතය. 

මීට අමතරව, ඉදිරි සඳ ගමන්වලදී ගගනගාමීන් පලඳින Axiom සමාගමේ නවතම අභ්‍යවකාශ ඇඳුම් කට්ටල (Spacesuits) සහ යානය තුළ ඇති ජීව ආධාරක පද්ධති (Life support systems) පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක්ද ආටිමිස් 3 මෙහෙයුමට ඇතුළත්ය. මෙම මෙහෙයුම 2027 වසරේ දී සිදුවනු ඇත.

ආටිමිස් 3 මෙහෙයුමෙන් ලබාගන්නා අතිවිශාල තාක්ෂණික අත්දැකීම් සහ දත්ත උපයෝගී කරගනිමින්, 2028 වසරේදී ආටිමිස් 4 මෙහෙයුම ආරම්භ කිරීමට නාසා ආයතනය සැලසුම් කර ඇත. මෙය 1972 වසරේ ඇපලෝ මෙහෙයුම් නිමාවීමෙන් පසු, ගගනගාමීන් නැවත වරක් සඳ මත පා තබන ප්‍රථම අවස්ථාව වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

මෙම මෙහෙයුමේ ඇති විශේෂත්වය වන්නේ සඳෙහි දක්ෂිණ ධ්‍රැවය ආශ්‍රිතව මිනිසුන්ට දිගුකාලීනව වාසය කළ හැකි කඳවුරක් පිහිටුවීමේ මූලික කටයුතු ආරම්භ කිරීමයි. ආටිමිස් 4 මෙහෙයුම සඳහා සහභාගී වන ගගනගාමීන් කවුද යන්න පිළිබඳව නාසා ආයතනය මෙතෙක් නිල ප්‍රකාශනයක් සිදු කර නොමැත. 

සමස්ත කණ්ඩායමම කාන්තාවන්ගෙන් සමන්විත වන බවට සමාජයේ විවිධ මත පැතිර ගියද, ඒ පිළිබඳ ස්ථිර තහවුරු කිරීමක් තවමත් නැත. නාසා ආයතනයේ වත්මන් ප්‍රතිපත්තිය තුළ විවිධත්වයට ප්‍රමුඛත්වය දෙන බැවින්, අනාගත සඳ ගමන් සඳහා කාන්තා ගගනගාමීන්ගේ සහභාගීත්වය ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතිනු ඇති බව විශ්වාසයයි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
ස්තුතිය - NASA
තව කියවන්න

පෘථිවිය මැද සාගර පතුලක්

June 17, 2026
පෘථිවියේ දකුණු අර්ධගෝලය ආශ්‍රිතව සිදු කළ භූගර්භ සිතියම්කරණයකින්, පෘථිවි හරය වටා ඈත අතීතයේ පැවති සාගර පතුලක අවශේෂ පිළිබඳ සාක්ෂි හමුවී ඇත. 

ඇන්ටාක්ටිකාවේ ස්ථාපිත කළ භූකම්පන නිරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථාන 15කින් වසර තුනක් පුරා රැස්කළ දත්ත විශ්ලේෂණය කරමින් විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ, මෙම ඝන පාෂාණ ස්තරය පෘථිවි මතුපිටින් කිලෝමීටර් 2,900ක් පමණ ගැඹුරින් පිහිටි ද්‍රවමය බාහිර හරය සහ පාෂාණමය භූ ප්‍රවාරය හමුවන සීමාවේ පිහිටා ඇති බවය.

මනීෂි මංජරී 
Live Science
තව කියවන්න

ඇසේ සෛල තිරහන් කරන ප්‍රතිකර්මයක්

June 17, 2026
වයස්ගත වීම නිසා ඇස් පෙනීම දුර්වල වූවන්ට බලාපොරොත්තුවක් දෙමින්, සෛල යළි තරුණ කළ හැකි නවතම ජාන ප්‍රතිකාරයක ප්‍රථම මානව පරීක්ෂණය ඇමරිකාවේදී ආරම්භ වී ඇත. 

 ඇමරිකානු සමාගමක් විසින් නිපදවා ඇති ER-100 නම් මෙම ප්‍රතිකාරය මගින් සිදු කරන්නේ ඇස සහ මොළය සම්බන්ධ කරන දෘෂ්ටි විතානයේ ස්නායු සෛල යළි සක්‍රීය කිරීමය. 

ග්ලෝකෝමා සහ දෘෂ්ටි ස්නායු ආබාධ සහිත රෝගීන් 18 දෙනකු යොදාගනිමින් ඇරඹි මෙම පරීක්ෂණයේදී, එක් ජාන ප්‍රතිකාර එන්නතක් සහ සති කිහිපයක ප්‍රතිජීවක ඖෂධ ලබා දීමෙන් පසුව එම රෝගීන්ගේ ප්‍රගතිය වසර පහක් පුරා නිරීක්ෂණය කිරීමට නියමිතය.

මනීෂි මංජරී 
Live Science
තව කියවන්න

සුපිරි එල් නීනෝ වහිනවද? පායනවද?

June 17, 2026
පැසිෆික් සාගරයේ මතුපිට ජල උෂ්ණත්වය අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ යාම හේතුවෙන් නිර්මාණය වන සුපිරි එල් නීනෝ (Super El Niño) ගෝලීය දේශගුණික සංසිද්ධිය ඉදිරි මාසවලදී ශ්‍රී ලංකාවට බලපෑම් එල්ල කරනු ඇතැයි බටහිර විද්‍යාඥයෝ අනතුරු අඟවති. 

