මවිත : Mawitha.com : All the latest Sri Lanka and world breaking news and current affairs in Sinhala

Hot

mawitha

Stay Safe

Feb 4, 2026

කෙටි කාලයකින් ලොකු දුරක් ආවා

February 04, 2026

මෑත කාලයේ ලාංකීය කලා ක්ෂේත්‍රයේ බිහි වූ දක්ෂ රංගන ශිල්පිනියක වන්නේ තරින්දි ප්‍රනාන්දු ය. ‘කී’, ‘ඉන්ටර්නැෂනල්’, ‘සඳ හැංගිලා’, ‘රැල්ල වෙරළට ආදරෙයි’, ‘දාම්’ වැනි අතිශය ජනප්‍රිය ටෙලි නිර්මාණ හරහා එකිනෙකට වෙනස් චරිත රැසකින් ප්‍රේක්ෂක හදවත් දිනා ගත් තැනැත්තියකි. 2024 තිරගත වූ My Red Comrade චිත්‍රපටයේ ඇය කළ රංගනය කැපී පෙනෙයි. රයිගම් ටෙලීස් සම්මාන උළෙලේ හොඳම නිළියට සම්මානයෙන් ද තරින්දි පිදුම් ලැබ සිටින්නීය.

රංගනය හැදෑරීමක් නොමැතිවත්ඔබ ටෙලිනාට්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ ඉතාමත් කෙටි කාලයකින් ලොකු දුරක් ආවා. මේ ගැන ඔබේ අදහස දැනගන්න කැමතියි.

මා බැංකු ක්ෂේත්‍රයේ වැඩකරමින් සිටිද්දී, අම්මාගේ වියෝවත් එක්ක මට මගේ ජීවිතයේ පොඩි බ්‍රේක් එකක් ලැබෙනවා. ඒ කාලයේ දී තමයි මම රංගනයට පිවිසෙන්නේ. මම මුලින්ම රංගනය පිළිබඳව අවබෝධයක් ගන්න සහ මූලික හැදෑරීමක් කරන්න මහේන්ද්‍ර පෙරේරා මහත්මයාගේ රංගන වැඩමුළුවකට ගියා. සබකෝලය නැතිව හැසිරෙන විදිය, රංගනයේ දී හඬ පාලනය කරන විදිය, හුස්ම ගන්න විදිය ආදිය කොහොමද හසුරවන්නේ කියලා අවබෝධයක් ලබා ගත්තා. එතැනින් එහාට ක්ෂේත්‍රයේ මට වැඩ වැඩිවීමත් එක්ක ඒ වැඩමුළුවට සහභාගි වෙන්න නොහැකි වුණා. එතැනින් එහාට රඟපානකොට තමයි රංගනය කියන එක ඉගෙන ගත්තේ. අප රඟපානවා කියලා දැනගෙන රඟපානවා කියලා අනිත් අයට දැනෙන්න නොදී ඒ චරිතය නිරූපණය කිරීමයි රඟපෑම. 

ඔබ විවිධ චරිතවලට පණ දෙන්න දක්ෂයි. ඒ ගැන යමක් කීවොත් ...

ලැබෙන ඕනෑම චරිතයක්ඒ චරිතය ඇතුළේ ජීවත්වෙලා රඟපෑමේ හැකියාවක් මට තිබෙනවා කියලා මම විශ්වාස කරනවා. විශේෂයෙන්ම අපේ ඇඳුම් පැළඳුම්අපේ ආභරණතිරපිටපත වගේ දේවලුත් බලපානවා හරියට රංගනයේ නියැලෙන්න. ඒ වගේම චරිතය පිළිබඳව මූලික හැදෑරීමක් මම කරනවා. මොකද මම රංගනය කියන්නේ මොකද්ද කියලාවත් නොදැනයි මේ ෆීල්ඩ් එකට ආවේ. නමුත් මට ජ්‍යෙෂ්ඨයන්ගෙන් ලැබෙන අත්දැකීම්සහෝදර නළු නිළියන්සහ අධ්‍යක්ෂවරුන් සමග එකට වැඩ කරලාචිත්‍රපටවේදිකා නාට්‍ය නරඹලා ඒ හැම දේකින්ම ගන්න පුළුවන් දේවලුත් අරගෙන තමයි මම මට ආවේණික වූ රංගන වින්‍යාසයක් හදා ගත්තේ.

මේ දක්වා පැමිණි ගමන මොන වගේ දෙයක්ද?

මම 2016 තමයි රංගන ක්ෂේත්‍රයට පිවිසෙන්නේ. මට කියන්න සතුටුයි මේ දක්වා ලැබිච්ච සියලු චරිත එකිනෙකට හාත්පසින්ම වෙනස් විදියේ චරිත තමයි මට ලැබුණේ. ඒ හැම චරිතයකින්ම කුමක් හෝ අලුත් දෙයක් එකතු කරන්නඅලුත් දෙයක් හොයන්න පුළුවන් විදියේ අභියෝගයක් ඒ චරිත ඇතුළේ හැංගිලා තිබුණා. මම සාමාන්‍යයෙන් චරිතයක් තෝරා ගනිද්දී මීට කලින් කළ චරිතවලට සමාන චරිත භාර ගන්නවා අඩුයි. මොකක් හෝ වෙනස්කමක් මම හෝ ඒ චරිත ඇතුළේ හදාගන්නල බලනවා. මේ වෙනකන් මම ටෙලිනාට්‍ය ගණනාවකට දායකවෙලා තියෙනවා. විශිෂ්ට අධ්‍යක්ෂවරුජ්‍යෙෂ්ඨ රංගන ශිල්පීන් ශිල්පිනියන් එක්ක වැඩ කරන්න අවස්ථාව මට ලැබිලා තියෙනවා. අයිටීඑන් නාලිකාවේ විකාශය වුණ මහපොළව’ ටෙලිනාට්‍යයේ අනෝහාමිගේ චරිතය මට ලොකු අභියෝගයක් වුණා. මට ඒ වෙනුවෙන් කැපකිරීම් සිද්ධ කරන්න වුණා. 

රංගන ශිල්පිනියක විදියට ඒ චරිතවල තිබෙන අනන්‍යතා ආරක්ෂා කරගෙන රංගනයේ යෙදීම මොන වගේ අභියෝගයක්ද?

මේ අවස්ථාව තමයි වෘත්තීය රංගන ශිල්පියකුට හෝ ශිල්පිනියකටඑහෙමත් නැතිනම් චරිතාංග නළුවෙක් හෝ නිළියක වෙන්න ආසාවෙන් ඉන්න රංගන ශිල්පියකුට හෝ ශිල්පිනියකට අභියෝගාත්මකම අවස්ථාව. මොකද මෙතැනින් ෆේල් වෙන්නත් පුළුවන්කඩඉම පහු කරලා සාර්ථකත්වය කරා ළඟා වෙන්නත් පුළුවන්. එකම වෙලාවක රිමෝට් කන්ට්‍රෝල් එකෙන් චැනල් මාරු කර කර මම නිරූපණය කරන චරිත බලන ප්‍රේක්ෂකයාට අපේ අඩුපාඩු හඳුනාගන්න ගොඩක් ලේසියි. එක චරිතයක තිබෙන දේවල් අනෙක් චරිතයටත් ආරෝපණය වෙන්න පුළුවන්. මෙන්න මේ කඩඉමේ තමයි දැන් මම ඉන්නේ. මම ගොඩක් දුරට උත්සාහ කරනවා එකිනෙකට වෙනස් චරිතවලින් ප්‍රේක්ෂකයා ඉදිරියට යන්න. 

ඔබේ ජනප්‍රියත්වය ගැන කතා කළොත් ...

 ගොඩක් අය ජනප්‍රිය යැයි කියලා හිතාගෙන ඉන්නේ ප්‍රසිද්ධියට. ඕනෑම දෙයක් කරලා ප්‍රසිද්ධ වීමේ හැකියාවක් මනුස්සයෙක්ට තියෙනවා. තමන්ගේ ටැලන්ට් එකක් නිසා හෝ ටැලෙන්ට් එකක් නැතුව හෝ මොනයම් හෝ දෙයක් කරලා මනුස්සයෙක්ට ප්‍රසිද්ධ වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි ජනප්‍රිය වෙන්න පුළුවන් ඉතාමත් කිහිප දෙනාටයි. ජනප්‍රිය වෙනවා කියන එක ලේසි දෙයක් නෙමෙයි. ඒක අපේ මහන්සියත් එක්ක අපි කරන වැඩත් එක්ක ඉබේම හැදෙන දෙයක්. ඒක අපිට බලෙන් හදන්නත් බැහැ. ඒකට කාලයක් යනවා. කාලයක් ගිහිල්ලා වුණත් ඒ හැදෙන ජනප්‍රිය බව නැති වෙන්නෙත් නැහැ. ඉතින් මම හිතනවා මට දැනට හැදිලා තියෙන මගේ ජනප්‍රියත්වය මම නිරූපණය කරන චරිතවලට තියෙන ආදරය නිසා හැදිච්ච ජනප්‍රියත්වයක්. ඒක මට කවදාවත් නැති වෙන්නේ නැහැ. මගේ ක්ෂේත්‍රයට ඇවිල්ලා මම කළ පළවෙනි ටෙලිනාට්‍යයේ ඉඳලාදැන් මම කරගෙන යන ටෙලිනාට්‍යය වෙනකන්ම මට ප්‍රේක්ෂකයෝ පිරිසක් හැදිලා ඉන්නවා.  

Red Comrade චිත්‍රපටයේ ආන්දෝලනාත්ක රංගනය ගැන මොකක්ද අදහස ?

තරින්දි කියලා කියන්නේ අභියෝග සමග ඉදිරියට යන්න කැමැති චරිතයක්. මම මේ වනතෙක් ආපු ගමනේ හැමදේම සාර්ථකව සිදුකර ගත්තේ අභියෝගත් එක්ක තමයි. ඇත්තටම අභියෝගයක්කුතුහලයක්බයක් නැතිනම් අපේ මේ ගමනේ කිසිම රහක් නැහැ. ඉතින් අභියෝගයත් එක්ක යන ගමන තමයි රස. මට මුලින්ම ඒ දර්ශනය දැකලා පොඩි බයක් ආවා. ඒත් චිත්‍රපටයෙන් කතාබහ වෙන දර්ශනය සහ ගැඹුරු බව හින්දා ඒ දර්ශනය කතා නොකළ යුතු පුංචි දර්ශනයක්. ඒකට මිනිස්සු ආකර්ෂණය වෙන්නේ නැහැ. මොකද ඊට වැඩිය ලොකු පණිවුඩයක් මේ නිර්මාණයෙන් ප්‍රේක්ෂකයාට ලබාදෙනවා’

තව කියවන්න

Jan 23, 2026

අලුත්ම He-Man

January 23, 2026
80 දශකයේ ලොව පුරා මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ ද අතිශය ජනප්‍රිය වූ He-Man and the Masters of the Universe" කාටූන් මාලාව ළමා කාලයේ අමතක නොවන මතකයකි. දැන් ඒ පැරැණි මතකය අලුත් කරමින්, 'Masters of the Universe' නමින් හී මෑන් වික්‍රමයක් හොලිවුඩ් පුරයේ දිග හැරීමට නියමිතය. 'Masters of the Universe' චිත්‍රපටය තිරගත වනු ඇත්තේ මෙම වසරේ ජූනි මාසයේය. 