ලංකාව පිහිටි කලාපීය පිහිටීම අනුව මෙහිදී අපට එකිනෙකට වෙනස් දේශගුණික අන්ත දෙකකට මුහුණ දීමට සිදු වේ. ඒ අනුව, වසරේ මැද භාගයේ උදාවන නිරිතදිග මෝසම් කාලසීමාවේදී දිවයිනට ලැබෙන වර්ෂාපතනය සාමාන්‍ය අගයට වඩා බෙහෙවින් අඩුවිය හැකි අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කෘෂිකර්මාන්තයට සහ ජල විදුලි උත්පාදනයට දැඩි බාධා පමුණුවන දීර්ඝ වියළි කාලගුණයක් හෝ දරුණු නියඟයක් රට තුළ ඇතිවීමේ අවදානම ඉතා ඉහළය. 

කෙසේ වෙතත්, මෙම නියඟයෙන් අනතුරුව වසරේ අග භාගයේදී (ඔක්තෝබර් සිට දෙසැම්බර් දක්වා) තත්ත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම කඩුම්බුඩුවක් වනු ඇතැයි විද්‍යාත්මක පුරෝකථන පෙන්වා දෙයි. 

එල් නීනෝ සක්‍රීය වසරවලදී බෙංගාල බොක්ක ආශ්‍රිත වායුගෝලීය කැළඹිලි සහ පීඩන අවපාත ඉහළ යන බැවින්, අන්තර් මෝසම් සහ ඊසානදිග මෝසම් සමයන්හිදී බලාපොරොත්තු නොවන මහා වැසි ඇද හැලීමට ඉඩ තිබේ. කෙටි කාලයක් තුළ අධික වර්ෂාවක් ලැබීම නිසා පහත් බිම් යට කරමින් දරුණු ජලගැලීම් සහ කඳුකර ප්‍රදේශවල නායයෑම් සිදුවිය හැකිය.
තව කියවන්න

එස්තෝනියාවේ AI විප්ලවය

June 17, 2026
ඔබ දන්නවාද? ලෝකයේ, වඩාත්ම ඩිජිටල්කරණය වූ රාජ්‍යය ලෙස සැලකෙන එස්තෝනියාව, වර්තමානයේදී කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සිය පාලන තන්ත්‍රයේ සහ සිවිල් සේවයේ අනිවාර්ය කොටසක් බවට පත්කරගෙන සිටින බව.

යුරෝපයේ කුඩාම රටක් වුව ද, තාක්ෂණික භාවිතය අතින් ඔවුන් සිටින්නේ ප්‍රමුඛ පෙළේය. එස්තෝනියානු රජය AI තාක්ෂණය හඳුන්වන්නේ ක්‍රැට්ස් (Kratt) යන නමිනි. එය එරට ජනප්‍රවාදයේ එන, ස්වාමියා වෙනුවෙන් වෙහෙස නොබලා වැඩ කරන අද්භූත සත්වයකුගේ නම ඇසුරෙන් යෙදූවකි. 

අද වන විට එස්තෝනියාව තුළ රාජ්‍ය සේවා 80කට අධික සංඛ්‍යාවක් AI ඇල්ගොරිතම මගින් වඩාත් කාර්යක්ෂමව මෙහෙයවනු ලබයි. එස්තෝනියාවේ AI භාවිතයේ සුවිශේෂී සලකුණ වන්නේ 'Bürokratt' ව්‍යාපෘතියයි. මෙය හුදෙක් තොරතුරු ලබාදෙන පද්ධතියක් නොව, පුරවැසියන්ට රජයේ සේවාවන් සමඟ සෘජුව ගනුදෙනු කිරීමට ඉඩ සලසන හඬ-පාදක (Voice-based) සහායකයෙකි. 

මීට අමතරව, අධිකරණ ක්ෂේත්‍රයේදී සුළු මූල්‍ය ආරවුල් විසඳීම සඳහා 'AI විනිසුරුවරුන්' යොදා ගැනීමත්, චන්ද්‍රිකා දත්ත ඇසුරෙන් කෘෂිකාර්මික සහනාධාර ලබාදීම ස්වයංක්‍රීයව අධීක්ෂණය කිරීමත් හරහා එරට පරිපාලන පිරිවැය සහ කාලය විශාල වශයෙන් ඉතිරි කර ගැනීමට සමත්ව ඇත. 

මෙම තාක්ෂණික දියුණුවට මූලික අඩිතාලම වී ඇත්තේ එරට පවතින ශක්තිමත් දත්ත ආරක්ෂණ ක්‍රමවේදයයි. Blockchain තාක්ෂණය මත පදනම් වූ ඔවුන්ගේ ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් හේතුවෙන්, පුරවැසියන්ගේ පෞද්ගලික දත්තවල රහස්‍යභාවය සහ ආරක්ෂාව උපරිමයෙන් තහවුරු වී ඇත. 

AI තාක්ෂණය මානව ශ්‍රමයට තර්ජනයක් නොව, එය මානව සඵලතාව ඉහළ නැංවීමට ඇති ප්‍රබල මෙවලමක් බව එස්තෝනියාව අද ලෝකයටම පසක් කර දෙයි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
BBC ඇසුරිනි
තව කියවන්න

Classified_Ad