මේ වනවිට එහි පූර්ව ප්‍රචාරක පට දෙකක් ප්‍රසිද්ධියට පත් කර ඇති අතර, එදා 80 දශකයේ He-Man කාටූන් බැලූ පොඩිත්තන් අද වැඩිහිටියන් වී, තම දූ දරුවන් සමග මෙම අලුත් 'Masters of the Universe' චිත්‍රපටය රසවිදීම සැබැවින්ම අපූරු අත්දැකීමක් වනු ඇත. 

1983 වසරේදී ඇරඹුණු මෙම කතාමාලාවට පාදක වන්නේ ඉටර්නියා Eternia නමැති ග්‍රහලෝකයයි. Eternia ග්‍රහලෝකයේ රජු රැන්ඩෝ වන අතර ඔහුගේ බිසව මාර්ලීනා පෘථිවියේ සිට අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයට ගොස් Eternia ග්‍රහලොවට ගොඩබසින පෘථිවි තරුණියකි. යුවළට නිවුන් දරුවන් දෙදෙනකු සිටින අතර එයින් පිරිමි දරුවා ඇඩම් කුමරුය. 
Grayskull නමැති නටබුන් වුණු මාලිගයේ බලය මැජිකන් අසිපත හරහා ඇඩම් කුමරුට හිමිවන්නේ ඔහු He-Man නමැති වීරයා බවට පත් කරමිණි. He-Man සහ Masters of the Universe නමැති Eternia ග්‍රහලෝකයේ අනෙක් වීරයන් සටන් වදින්නේ ස්කෙලටෝ Skeletor නමැති නපුරු මායාකරු සහ ඔහුගේ නපුරන් සේනාව සමගය. 

He-Man කාටූන් මාලාව 80 දශකයේ නිර්මාණය වූයේ Mattel සමාගම විසින් වෙළඳපොළට නිකුත් කළ He-Man සෙල්ලම් බඩු ප්‍රවර්ධනය කිරීමටය. නමුත් එය කෙතරම් සාර්ථක වූවාද යත්, එය ඉතිහාසයේ වැඩිම පිරිසක් නැරඹූ කාටූන් මාලාවක් බවට පත්වුණු බව අවිවාදයෙන් කිව යුතුය.
අද කාටූන් මෙන් නොව, 80 දශකයේ විකාශය වුණු සෑම He-Man කථාංගයක් අවසානයේදීම කුඩා දරුවන්ට යම් කිසි ආදර්ශයක් හෝ සදාචාරාත්මක පණිවිඩයක් ලබා දීමට නිෂ්පාදකයින් කටයුතු කිරීම ද විශේෂත්වයකි.බොරු නොකීම, පරිසරය සුරැකීම සහ අන් අයට උදවු කිරීම වැනි දේ ඊට ඇතුළත් විය. 

 ජූනි මාසයේ තිරගත වන මෙම නවතම සජීවී ක්‍රියාදාම Live-action- Masters of the Universe චිත්‍රපටයේ ඇඩම් කුමරු සහ He-Man ලෙස චරිත නිරූපණය කරන්නේ නිලස් ගැල්ට්සින් (Nicholas Galitzine) ය. මොහු The Idea of You සහ Red, White & Royal Blue වැනි චිත්‍රපට හරහා බොහෙවින් ජනප්‍රිය වූ තරුණ නළුවෙකි.  
චිත්‍රපටයේ ටීලා Teela ලෙස කැමිලා මෙන්ඩිස්, මෑන් ඇට් ආමිස් හෙවත් ඩන්කන් Man-At-Arms (Duncan) ලෙස ජනප්‍රිය නළු ඉඩ්රිස් එල්බා, නපුරු මන්තරකාරිය ඊවල්-ලින් ලෙස Evil-Lyn ඇලිසන් බ්‍රී මෙම චිත්‍රපටයට එක් වී සිටිති. 
සුප්‍රකට ඔස්කාර් සම්මානලාභී නළු ජැරඩ් ලෙටෝ මෙහි ප්‍රධාන දුෂ්ටයා ස්කෙලටෝ ලෙස රංගනයෙන් දායක වෙයි. බම්බල්බී Bumblebee සහ කුබෝ ඇන්ඩ් ද ටූ ස්ට්‍රිංග්ස් Kubo and the Two Strings යන චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂණය කළ ට්‍රැවිස් නයිට් මෙහි අධ්‍යක්ෂවරයාය. 

Masters of the Universe චිත්‍රපටය, ඇමසන් එම්.ජී.එම්. චිත්‍රගාරය Amazon MGM Studios සහ මැටෙල් ෆිල්ම්ස් Mattel Films එක්ව සිදුකරන දැවැන්ත නිෂ්පාදනයකි. මෙය 026 ජූනි 5 වනදා ලොව පුරා සිනමාහල්වල තිරගත වීමට නියමිතය. 
මීට වසර 40 කට පමණ පෙර, එනම් 1987 වසරේදී Masters of the Universe නමින් පළමු සජීවී (Live-action) චිත්‍රපටයක් තිරගත විය. ප්‍රකට ක්‍රියාදාම නළු ඩොල්ෆ් ලුන්ඩ්ග්‍රන් (Dolph Lundgren) මෙහි He Man ලෙස රංගනයෙන් දායක විය. ස්කෙලටෝ ලෙස රංගනයෙන් දායක වූයේ ෆ්‍රෑන්ක් ලැන්ගෙල්ලා (Frank Langella) ය. 

ලුසිත ජයමාන්න
තව කියවන්න

AI ගැන බියක්

January 23, 2026
ලොව පුරා කවුරුත් කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) ගැන උනන්දුවක් දක්වති. එහෙත්, පිරිමින්ට වඩා කාන්තාවන් මේ අලුත් තාක්ෂණය දෙස බලන්නේ යම්කිසි බියකින් හෝ කල්පනාකාරී බවකින් යැයි ඇමරිකාවේ නෝර්ත් ඊස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් සිදුකළ නවතම අධ්‍යයනයකින් අනාවරණය වී ඇත. 

එම අධ්‍යයනයට අනුව, ඇමෙරිකාවේ සහ කැනඩාවේ පුද්ගලයන් 3,000කට ආසන්න පිරිසකගෙන් ලබාගත් දත්ත අනුව, කෘත්‍රිම බුද්ධියේ වාසිවලට වඩා එහි ඇති අවදානම ගැන කාන්තාවන් වැඩි අවධානයක් යොමු කරන බව පෙනී ගොස් තිබේ. 

දත්ත අනුව පිරිමින්ට වඩා කාන්තාවන්ගේ AI අවදානම සියයට 11 කින් පමණ ඉහළ මට්ටමක පවතින බව විශ්වාස කෙරේ. මෙය හුදෙක් බියක් නොව, ඔවුන් තම රැකියා සහ ජීවනෝපාය ගැන දක්වන දැඩි සැලකිල්ලක් ලෙස පර්යේෂකයෝ පැහැදිලි කරති. 

 NDTV Science ඇසුරිනි
තව කියවන්න

වඳ වුණු ශාකය හමුවෙලා

January 23, 2026
දශක හයකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ වඳ වී ගොස් ඇතැයි විශ්වාස කළ ශාකයක් එසේත් නැතිනම් පඳුරු විශේෂයක් ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් යළි හමු වී ඇත. ටිලෝටස් සෙනරියුස් (Ptilotus senarius) යන විද්‍යාත්මකව හඳුන්වන මෙම කුඩා පඳුරු විශේෂය අවසන් වරට ස්වභාවික පරිසරයේදී දැක තිබුණේ 1967 වසරේදීය. 

ඉන්පසුව වසර 58ක් පුරා මෙම ශාකය පිළිබඳ කිසිදු තොරතුරක් වාර්තා වී නොතිබුණි. මෙම සුවිශේෂී සොයාගැනීම සිදුවූයේ 2025 වසරේ ජූනි මාසයේදීය. ඒ රොබට් බීන් නම් උද්‍යාන විද්‍යාඥයකු ක්වීන්ස්ලන්තයේ ගිල්බට් ගංගා ප්‍රදේශයේ පෞද්ගලික ඉඩමක පක්ෂීන් නිරීක්ෂණය කරමින් සිටියදීය. 

එහිදී ඔහුට හමු වූ නුහුරු ශාකයක ඡායාරූප ඔහු ප්‍රකට පරිසර වෙබ් අඩවියක පළ කර අතර, එය උද්භිද විද්‍යාඥයන්ගේ අවධානයට ලක් වුණු බව පැවැසෙයි. ඒ අනුව, එය වඳ වී ගිය බවට සැක කළ මෙම දුර්ලභ ශාකය බව තහවුරු විය. 
වයඹදිග ක්වීන්ස්ලන්තයේ දුෂ්කර ප්‍රදේශයකින් මෙම ශාකය යළි හමුවීම උද්භිද විද්‍යාඥයන්ගේ සතුටට හේතුවක් වී ඇතැයි අමුතුවෙන් කිව යුතු නොවෙයි. මෙවැනි සොයාගැනීම් මගින් පරිසර පද්ධතියේ අප නොදන්නා රහස් තවමත් සැඟවී ඇති බවත්, ස්වභාවධර්මය සංරක්ෂණය කිරීමේ වැදගත්කමත් මැනවින් පැහැදිලි වන බව විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.  

NDTV Science ඇසුරිනි
තව කියවන්න

Jan 22, 2026

T Rex ගේ වයස

January 22, 2026

ඩයිනසෝරයන් අතරින්, වඩාත් ප්‍රකට‍, ලොකු කුඩා කවුරුත් හොඳින් හඳුනන ඩයිනසෝරයකු වන්නේ ටයිරැනසෝරස් රෙක්ස් (කෙටියෙන් ටී රෙක්ස්) ය. ටයිරැනසෝරස් රෙක්ස් යන්නෙහි අරුත ඩයිනසෝර රජු යන්නය. 


ටී රෙක්ස් ඩයිනසෝරයා ගැන මෙතෙක් දරා සිටි මතයන් වෙනස් කිරීමට පොසිල විද්‍යාඥයන්ට දැන් හැකියාව ලැබී ඇත. නවතම සාක්ෂි අනුව, පොසිල විද්‍යාඥයන් පවසන්නේ, ටී රෙක්ස් නැමැති මේ දැවැන්තයා අප මුලින් අනුමාන කළ ආකාරයට වඩා සෙමින් සෙමින් වර්ධනය වී, වැඩි කාලයක් ජීවත් වන්නට ඇති බවය. 


ඇමෙරිකාවේ ඔක්ලහෝමා ප්‍රාන්ත විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය හොලී වුඩ්වර්ඩ් ප්‍රමුඛ කණ්ඩායම විසින් එකිනෙකට වෙනස් ටී රෙක්ස් අස්ථි පොසිල 17 ක් නවීන තාක්ෂණය යොදා ගනිමින් ස්කෑන් පරීක්ෂණවලට යොමු කරමින් මෙම කරුණු අනාවරණය කරගෙන තිබේ. සරලව පැහැදිලි කළොත්, මෙම අනාවරණය සඳහා විද්‍යාඥයන් භාවිත කළේ ගසක වයස මැනීමට ගන්නා ක්‍රමයට සමාන ක්‍රමයකි. 


ගසක් කැපූ විට එහි කඳේ ඇති වළලු මගින් එහි වයස ගණනය කළ හැකි සේම, ඩයිනසෝරයන්ගේ පාදවල අස්ථි තුළද වර්ධන වළලු පිහිටා තිබේ. විද්‍යාඥයන්, ධ්‍රැවිත ආලෝකය (Polarised light) සහ උසස් සංඛ්‍යාලේඛන ක්‍රමවේද භාවිතයට ගනිමින්, පොසිල අස්ථිවල මෙතෙක් කල් ඇසට නොපෙනී තිබූ සියුම් වර්ධන වළලු හඳුනා ගැනීමට සමත් වූ බව පැවැසෙයි. 


ලබා ගත් මෙම දත්තයන්ට අනුව ටී රෙක්ස් සතකු පූර්ණ වර්ධනයට පත්වීමට වයස අවුරුදු 35 සිට 40 දක්වා කාලයක් ගත වන බව තහවුරු වී ඇති අතර, එය පැරණි මතවලට වඩා බෙහෙවින් වැඩි කාලයකි. ටී රෙක්ස් ඩයිනසෝරයන්, ඔවුන්ගේ ජීවිත කාලය තුළ වේගයෙන්ම බර වැඩි කරගෙන ඇත්තේ වයස අවුරුදු 14 ත් 29 ත් අතර කාලයේදීය. 


සමහර වසරවලදී ඔවුන් රාත්තල් 800 සිට 1,200 දක්වා ප්‍රමාණයකින් බරින් වැඩි වී තිබේ. මහාචාර්ය වුඩ්වර්ඩ් පෙන්වා දෙන ආකාරයට, මෙම සෙමින් සිදුවන වර්ධන වේගය, ටී රෙක්ස් ඩයිනසෝරයන්ට ඔවුන් ජීවත් වූ පරිසරය තුළ ඉතා සාර්ථක දඩයම්කරුවකු වීමට මඟ පාදා දී ඇත. ක්‍රමයෙන් විශාල වීම නිසා විවිධ වයස් මට්ටම්වලදී විවිධ ප්‍රමාණයේ ගොදුරු සොයා ගැනීමට ටී රෙක්ස්ට හැකි වූ අතර, අවසානයේ ඔවුන් කෙතරම් විශාල වූවාද යත් ඔවුන්ට ආහාර සඳහා තරඟ කිරීමට සිදු වූයේ තවත් ටී රෙක්ස් ඩයිනසෝරයකු සමඟ පමණි. 


මෙම පර්යේෂණය ටී රෙක්ස් ඩයිනසෝරයන්ගේ වර්ධනය පිළිබඳ මෙතෙක් ලොව රැස් කරන ලද වඩාත්ම සවිස්තරාත්මක දත්ත සමුදාය ලෙස සැලකේ. අස්ථිවල සැඟවුණු සහ තදබද වී තිබූ වළලු නිවැරදිව ගණනය කිරීම හරහා ඩයිනසෝරයන්ගේ වර්ධන වක්‍රය වඩාත් පැහැදිලිව ඉදිරිපත් කිරීමට විද්‍යාඥයන්ට හැකි වී ඇත. මෙය අනාගතයේදී අනෙකුත් ඩයිනසෝර විශේෂ පිළිබඳව සිදු කරන පර්යේෂණ සඳහා ද ඉතා වැදගත් මගපෙන්වීමක් වනු නිසැකය. 


ලුසිත ජයමාන්න 

NDTV Science ඇසුරිනි

තව කියවන්න

සිරුරේ ඉන්න අමුත්තෝ

January 22, 2026
මිනිස් සිරුර කියන්නෙත් අබිරහස් සඟවා ගත් තැනක් බව ඔබ දන්නවාද? මිනිස් සිරුරේ අබිරහස් එකිනෙක අනාවරණය කර ගැනීමට විද්‍යාඥයන් උත්සහ ගනිමින් සිටිද්දී, කුතුහලය දනවන‍ විස්මිත සොයා ගැනීමක් කිරීමට, කැලිෆෝනියාවේ ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳ නොබෙල් සම්මානලාභී ඇන්ඩෲ ෆයර් ප්‍රමුඛ විද්‍යාඥ කණ්ඩායම පසුගිය දා සමත් වූහ. සාමාන්‍යයෙන් අප පාසලේදී ඉගෙන ගන්නේ, මිනිස් සිරුර යනු විවිධ වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් බිලියන ගණනකගේ වාසස්ථානයක් කියාය. 

ඇසට නොපෙනෙන මෙම ජීවීන් සමූහය විද්‍යාත්මකව හියුමන් මයික්‍රොබියෝම් (Human Microbiome) ලෙස හඳුන්වයි. ප්‍රධාන වශයෙන්ම බැක්ටීරියා වර්ග අතිවිශාල ප්‍රමාණයක් සිටින අතර, ඊට අමතරව වයිරස, දිලීර සහ ප්‍රොටෝසෝවා වැනි ජීවීන් ද අන්තර්ගත වෙයි. සිරුරේ ඇති සෛල ප්‍රමාණයට සමාන හෝ ඊටත් වඩා වැඩි ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සංඛ්‍යාවක් අප තුළ ජීවත් වීම සැබැවින්ම පුදුමයට කරුණකි. 

ඇන්ඩෲ ෆයර් ප්‍රමුඛ විද්‍යාඥ කණ්ඩායමට අනුව, තවත් අමුතුම විදියේ අමුත්තන් පිරිසක් අප සිරුරුවල සිටින අතර වයිරසවලට වඩා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා මෙම අමුතු අමුත්තන්, තුළින් අපට පෙනෙන්නේ අප මෙතෙක් දැන සිටි ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් ආකාරයක හැසිරීම් රටාවකි. මෙය හුදෙක් තවත් එක් නව ක්ෂුද්‍ර ජීවියකුගේ සොයා ගැනීමකට වඩා එහා ගිය, විද්‍යාඥයන් මවිතයට පත් කළ කරුණකි.
 
මෙම සුවිශේෂී සොයාගැනීම සිදු වූයේ විද්‍යාඥයන් අතිවිශාල ජානමය දත්ත පද්ධති (genetic libraries) විශ්ලේෂණය කරමින් සිටියදීය. එහිදී ඔවුහු මෙතෙක් හඳුනාගෙන ඇති කිසිදු ජීවියකුට සමාන නොවන අමුතුම ආකාරයේ ජාන රටා කිහිපයක් නිරීක්ෂණය කළහ. විද්‍යාඥයන් සොයාගත් මෙම නව ව්‍යුහයන් සාමාන්‍ය ජීවී ස්වරූපවලට කිසිසේත්ම සමාන නොවන අතර, ඒවායේ ඇති සුවිශේෂී හැඩය නිසාම මේවා ඔබිලිස්ක් (Obelisks) හෙවත් ‘සිරිලකුණ‘ ලෙස නම් කර ඇත. 
‘අප වැඩි වැඩියෙන් මිනිස් සිරුර ගවේෂණය කරන විට මෙවැනි පුදුම සහගත දේවල් හමුවීම ඇත්තෙන්ම අදහාගත නොහැකි බවය. විද්‍යාත්මකව බලන විට, ඔබිලිස්ක් ව්‍යුහයන් ශාකවලට හානි කරන වයිරොයිඩ්ස් (viroids) ලෙස හඳුන්වන රවුම් හැඩැති ආර්.එන්.ඒ. RNA අණුවලට යම් සමානකමක් දක්වයි. ඒත් විශේෂත්වය වන්නේ මෙම ඔබිලිස්ක් හමුවී ඇත්තේ මිනිස් සිරුරේ වෙසෙන බැක්ටීරියාවන් තුළ වීමයි’ යැයි මෙම සොයාගැනීම පිළිබඳ අදහස් දක්වන චැපල් හිල්හි උතුරු කැරොලිනා විශ්වවිද්‍යාලයේ සෛල හා සංවර්ධන ජීව විද්‍යාඥ මාර්ක් පයිෆර් පැහැදිලි කරයි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
Earth.com ඇසුරිනි
තව කියවන්න

Jan 21, 2026

සෙක්ස් එපා කියන සතා

January 21, 2026
පණ ඇති ඕනෑම ජීවියකුගේ අරමුණ ලිංගික ප්‍රජනනය හරහා වර්ගයා බෝ කරමින්, තම පැවැත්ම ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීමයි. ඒත්, තම පැවැත්ම වෙනුවෙන්ම ලිංගික ප්‍රජනනය ප්‍රතික්ෂේප කරන ජීවියකු සත්ව ලෝකයේ සිටින බව විද්‍යාඥයෝ පවසති. සරලව කීවොත් මේ ජීවියා සෙක්ස් එපා කියයි. මේ ජීවියා කුඩා පරපෝෂිතයෙකි. මෙවැනි හැසිරීමක් පෙන්වන ලොව එකම ජීවියා මෙම පරපෝෂිතයා යැයි සත්ව විද්‍යාඥයෝ පැහැදිලි කරති.

පරපෝෂිතයන් යනු තවත් ජීවියකු මත හෝ ජීවියකු තුළ ජීවත් වෙමින්, එම ජීවියාගෙන් තමන්ට අවශ්‍ය ආහාර සහ නවාතැන් ලබාගන්නා සත්ව හෝ ශාක කාණ්ඩයකි. මෙහිදී පරපෝෂිතයා වාසිය ලබා ගන්නා අතර, පරපෝෂිතයා ජීවත් වන අනෙක් ජීවියාට (සත්කාරකයා) හානියක් හෝ රෝගී තත්ත්වයක් ඇති වේ.

ඇතැම් පරපෝෂිතයන් මිනිසුන්ට පමණක් නොව, විවිධ සත්ව විශේෂ රැසකට ආසාදනය වෙයි. අපගේ මෙම කතාවට අදාළ පරපෝෂිතයා ගැන ලොවට හෙළි කළේ ඕස්ට්‍රේලියාවේ වෝල්ටර් සහ එලිසා හෝල් වෛද්‍ය පර්යේෂණ ආයතනයේ විද්‍යාඥයන් කණ්ඩායමකි. මෙම පරපෝෂිතයා ගියාඩියා ඩියෝඩෙනාලිස්ය. 

ගියාඩියා, පාචනය ඇති කරන පරපෝෂිත විශේෂයකි. වෝල්ටර් සහ එලිසා හෝල් වෛද්‍ය පර්යේෂණ ආයතනයේ විද්‍යාඥයන්, ගියාඩියා සම්බන්ධයෙන් පර්යේෂණ රැසක් සිදු කර ඇත. ගියාඩියා පරපෝෂිතයාගේ ප්‍රභේද දෙකක් පරීක්ෂා කළ විද්‍යාඥයන්ට පෙනී ගියේ, ලිංගික ප්‍රජනනයකින් තොරව (අලිංගිකව) වර්ගයා බෝ කරන්න උනන්දුවක් දක්වන ගියාඩියා පරපෝෂිතයන් පරම්පරාවන්ට ඉතා වේගයෙන් විවිධ සතුන් කරා පැතිරීමේ හැකියාව ඇති බවය. 

එයින් අදහස් වන්නේ මෙම පරපෝෂිත විශේෂය, ලිංගික ප්‍රජනනය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති බවය. ඊට හේතුව, තමාගේ පරම්පරාව වඩ වඩාත් ව්‍යාප්ත කිරීමේ අරමුණින්ය. ලිංගික ප්‍රජනනයකින් තොරව සිදුවන අලිංගික ප්‍රජනනයේදී, මෙම පරපෝෂිතයන්ට මිනිසුන්, සුරතල් සතුන්, ගොවිපළ සතුන් මෙන්ම වනාන්තරවල සිටින සතුන් අතර පවා ඉතා පහසුවෙන් ව්‍යාප්ත වීමට හැකියාව ලැබෙයි. 

 තම අරමුණ වෙනුවෙන්, මේ ආකාරයට තම ජීවන රටාව වෙනස් කර ගැනීම අවාසියක් ද වෙයි. සාමාන්‍යයෙන් ලිංගික ප්‍රජනනයේදී ජාන මිශ්‍ර වීමක් සිදු වුවද, අලිංගිකව බෝ වන පරපෝෂිතයන්ගේ සිරුර තුළ කාලයත් සමඟ අහිතකර ජාන විකෘතිතා එකතු වීමට පටන් ගැනෙයි. මෙලෙස හානිකර ජානමය වෙනස්කම් එක් රැස් වෙද්දී, දිගුකාලීනව එම පරපෝෂිත පරම්පරාව දුර්වල වී විනාශ වී යෑමේ අවදානමක් පවතින බව විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. 

මෙම සොයා ගැනීම, වෛද්‍ය විද්‍යාවට ඉතා වැදගත් වන්නේ, සතුන්ගෙන් මිනිසුන්ට රෝග බෝ වන ආකාරය සහ ඇතැම් රෝග කාරකයන් ඖෂධවලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ලබා ගන්නේ කෙසේද යන්න තේරුම් ගැනීමට මඟ පාදන බැවිනි. කෙටි කාලීන පැවැත්ම සඳහා පරපෝෂිතයන් කරන මෙම ජානමය ‘කැපකිරීම’ ඔවුන්ගේ ව්‍යාප්තියට මෙන්ම විනාශයට ද හේතු විය හැකි බව මෙයින් පැහැදිලි වෙයි.

පරපෝෂිතයකුට එක් සත්ව විශේෂයකින් තවත් විශේෂයකට මාරු විය හැකි නම්, එය මහජන සෞඛ්‍යයට විශාල තර්ජනයකි. අපට අවධානය යොමු කිරීමට සිදුවන්නේ මිනිසුන් ගැන පමණක් නොව, සුරතල් සතුන්, ගවයන්, වන සතුන් සහ මේ සියල්ලන් ගැවසෙන ජල මූලාශ්‍ර ද රෝග බෝවීමේ අවදානමට ලක් වෙයි. ඕස්ට්‍රේලියා විද්‍යාඥයන්, පෙන්වා දෙන්නේ පරපෝෂිතයන්ගේ ජානමය රටා හඳුනා ගැනීමෙන්, අනාගතයේදී රෝගයක් පැතිරීමට පෙර, ඒවා පාලනය කිරීමට හැකි වන බවය. 

ගියාඩියා ඩියෝඩෙනාලිස් යනු සාමාන්‍ය උදරාබාධයක් සහ පාචන තත්ත්වයක් ඇති කරන ජීවියකු පමණක් නොවේ. මෙම පරපෝෂිතයා අප සිරුර තුළට රිංගාගත් පසු, කුඩා බඩවැල්වල පෝෂ්‍ය පදාර්ථ උරා ගැනීම අඩපණ කර දමයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, දිගුකාලීන පාචන තත්ත්වයකට මුහුණ දීමට සිදුවෙයි. මන්දපෝෂණය සහ ශරීර වර්ධනය බාල වීම සිදු වෙයි. 

ලොව පුරා වසරකට මිලියන 280 කට වඩා පිරිසක්, ගියාඩියා ඩියෝඩෙනාලිස් නිසා පීඩාවට පත් වන බව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය නිකුත් කළ වාර්තාවක සඳහන් වෙයි. ජීවීන් දෙදෙනකු අතර පවතින අන්තර් සබඳතා අතරින්, පරපෝෂිතතාවට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමි වෙයි. වෙනත් ජීවියකුගේ (සත්කාරකයාගේ) දේහය මත හෝ දේහය තුළ ජීවත් වෙමින්, එම සත්කාරකයාට හානි පමුණුවමින් තමාට අවශ්‍ය ආහාර සහ නවාතැන් ලබාගන්නා ජීවීන් පරපෝෂිතයන් ලෙස හැඳින්වේ. 

මෙම සබඳතාවයේ ඇති විශේෂත්වය වන්නේ පරපෝෂිතයා සැමවිටම ලාභ ලබන අතර, සත්කාරකයාට පෝෂණ ඌනතා, පටක හානි හෝ ලෙඩ රෝග වැනි අවාසිදායක තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමට සිදු වීමය. පරපෝෂිතයන් වර්ගීකරණය කිරීමේදී ඔවුන් සත්කාරකයා සමඟ සම්බන්ධ වන ආකාරය ප්‍රධාන වෙයි. සත්කාරකයාගේ බාහිර පෘෂ්ඨය මත ජීවත් වන ජීවීන් බාහිර පරපෝෂිතයන් ලෙස හැඳින්වෙයි. අපගේ හිස කෙස් අතරේ වෙසෙන උකුණන්, බල්ලන් වැනි සතුන්ගේ සිරුරේ වෙසෙන මැක්කන් මෙයට උදාහරණ වේ. 

මීට වෙනස්ව, සත්කාරක දේහය තුළ පටක හෝ අවයව ඇතුළත වාසය කරන ජීවීන් අභ්‍යන්තර පරපෝෂිතයන් ලෙස හැඳින්වෙයි. වට පණුවන්, පටි පණුවන් සහ රුධිරය තුළ වෙසෙන ප්ලස්මෝඩියම් වැනි ඒක සෛලීය ජීවීන් මීට අයත් වෙයි. අභ්‍යන්තර පරපෝෂිතයන් බොහෝ විට සත්කාරකයාගේ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියට හෝ රුධිර සංසරණ පද්ධතියට දැඩි බලපෑම් එල්ල කරයි. 

ශාක ලෝකය දෙස බලද්දී, පරපෝෂිතතාව පැහැදිලිව දැකගත හැකිය. මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකි. ඇතැම් ශාක සත්කාරක ශාකයෙන් ජලය සහ ඛනිජ ලවණ පමණක් උරා ගන්නා අතර ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය මගින් තමාට අවශ්‍ය ආහාර නිෂ්පාදනය කර ගනී. මේවා අර්ධ පරපෝෂිත ශාක (උදා: පිළිල) ලෙස හඳුන්වයි. 

එහෙත්, කූඩලු වැනි ශාක තමාට අවශ්‍ය ආහාර සහ ජලය යන දෙකම සත්කාරක ශාකයෙන් ලබා ගන්නා බැවින් ඒවා පූර්ණ පරපෝෂිත ශාක ලෙස වර්ග කෙරෙයි. සත්කාරක ශාකයේ පටක තුළට කිඳා බැසීමට පරපෝෂිත ශාක සතුව 'හොස්ටෝරියා' ලෙස හඳුන්වන විශේෂිත මුල් වැනි ව්‍යුහයන් පවතී. පරපෝෂිතයන් තම ජීවන රටාව සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා විවිධ අනුවර්තන පෙන්වයි. 

උදාහරණයක් ලෙස, සත්කාරකයාගේ අන්ත්‍ර බිත්තිවල තදින් ඇලී සිටීමට කොකු හෝ චූෂකර වැනි ව්‍යුහයන් පණුවන් සතුව ඇත. එමෙන්ම බොහෝ පරපෝෂිතයන්ට ඉතා සංකීර්ණ ජීවන චක්‍ර පවතින අතර, තම වර්ගයා බෝ කිරීම සඳහා ඔවුන් සත්කාරකයන් එකකට වඩා වැඩි ගණනක් භාවිතා කරයි. 

පරපෝෂිත ආසාදන නිසා සත්කාරකයා දුර්වල වීම, ප්‍රජනන හැකියාව අඩු වීම සහ ප්‍රතිශක්තිය දුර්වල වීම වැනි අහිතකර ප්‍රතිඵල ඇති වේ. එබැවින් විද්‍යාත්මකව පරපෝෂිතයන් පාලනය කිරීම මිනිසාගේ මෙන්ම සතුන්ගේ ද සෞඛ්‍යාරක්ෂාව සඳහා ඉතා වැදගත් වේ. 

ලුසිත ජයමාන්න 
Earth.com ඇසුරිනි
තව කියවන්න

ඔබේ නමත් සඳට යවන්න‍

January 21, 2026
ඇමෙරිකාවේ නාසා ගගනගාමී නීල් ආම්ස්ට්‍රෝං සඳට පය තැබුවේ 1969 ජූලි 16 වැනිදා ඇපලෝ 11 චන්ද්‍ර මෙහෙයුම යටතේය. 

ඉන්පසු අවස්ථා කීපයකදී, 1972 වසර තෙක් කාලයේ, නාසා ගගනගාමීන් කීප දෙනකු ඇපලෝ චන්ද්‍ර මෙහෙයුම් යටතේ සඳට පය තබා ඇත. ඇපලෝ 11 චන්ද්‍ර මෙහෙයුමෙන් වසර 57 කට පසු දැන් නාසා ආයතනය යළිත් වරක්, ගගනගාමීන් සඳට යැවීමට ඇමෙරිකන් ජාතික ගුවන් ගමන් සහ අභ්‍යවකාශ පරිපාලනය හෙවත් නාසා ආයතනය සූදානම් වෙයි. 

යළි සඳට යෑමේ මෙහෙයුම් නාසා ආයතනය නම් කර ඇත්තේ ආටිමිස් යනුවෙනි. එලැඹෙන අප්‍රේල් මාසයේ, ආටිමිස් 2 මෙහෙයුම ආරම්භ වීමට නියමිතය. ඇමෙරිකා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සිය විදෙස් ප්‍රතිපත්ති හරහා ලෝකය සමඟ ගැටෙද්දී, නාසා ආයතනය ආටිමිස් 2 මෙහෙයුමට ලහිලහියේ සූදානම් වෙයි. 

යළිත් වරක් සඳට යා යුතු යැයි නාසා ආයතනය දිරිමත් කළ තැනැත්තා වන්නේ ද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ය. ජනාධිපති ට්‍රම්ප් යළි සඳට යා යුතු යැයි පවසමින්, නාසා ආයතනය උනන්දු කළේ 2020 දීය. ට්‍රම්ප් සිය පළමු ජනාධිපති ධුරය හෙබවූයේ, 2017 සිට 2021 තෙක් කාලයේය. ඒ අනුව, මේ වනවිට ආටිමිස් 2 මෙහෙයුම සඳහා සියලු කටයුතු සූදානම් වෙමින් පවතී. 

ආටිමිස් 2 මෙහෙයුමේදී සිදුවන්නේ, රීඩ් වයිස්මන්, වික්ටර් ග්ලෝවර්, ක්‍රිස්ටිනා කොච් සහ ජෙරමි හැන්සන් යන ගගනගාමීන් සිවුදෙනා එස්.එල්.එස් නමැති අධිබලැති රොකට්ටුව සහ ඔරියන් නමැති ගගන කැප්සියුලය භාවිතයට ගනිමින් සඳ බලා යෑමය. 

මෙම ගගනගාමීන් සිවුදෙනාගෙන් නාසා ගගනගාමීන් වන්නේ තිදෙනකු පමණි. ජෙරමි හැන්සන් කැනේඩියානු ගගනගාමියෙකි. ඔහු නියෝජනය කරන්නේ කැනේඩියානු අභ්‍යවකාශ ආයතනයයි. 

ගගනගාමීන් සිවුදෙනා රැගෙන යන ඔරියන් ගගන කැප්සියුලය සඳට ගොඩබාන්නේ නැත. එය සඳට ළං වී සඳ වටා කැරැකී ආපසු පෘථිවියට එයි. නාසා ගගනගාමීන් තිදෙනාටත්, කැනඩා ගගනගාමියාටත්, සඳට ගොස් සඳ වටා කැරැකී ආපසු ඒමට දින 10 ක් ගත වනු ඇත. 

මෙම ආටිමිස් 2 මෙහෙයුම, සඳට ගගනගාමීන් යැවීම සිදුවන ආටිමිස් 3 මෙහෙයුමට පෙර සිදුවන පුහුණු මෙහෙයුමක් බව නාසා ආයතනය පැහැදිලි කර තිබේ. 

ආටිමිස් 2 මෙහෙයුමට ලෝකවාසී ඕනෑම කෙනකුට සම්බන්ධ වීමට ද හැකි බව නාසා ආයතනය පසුගිය 19 වැනිදා දැනුම් දුන්නේය. ඒ, ‘ආටිමිස් 2 සමඟ ඔබේ නමත් සඳට යවන්න’ නමැති වැඩසටහන යටතේය. 
නාසා ආයතනයේ නිල වෙබ් අඩවිය හා සම්බන්ධ වී, ඔබට ඔබේ නම ඇතුළත් කළ හැකි අතර, එම නම එස්.ඩී. ඩේටා කාඩ්පතක තැන්පත් කෙරෙන අතර, එම කාඩ්පත, ආටිමිස් 2 මෙහෙයුමට සම්බන්ධ ගගනගාමීන් සිවුදෙනා රැගෙන යනු ඇතැයි පැවැසෙයි. 

 මීට දශක පහකට පෙර ඇපලෝ මෙහෙයුම් අවසන් කරමින් මිනිසා සඳෙන් සමුගත්තේය. නාසා ආයතනය ආටිමිස් මෙහෙයුම් හරහා සූදානම් වන්නේ හුදෙක් සඳට ගොස් පැමිණීමට නොව, සඳ මත මිනිස් ජනාවාස පිහිටුවීමය. එය අනාගතයේ සිදුවන අඟහරු ගමනට පදනම වනු ඇතැයි පැවැසෙයි. 

ආටිමිස් ගගන වැඩසටහනේ, වඩාත්ම තීරණාත්මක අදියරක් ලෙස ආටිමිස් 2 සැලකිය හැකිය. ආටිමිස් 2 මෙහෙයුම 2025 වසරේ සැප්තැම්බර් මාසයේදී ආරම්භ කිරීමට නාසා ආයතනය සැලසුම් කර තිබුණ ද එය මෙම 2026 වසරේ අප්‍රේල් මාසය තෙක් කල් දැමුණි. 

පෘථිවි කක්ෂයෙන් ඔබ්බට ගැඹුරු අභ්‍යවකාශය වෙත ගගනගාමීන් රැගෙන යන 21 වන සියවසේ පළමු මෙහෙයුම වනු ඇත්තේ ආටිමිස් 2 බව නාසා පැහැදිලි කර ඇත. 

 ඇපලෝ මෙන්ම ආටිමිස් ද ග්‍රීක දේව පුරාණයට සම්බන්ධ චරිත වෙයි. ඇපලෝ යනු ග්‍රීක දේවකතාවලට අනුව, චන්ද්‍රයාට නොව සූර්යයාට අධිපති දෙවියාය. 1960 සහ 70 දශකවල සඳට ගගනගාමීන් රැගෙන ගිය මෙහෙයුම මොහුගේ නමින් නම් කෙරුණි. 

ආටිමිස් යනු ඇපලෝ දෙවියාගේ නිවුන් සොහොයුරියයි. ඇය සඳට අධිපති දෙවඟනය. ආටිමිස් 3 මෙහෙයුම යටතේ ගගනගාමියකු පමණක් නොව ගගනගාමිනියක ද සඳට පය තැබීමට සලස්වන්න නාසා ආයතනය බලාපෙරොත්තු වෙයි. ඒ අනුව, යළි සඳට යන මෙම මෙහෙයුම් ආටිමිස් යනුවෙන් නම් කිරීම අර්ථාන්විතය. 

1969 ජූලි 20 වන දින ඇපලෝ 11 මෙහෙයුම මගින් නීල් ආම්ස්ට්‍රෝං සහ එඩ්වින් ඕල්ඩ්‍රින් සඳ මත පා තැබූ ප්‍රථම මිනිසුන් බවට පත් වූහ. 1972 දක්වා ක්‍රියාත්මක වූ ඇපලෝ වැඩසටහන යටතේ ගගනගාමීන් 12 දෙනකු සඳ මත පය තබා ඇත. ඔවුන් පෘථිවියට රැගෙන ආ චන්ද්‍ර පාෂාණ ප්‍රමාණය කිලෝග්‍රෑම් 382 ක් පමණ යැයි පැවැසෙයි. සඳේ භූ විද්‍යාව පිළිබඳ මූලික දැනුම විද්‍යාඥයන්ට ලැබුණේ ඒ අනුවය. 

බොහෝ දෙනකු අසන ප්‍රශ්නයක් වන්නේ ඇපලෝ 17 මෙහෙයුමෙන් පසු මිනිසා සඳට නොගියේ ඇයිද යන්නය. ඒ සඳහා ප්‍රධාන හේතු කිහිපයක් ඇති බව නාසා පැහැදිලි කරයි. අධික පිරිවැය එක් හේතුවකි. ඇපලෝ මෙහෙයුම් සඳහා ඇමරිකානු රජයේ අයවැයෙන් විශාල ප්‍රතිශතයක් වැය කෙරුණි.

එදා සෝවියට් දේශය (අද රුසියාව) සමඟ පැවැති අභ්‍යවකාශ ජය ගැනීමේ තරගය ජය ගැනීමෙන් පසු ඇමෙරිකාවට අභ්‍යවකාශ මෙහෙයුම් සඳහා මුදල් වැය කිරීමේ දේශපාලනික අවශ්‍යතාවය අඩු විය. නාසා ආයතනය අභ්‍යවකාශ ෂටල සහ ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළ කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය. 

ලුසිත ජයමාන්න 
ස්තුතිය - NASA
තව කියවන්න

Jan 16, 2026

අවුරුදු 10,000 ක් පැරණි යාළුකම

January 16, 2026
මිනිසා සහ බලු සුරතලුන් අතර පවතින බැඳීම කොතරම් ශක්තිමත්දැයි අමුතුවෙන් කිව යුතු නැත. නවතම විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයකින් හෙළි වී ඇත්තේ, මිනිසුන් සහ බල්ලන්ගේ මිත්‍රත්වය වසර 10,000 ක් පැරැණි බවය.

පුරාණ බලු සුරතලුන්ගේ ඩී.එන්.ඒ. (ජාන) පරීක්ෂා කිරීමෙන් විද්‍යාඥයන් මෙම බව අනාවරණය කරගෙන ඇත. ලුඩ්විග් මැක්සිමිලියන් විශ්වවිද්‍යාලයේ සහ ලන්ඩනයේ ක්වීන් මේරි විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය ලෝරන්ට් ෆ්‍රාන්ට්ස් ඇතුළු පර්යේෂක කණ්ඩායමක් විසින් මෙම පර්යේෂණය සිදු කරනු ලැබ ඇත. 

පර්යේෂකයන් මේ සඳහා යොදාගත්තේ පේලියොජෙනොමික්ස් (Paleogenomics) නම් විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයය. ඉතා පැරණි අස්ථි සහ දත්වලින් ලබාගන්නා ඩී.එන්.ඒ. මගින් දත්ත රැස් කර ගැනීම මෙහිදී සිදුවෙයි. පර්යේෂකයන්, සයිබීරියාව, නැගෙනහිර ආසියාව සහ යුරේසියානු තණබිම් ප්‍රදේශවලින් හමු වූ පැරණි බලු සුරතලුන් 17 දෙනකුගේ ජාන විශ්ලේෂණය කළ අතර, ඒවා තවත් පැරණි සහ නවීන බලු සුරතලුන්ගේ ජාන සිය ගණනක් සමඟ සසඳා බලන ලදී. මිනිස් ජනගහනය එක් ප්‍රදේශයක සිට තවත් ප්‍රදේශයකට සංක්‍රමණය වන විට, ඔවුන් තමන්ගේ බලු සුරතලුන් ද රැගෙන ගොස් ඇති බව ඒ අනුව තහවුරු වී ඇත.

මිනිස් ජානවල සිදුවූ වෙනස්කම්වලට සමාන වෙනස්කම් එම කාලවකවානුවලදීම බලු සුරතලුන්ගේ ජානවල ද සිදුවී ඇති බව මෙහිදී තහවුරු විය. ගොවිතැන ආරම්භ වීමටත් බොහෝ කලකට පෙර, එනම් මීට වසර 11,000කට පෙර සිටම බලු සුරතලුන් ප්‍රධාන වර්ග කිහිපයකට බෙදී සිටි බව ඩී.එන්.ඒ. පරීක්ෂණ පෙන්වා දී ඇත. 

ලුසිත ජයමාන්න 
Earth.com ඇසුරිනි
තව කියවන්න

දත් ඇස් මෙන් රැක ගන්න

January 16, 2026
එක් දතක් අහිමි වීම සරල කාරණයක් ලෙස පෙනුණ ද, එය මුඛ සෞඛ්‍යය කෙරෙහි දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් මෙන් බලපෑම් ඇති කරයි. දතක් අහිමි වූ විට එම හිස් අවකාශය දෙසට අනෙකුත් දත් ක්‍රමයෙන් ඇදී යෑමට පටන් ගනී. 

මෙය දත්වල ස්වභාවික පෙළගැස්ම වෙනස් කිරීමට සමත් වෙයි. එයින් හකු ඇඳි දෙක නිසි ලෙස එකිනෙක මුණගැසීම අක්‍රමවත් වෙයි. මෙලෙස දත් ඇද වීම නිසා ආහාර හපන විටදී දත් මත අසමාන පීඩනයක් ඇති වන අතර එය හකු සන්ධිවල වේදනාවට පවා හේතු විය හැකිය. 

දතක් අහිමි වූ ප්‍රදේශයට ඉහළින් හෝ පහළින් ඇති ප්‍රතිවිරුද්ධ දත, එය මුණගැසීමට වෙනත් දතක් නොමැති වීම නිසා කාලයත් සමඟ එම හිස් අවකාශය තුළට නෙරා ඒමට පටන් ගනී. මෙම ක්‍රියාවලිය මුළු මුඛයේම සමබරතාව තවදුරටත් අවුල් කිරීමට හේතු වෙයි. තවත් බරපතල කරුණක් වන්නේ හකු ඇටය දියවී යෑමය. 
සාමාන්‍යයෙන් දත් මගින් හකු ඇටයට ලබා දෙන උත්තේජනය දතක් අහිමි වීමත් සමඟ නැති වී යන අතර, කාලයත් සමඟ එම ස්ථානයේ හකු ඇටය හැකිළීමට හා දුර්වල වීමට පටන් ගනී. අහිමි වූ දතක් කල් ඇතිව කෘතිම දතක් මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම මේ සියලු ගැටලු වළක්වා ගැනීමට ඇති හොඳම විසඳුමය. 

එමගින් දත්වල නියමිත පෙළගැස්ම ආරක්ෂා වන අතර හකු ඇටයේ ශක්තිමත් බව සහ මුඛයේ ක්‍රියාකාරිත්වය යථා පරිදි පවත්වා ගැනීමට හැකි වෙයි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
Brain Maze ඇසුරිනි
තව කියවන්න

දේශසීමාවට චීන රොබෝ හමුදාවක්

January 16, 2026
චීනය සහ වියට්නාමය අතර දේශ සීමාවේ ආරක්ෂාව සහ මෙහෙයුම් කටයුතු සඳහා, චීනයේ නිෂ්පාදිත වෝකර් එස් 2 වර්ගයේ මානුෂීය රොබෝ බලඇණියක් යෙදවීමට චීන රජය තීරණය කර ඇත.

UBTECH Robotics රොබෝ නිෂ්පාදන සමාගම සමඟ ඇති කරගත් ඩොලර් මිලියන 37 ක ගිවිසුමක් යටතේ ක්‍රියාත්මක වන මෙම ව්‍යාපෘතිය අති නවීන තාක්ෂණය දේශ සීමා ආරක්ෂාවට එක් කිරීමේ සුවිශේෂී පියවරකි. 

වෝකර් එස් 2 යනු හොඳින් වැඩුණු මිනිසකුගේ ප්‍රමාණයෙන් යුත් රොබෝවරුන්ය. මොවුන් සතුව, දියුණු සංවේදක පද්ධති පවතී. මෙම රොබෝවරුන්, ප්‍රධාන වශයෙන් ෆැන්චෙන්ගැන්ග් දේශසීමා හරස් මාර්ගයේ රඳවා තැබෙනු ඇතැයි චීන මාධ්‍ය වාර්තා පෙන්වා දෙයි. 
පිරිස් පාලනය කරමින්, රථවාහන හැසිරවමින් සහ භාණ්ඩ බහාලුම් පරීක්ෂා කරමින් චීන හමුදා සෙබළුන්ට සහාය දැක්වීම මෙම රොබෝවරුන්ගේ අරමුණ වෙයි. මෙම රොබෝවරුන් කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) පොදු ආරක්ෂාව සහ කාර්මික අංශ සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීමේ චීන ජාතික උපායමාර්ගයේ තීරණාත්මක අත්හදා බැලීමක් යැයි පැවැසෙයි.

දේශසීමා රාජකාරිවලට අමතරව, දේශසීමාව ආසන්නයේ පිහිටි වානේ සහ ඇලුමිනියම් කර්මාන්තශාලාවල ආරක්ෂිත තත්ත්වයන් නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා මුර සංචාරයේ යෙදීමට ද මෙම රොබෝවරුන්ව පුහුණු කර ඇත.

ලුසිත ජයමාන්න 
BBC ඇසුරිනි


තව කියවන්න

ISS ගගනගාමීන්ට අකරතැබ්බක්

January 16, 2026

ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළ (International Space Station - ISS) යනු පෘථිවියට ඉහළින් පහළ පෘථිවි කක්ෂයක රඳවා ඇති දැවැන්ත පර්යේෂණාගාරයක් සහ නේවාසික මධ්‍යස්ථානයකි. මෙය ඇමෙරිකාව, රුසියාව, ජපානය, කැනඩාව සහ යුරෝපීය රටවල් කිහිපයක අභ්‍යවකාශ ආයතන පහක ඒකාබද්ධ ව්‍යාපෘතියක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වෙයි. 

1998 වසරේ සිට මෙහි කොටස් අභ්‍යවකාශයේදී එකලස් කිරීම සිදුවුණු අතර, 2000 නොවැම්බර් මස සිට අඛණ්ඩව ගගනගාමීහු වරින් වර එහි පදිංචිව සිටිමින් විවිධ පර්යේෂණවලට දායකත්වය දක්වති. 

ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළ, පෘථිවියේ සිට දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 400ක් පමණ උසින් පිහිටා ඇති අතර, එය පැයට කිලෝමීටර් 28,000ක පමණ වේගයෙන් ගමන් කරයි. එම වේගය නිසා එයට පෘථිවිය වටා එක් වටයක් යාමට ගත වන්නේ විනාඩි 90ක් වැනි සුළු කාලයක් වන අතර, ඒ අනුව එහි සිටින ගගනගාමීන්ට දිනකට 16 වතාවක් හිරු උදාව සහ හිරු බැසීම දැකගත හැකිය. 

සාමාන්‍යයෙන් හය දෙනකුගෙන් හෝ හත් දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමකට මෙහි නවාතැන් ගත හැකි අතර, ඔවුන් එහි මාස 6ක පමණ කාලයක් රැඳී සිටිමින් ජීව විද්‍යාව, භෞතික විද්‍යාව සහ තාරකා විද්‍යාව වැනි ක්ෂේත්‍ර රැසක පර්යේෂණ සිදු කරති. ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළ එකලස් කිරීමේ පුරෝගාමීන් වන්නේ ඇමෙරිකාව සහ රුසියාවය. එබැවින් නැවතුම්පොළේ ඇමෙරිකානුවන්ට වෙනම කොටසක් ද රුසියානුවන්ට වෙනම කොටසක් ද ඇත. 

පසුගිය ජනවාරි 9 වැනිදා ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළේ, වසර 25 ක ඉතිහාසය තුළ ප්‍රථම වතාවට ‘වෛද්‍යමය හදිසි තත්ත්වයක්’ හටගත්තේය. ඇමෙරිකා නාසා ආයතනය නිවේදනය කළේ ස්පේස් එක්ස් සමාගමේ 11 වැනි ගගනගාමීන් කණ්ඩායම ලෙස අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළට ගොස් සිටි ගගනගාමීන් සිවුදෙනාගෙන් තිදෙනකු මෙම ‘වෛද්‍යමය හදිසි තත්ත්වය’ හමුවේ ආපසු කඩිනමින් ගෙන්වා ගන්නා බවය. 
ඒ අනුව එය එසේ සිදුවිය. ගගනගාමීහු තිදෙනා පසුගිය 15 වැනිදා ආපසු පැමිණියහ. මෙම වෛද්‍යමය හදිසි තත්ත්වයට හේතුව, මෙම ගගනගාමීන් තිදෙනාගෙන් එක් අයකු රෝගී වීමය. ඒත්, ඒ නාසා ආයතනය, ඒ ගැන කිසිවක් හරි හැටි පැහැදිලි කළේ නැත. ගගනගාමීන්ගේ ආපසු පැමිණීම සජීවීව නාසා ආයතනය ඔවුන්ගේ වෙබ් නාළිකා හරහා විකාශය කළේය. 

ඒත් කිසිදු ගගනගාමියකුගෙන් බරපතල රෝගී තත්ත්වයක් දකින්න නොලැබුණි. රෝගී වූ ගගනගාමියා කවුරුන්දැයි ප්‍රසිද්ධ නොකෙරුණේ, එම ගගනගාමියාගේ පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කිරීම වෙනුවෙන් යැයි ද පැවැසිණි. 

ස්පේස් එක්ස් සමාගමේ 11 වැනි කණ්ඩායමට, ඇමෙරිකන් නාසා ගගනගාමීන් දෙදෙනකු, ජපාන ගගනගාමියකු සහ රුසියන් ගගනගාමියකු ඇතුළත් විය. හටගත් සෞඛ්‍ය ගැටලුව හේතුවෙන් මුලින්ම සැලසුම් කර තිබූ ගගන සක්මන් පවා කල් දැමීමට නාසා ආයතනය පියවර ගෙන තිබුණි. 

ස්පේස් එක්ස් සමාගමේ 11 වැනි ගගනගාමීන් කණ්ඩායම ආපසු පැමිණීමෙන් පසු, අභ්‍යවකාශ නැවතුම්පොළේ ඉතිරි වූයේ ගගනගාමීන් තිදෙනකු පමණි. ඒ, ස්පේස් එක්ස් සමාගමේ 11 වැනි කණ්ඩායමට අයත් නාසා ගගනගාමී ක්‍රිස් විලියම්ස් සහ රුසියානු ගගනගාමීන් දෙදෙනකු වන සර්ජි කුඩ්-ස්වර්ච්කොව් සහ සර්ජි මිකයෙව් ය. 

ලුසිත ජයමාන්න 
ස්තුතිය - NASA
තව කියවන්න

Jan 11, 2026

රෝද පුටුවෙන් උඩු ගුවනට

January 11, 2026
රෝද පුටුවක් භාවිත කරන ජර්මන් ජාතික ඉන්ජිනේරුවරියක වන මිකේලා බෙන්තෝස්, ‘බ්ලූ ඔරිජින්’ ගගන කැප්සියුලයෙන්, පෘථිවි කක්ෂයට ගොස් ආපසු පැමිණියාය. 

රෝද පුටුවක් භාවිත කරන තැනැත්තියක, උඩු ගුවනට ගොස් ආපසු පැමිණි පළමු අවස්ථාව මෙය වීම විශේෂත්වයකි. 

මිකේලා, රෝද පුටුවකට සීමා වී සිටින්නේ, මීට වසර 7 කට පෙර, පාපැදි අනතුරකට ලක් වී බරපතල තුවාල ලැබීමෙන් පසුවය. එම අනතුරින්, බෙන්තෝස්ගේ කෂේරුකාවට එසේත් නැතිනම් කොඳු ඇට පෙළට දරුණු ලෙස හානි සිදුවී ඇති බැවින්, ඇයට ඇවිදීම කළ නොහැකිය. 
මිකේලා, යුරෝපා අභ්‍යවකාශ ආයතනයේ ඉන්ජිනේරුවරියක ලෙස රැකියාව කරමින් සිටී.

‘අනතුරින් පසු මා රෝද පුටුවට සීමා වුණා. මගේ ගමන් බිමන් සීමා වුණා. අභ්‍යවකාශයට ගොස් ආපසු එන්න ලැබේවි මම කවදාවත් හිතුවේ නැහැ’ යැයි මිකේලා සිය අභ්‍යවකාශ වික්‍රමයෙන් පසු මාධ්‍ය හමුවේ පැහැදිලි කර ඇත. 33 හැවිරිදි මිකේලා, ගගන සංචාරකයකු ලෙස පෘථිවි කක්ෂයට ගොස් ආපසු පැමිණියේ, ‘බ්ලූ ඔරිජින්’ කැපිසියුලය අයත් ‘බ්ලූ ඔරිජින්’ සමාගමේ හිමිකරු වන්නේ, ඇමෙරිකන් බිලියනපති ජෙෆ් බෙසෝස්ය. 
ගගන සංචාරකයන් ලෙස අතමිට සරු ඕනෑම කෙනකු අභ්‍යවකාශයට ගෙන ගොස් ආපසු ගෙන ඒම මෙම සමාමේ අරමුණ වෙයි. මිකේලා මෙම මෙහෙයුමට සම්බන්ධ කළේ යුරෝපා අභ්‍යවකාශ ආයතනයයි. ‘බ්ලූ ඔරිජින්’ සමාකම හරහාථ අභ්‍යවකාශ සංචාරවලට සහභාගී වන්නන්, උඩු ගුවනට රැගෙන යෑම සිදුවන්නේ ඔවුන්ට කෙටි පුහුණුවක් ලබා දීමෙන් ද පසුවය. 

එම කෙටි පුහුණුව ඇමෙරිකාවේ නාසා ආයතනයේ දී සිදුවෙයි. ගගන සංචාරකයන් රැගත්, ‘බ්ලූ ඔරිජින්’ ගගන කැප්සියුලය පෘථිවි කක්ෂය අද්දර, අභ්‍යවකාශයට රැගෙන යෑම සිදු කරන්නේ ‘නිව් ෂෙපර්ඩ්’ රොකට්ටුවේ ආධාරයෙනි.

රොකට්ටුවෙන් වෙන් වන කැප්සියුලය, ‘කාමන් රේඛාව’ යන නමින් හැඳින්වෙන කලාපයේ මිනිත්තු 10 ක් රැඳී සිටී. ‘කාමන් රේඛාව’ යනු අභ්‍යවකාශය යැයි සැලකෙන නිල සීමාවය. මෙය ඇත්තේ පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ සිට කිලෝ මීටර් 105 ක් ඉහළිනි. 

මිනිත්තු 10 ක් ශුන්‍ය ගුරුත්ව අත්දැකීම ලබා ගැනීමට ඒ අනුව ගගන සංචාරකන්ට හැකියාව ලැබෙයි. මෙම අභ්‍යවකාශ සංචාරයට මිකේලා සමඟ තවත් පස් දෙනෙක් සහභාගී වූහ. මොවුන් සියලු දෙනාට කැප්සියුලය තුළ පාවමින්, ශුන්‍ය ගුරුත්ව අත්දැකීම් විඳ ගැනීම හැකියාව ලැබුණි. මිනිත්තු 10 අවසන් වීමෙන් පසු කැස්පියුලය පහළට වැටුණි. ඒ, පැරෂූට් ආධාරයෙන් වේගය පාලනය කර ගනිමිනි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
BBC ඇසුරිනි
තව කියවන්න

ලෝකයේ ඔසුසල

January 11, 2026
ඒ, 2022 වර්ෂයයි. මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ වර්ධා දිස්ත්‍රික්කයේ, රෝහල්වල ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටි ඇතැම් රෝගීන්ගේ රෝග තත්ත්වය හදිසියේ උත්සන්න විය. සිදුවූයේ කුමක්දැයි ලහිලහියේ සොයා බලද්දී, ඒ රෝගීන්ට මෙතිල්ප්‍රෙඩ්නිසොලෝන් නමැති එන්නත ලබා දී තිබුණු බව හෙළි විය. 

මෙතිල්ප්‍රෙඩ්නිසොලෝන්, ස්ටෙරොයිඩ් ඖෂධයකි. එය එන්නත නිපදවා තිබුණේ, ඉන්දියාවේ ‘සී ලැබෝරටරීස්’ නමැති ප්‍රසිද්ධ ඖෂධ පර්යේෂණ සහ නිෂ්පාදන සමාගමය. රෝගීන්ගේ රෝගී තත්ත්වය උත්සන්න කළ මෙතිල්ප්‍රෙඩ්නිසොලෝන් එන්නතේ ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු වෙද්දී, මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ වර්ධා දිස්ත්‍රික්කයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ සෞඛ්‍ය නිලධාරියකු වන සුමන්ත් වාග්ට, එම ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීමට සිදුවිය.

රොයිටර් පුවත් සේවය සමඟ අනුබද්ධ, ‘කොන්ටෙස්ට්’ ගවේෂණාත්මක පුවත් වෙබ් අඩවිය, සෞඛ්‍ය නිලධාරියකු වන සුමන්ත් වාග් සමඟ එක් වූයේ මෙතිල්ප්‍රෙඩ්නිසොලෝන් එන්නතේ ගුණාත්මක භාවය ගැන සෙවීමේ අරමුණින්ය. රෝගීන්ට දුන් මෙතිල්ප්‍රෙඩ්නිසොලෝන් ඖෂධයේ සාම්පල මූලික පරීක්ෂණවලට යොමු කෙරුණු අතර, එහිදී වැදගත් දෙයක් අනාවරණය විය.

‘කොන්ටෙස්ට්’ වෙබ් අඩවිය ඒ සියල්ල නොසඟවා ජනතාවට හෙළි කළේය. මූලික විමර්ශනවලින් අනාවරණය වූයේ මෙතිල්ප්‍රෙඩ්නිසොලෝන් එන්නත් සාම්පලවල බැක්ටීරියා අඩංගු බවය. රෝගීන්ගේ රෝගී තත්ත්වය උත්සන්න වී ඔවුන් තවත් රෝගීන් බවට පත් වූයේ මෙම බැක්ටීරියාව නිසාය. 

මෙම අනාවරණයත් සමඟ ඉන්දීය ඖෂධ පරීක්ෂක සතීෂ් චව්හාන්ගේ මැදිහත් වීමෙන්, මෙතිල්ප්‍රෙඩ්නිසොලෝන් ඖෂධය තත්ත්ව පරීක්ෂාව සඳහා යොමු කෙරුණේ මුම්බායි නුවර රසායනාගාරයකට යැවීමෙනි. ඒත් අවසන් රසායනාගාර වාර්තා ලැබීමට තවත් මාස හතක කාලයක් බලා සිටීමට සිදුවුණු බව ‘කොන්ටෙස්ට්’ වෙබ් අඩවිය පැහැදිලි කරයි. 

සෞඛ්‍ය නිලධාරී වන සුමන්ත් වාග් පසුව මාධ්‍ය හමුවේ පැහැදිලි කළේ, එම ප්‍රමාදය හේතුවෙන් අදාළ ඖෂධය වෙළඳපොළෙන් ඉවත් කිරීමට නියෝග කරන විටත්, බැක්ටීරියාව අන්තර්ගත වීමෙන් අපවිත්‍ර වූ කාණ්ඩයට අයත් එන්නත් කුප්පි 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් රෝගීන්ට ලබා දී තිබුණු බවය. 

‘කොන්ටෙස්ට්’ වෙබ් අඩවිය හරහා මේ සියල්ල හෙළි වෙද්දී, එය මුළු ඉන්දියාවම කැලඹීමට සමත් විය. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ පවා අවධානය ඊට යොමු විය. අද වනවිට, සී ලැබෝරටරීස් ඖෂධ පර්යේෂණ සහ නිෂ්පාදන සමාගම, ඉන්දීය නියාමකයන් විසින් පවත්වනු ලැබූ තත්ත්ව පරීක්ෂණ අවම වශයෙන් 86ක් අසමත් වී ඇති අතර, නඩු කිහිපයකට ද මුහුණ දෙමින් සිටී.

සී ලැබෝරටරීස් යනු ලොව පුරා භාවිතා වන සාමාන්‍ය ඖෂධවලින් (පේටන්ට් බලපත්‍රය කල් ඉකුත් වූ පසු නිපදවන ලාභදායී ඖෂධ) පහෙන් එකක් නිෂ්පාදනය කරන, ඉන්දියාවේ ප්‍රධාන පෙළේ ඖෂධ පර්යේෂණ සහ නිෂ්පාදන සමාගමකි. 

‘ලෝකයේ ඔසුසල’ ලෙස හඳුන්වන ඉන්දීය ඖෂධ කර්මාන්තය; ජෙනරික් ඖෂධ, වට්ටෝරුවකින් තොරව ලබාගත හැකි ඖෂධ, තොග ඖෂධ, එන්නත් වර්ග, කොන්ත්‍රාත් පර්යේෂණ, බයෝ-සිමිලර් ඖෂධ (වෙළෙඳපොළේ ඇති, සන්නාම සහිත, ජීව විද්‍යාත්මක ඖෂධයකට අතිශය සමාන ආකාරයට නිපදවන ඖෂධ) සහ ජීව විද්‍යාත්මක ඖෂධ ඇතුළු පුළුල් පරාසයක නිෂ්පාදනවලින් සමන්විත වෙයි. 

‘ද ජපෑන් ටයිම්ස්’ පුවත්පත පැහැදිලි කරන ආකාරයට, අවිවාදයෙන් පිළිගත යුතු කරුණක් වන්නේ, ඉන්දීය ඖෂධ සමාගම් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝපා සංගමයේ ඖෂධ වෙළෙඳපොළ තුළ සිය පැවැත්ම තහවුරු කර ගෙන තිබීමය. 

ඇමෙරිකානු ආහාර සහ ඖෂධ පරිපාලනයේ අනුමත නිෂ්පාදනාගාර 650 කට අධික සංඛ්‍යාවක් ඉන්දියාවේ ක්‍රියාත්මක වෙයි. එසේ වුවත්, ඉන්දීයාවේ නිපදවන ඖෂධවල ගුණාත්මකභාවය විටින් විට ප්‍රශ්න කිරීමට ලක් කෙරෙන අවස්ථා එමටය. ‘ඉන්දියන් බ්‍රීෆින්’ පුවත් වෙබ් අඩවිය පැහැදිලි කරන අකාරයට, 2024 නොවැම්බර් මාසයේ, ෆෝබ්ස් වාර්තාවකට අනුව, ඇමෙරිකාවේ ජෙනරික් ඖෂධ වෙළෙඳපොළෙන් සියයට 40 ක් සහ එක්සත් රාජධානියේ සමස්ත ඖෂධ අවශ්‍යතාවෙන් සියයට 25 ක් සපයනු ලබන්නේ ඉන්දියාව විසිනි. 

ලෝකයේ අඩු පිරිවැය සහිත ජෙනරික් ඖෂධ සහ එන්නත් නිෂ්පාදනයේ ප්‍රමුඛයා වන්නේ ද ඉන්දියාවය. දැනට ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 58ක පමණ වෙළෙඳපොළ වටිනාකමක් ඇති ඉන්දීය ඖෂධ ක්ෂේත්‍රය, ජෛව තාක්ෂණික භාවිතයන් සහ සෞඛ්‍ය සේවා වාණිජකරණය වීමත් සමඟ දිනෙන් දින වර්ධනය වෙයි. 

ගෝලීය ඖෂධ වෙළෙඳපොළ 2024 සිට 2032 දක්වා සියයට 7.5ක වාර්ෂික වර්ධන වේගයක් පවත්වා ගනිමින්, 2032 වන විට ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3,148.31ක් දක්වා වර්ධනය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. මෙම අඛණ්ඩ ව්‍යාප්තිය ගෝලීය ඖෂධ සැපයුම් දාමයේ ඉන්දියාව සතු තීරණාත්මක කාර්යභාරය මනාව පැහැදිලි වෙයි. 

‘ෆියුචර් බිස්නස් ඉන්සයිට්’ වෙබ් අඩවිය ඇස්තමේන්තු ගත කර ඇති අන්දමට, ගෝලීය ඖෂධ වෙළෙඳපොළේ වටිනාකම 2023 දී පැවති ඩොලර් බිලියන 1,661.26 සිට 2024 වන විට ඩොලර් බිලියන 1,763.9 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. පිළිකා, දියවැඩියාව සහ ස්නායු ආබාධ වැනි නිදන්ගත රෝග ඉහළ යෑම, වයස්ගත ජනගහනය වැඩිවීම සහ නැඟී එන වෙළෙඳපොළවල සෞඛ්‍ය වියදම් ඉහළ යාම මීට හේතු වී ඇත. 

මීට අමතරව, නිදන්ගත රෝග සඳහා වන නව ප්‍රතිකාර ක්‍රම සහ ‘ඔසෙම්පික්’, ‘මවුන්ජාරෝ’ වැනි තරබාරුව පාලනය කරන ඖෂධ සඳහා ඇති ඉල්ලුම ඉදිරියේදී ඖෂධ අලෙවිය තවදුරටත් ඉහළ නැංවීමට හේතු වනු ඇත. 2022 සැප්තැම්බර් මාසයේදී වර්ධා දිස්ත්‍රික්කයේ, රෝහල්වල රෝගීන් අසරණ කළ අපවිත්‍ර මෙතිල්ප්‍රෙඩ්නිසොලෝන් එන්නත් සාම්පල හරහා පෙන්නුම් කරන්නේ, ඉන්දීය ඖෂධ නිෂ්පාදන සමාගම්වල ප්‍රමිතිය පිළිබඳ බරපතල අර්බුදයකි. 

මෙය තවත් එක් සිදුවීමක් පමණි. මීට වසර කීපයකට පෙරත්, පසුගිය 2024 වසරේදීත් ඉන්දීය ඖෂධ සමාගම්වල නිෂ්පාදනය කෙරෙන කැස්ස පැණි වර්ග ආන්දෝලනයකට හේතුවක් විය. වෛද්‍ය නිර්දේශ මත ලබා දුන් මෙම කැස්ස පැණිය පානය කළ ඉන්දීය දරුවන් 24 දෙනකු මියයෑම ඛේදවාචකයක් විය. 

 ඉන්දීය ඖෂධ නිෂ්පාදන සමාගම් නිපදවූ කැස්ස පැණිය බිලි ගත්තේ ඉන්දීය දරුවන් පමණක් නොවීම කනගාටුවට කරුණකි. අද වනවිට ලොව පුරා රටවල් කිහිපයක දරුවන් සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් මියගොස් ඇත. එහෙයින්, ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය මේ පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් අනතුරු ඇඟවීම් කිහිපයක්ම නිකුත් කර තිබේ. 2022 දී අප්‍රිකා රාජ්‍යයක් වන ගැම්බියාවේ, දරුවෝ 70 දෙනෙක් උග්‍ර වකුගඩු ආබාධ හේතුවෙන් මියගියහ. 

සිදු කළ විමර්ශනවලින් හෙළි වූයේ ඊට හේතුව ඉන්දියාවේ ‘මේඩන් පාමසියුටිකල්’ සමාගම නිපදවූ සිරප් වර්ග බවය. 2022 දෙසැම්බරයේදී, ඉන්දියාවේ ‘මැරියන් බයෝටෙක්’ සමාගම නිපදවූ ‘ඩොක් 1 මැක්ස්’ නමැති කැස්ස සිරප් වර්ගය ලබා ගත් දරුවන් 18 දෙනකුට වැඩි පිරිසක් මියගිය බව උස්බෙකිස්තානය තහවුරු කළේය. 

සිරප් වර්ගවල අඩංගු වූ අධික විෂ සහිත ඩයිඑතිලීන් ග්ලයිකෝල් සහ එතිලීන් ග්ලයිකෝල් යන රසායනික ද්‍රව්‍ය දෙක මරණවලට සෘජුවම බලපා බව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පවා තහවුරු කළේය. කැස්ස සිරප් සෑදීමට යොදාගන්නා ‘ග්ලිසරින්’ වෙනුවට, පිරිවැය අඩු කිරීම සඳහා කාර්මික ද්‍රාවක ලෙස භාවිතා කරන මෙම විෂ සහිත ද්‍රව්‍ය මිශ්‍ර වී ඇති බව විමර්ශනවලදී හෙළි විය.

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය, අදාළ සිරප් වර්ග භාවිතයෙන් ඉවත් කරන ලෙස ලොව පුරා රටවලට වෛද්‍ය නිවේදන නිකුත් කළේය. ඉන්දියානු රජය මැදිහත් වී අදාළ සමාගම්වල බලපත්‍ර අත්හිටුවීමට සහ පරීක්ෂණ පැවැත්වීමට පියවර ගත් අතර, 2023 ජූනි මාසයේ සිට අපනයනය කරන සෑම කැස්ස සිරප් තොගයක්ම රජයේ රසායනාගාරයකින් පරීක්ෂා කර සහතිකයක් ලබා ගැනීම අනිවාර්ය කෙරුණි. 

 මේ අයුරින් සිදුවන මරණ හේතුවෙන්, ඩොලර් බිලියන 50ක් වටිනා ඉන්දියාවේ ඖෂධ ක්ෂේත්‍රයේ ආරක්ෂිත ප්‍රමිතීන් පිළිබඳව යළිත් දැඩි අවධානයක් යොමු වී තිබේ.

2022 සහ 2023 වසරවලදී ද ඉන්දියාවේ නිෂ්පාදිත කැස්ස පැණි හේතුවෙන් අප්‍රිකාවේ සහ මධ්‍යම ආසියාවේ දරුවන් 140කට වැඩි පිරිසක් මියයාම නිසා ඉන්දීය ඖෂධ කර්මාන්තයේ කීර්තිනාමයට හානි සිදු විය. එම මරණවලින් පසු ගුණාත්මක පාලනය ඉහළ නංවන බවට නවදිල්ලි පාලනය පොරොන්දු වී තිබුණි. ඉන්දීය සෞඛ්‍ය නිලධාරීන් පවසන්නේ ඖෂධ නිෂ්පාදනයේ දී, මිල අධික ‘ප්‍රොපිලීන් ග්ලයිකෝල්’ වෙනුවට වංචනික ලෙස හෝ නොදැනුවත්ව හෝ ‘ඩයිඑතිලීන් ග්ලයිකෝල්’ විෂ රසායන ද්‍රව්‍ය භාවිතා කරන බව ඉන්දියාවේ ‘මින්ට්’ නමැති වෙබ් අඩවිය අනාවරණය කර ඇත. 

‘ඩයිඑතිලීන් ග්ලයිකෝල්’ ශරීරගත වීම දරුවන්ගේ වකුගඩුවලට දැඩි හානි සිදු කිරීමටත් මරණයටත් හේතු වේ. රොයිටර් පුවත් සේවය මේ සම්බන්ධයෙන් විමර්ශන සිදු කර ඇති අතර, රසායනික ද්‍රව්‍ය බෙදා හැරීමේදී සිදුව ඇති ගෝලීය ඖෂධ ආරක්ෂණ පිළිවෙත් උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳ විස්තර ලොවට හෙළි කර ඇත. මේ වන විට, ‘ඩයිඑතිලීන් ග්ලයිකෝල්’ භාවිතයට ගැනීම හේතුවෙන්, ඉන්දියාවේ ‘රෙසාන්’ සමාගමේ නිෂ්පාදන බලපත්‍රය අවලංගු කර ඇතැයි ද පැවැසෙයි. 

එම සමාගමේ නිර්මාතෘ ජී. රංගනාදන් අත්අඩංගුවට ගැනුණි. ඉන්දීය ඖෂධ නිෂ්පාදනයේ ගුණාත්මක භාවය හොඳ තත්ත්වයෙන් පවත්වා ගෙන යෑමට ඉන්දීය සෞඛ්‍ය අමත්‍යාංශය මැදිහත් වී සිටීම සතුටට කරුණකි. මෙය ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ පැසැසුමට හේතුවක් විය. ඉන්දීය සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය අවධාරණය කළේ, තමන් ඖෂධ නිෂ්පාදනාගාර පරීක්ෂා කිරීම් වැඩි කර ඇති බවත්, දරුවන් සඳහා කැස්ස පැණි භාවිතය පිළිබඳව නැවත සමාලෝචනයක් කරන බවත්ය. 

ඉන්දීය මාධ්‍ය ඇසුරිනි
තව කියවන්න

ගෙම්බාගේ බඩෙන් පිළිකා ඔසුවක්

January 11, 2026

පිළිකා මර්දනය කිරීම සඳහා ලොව පුරා විද්‍යාඥයන් විවිධ පර්යේෂණ සිදුකරන අතර, ඒ අතරින් අතිශය සාර්ථක සහ බලාපොරොත්තු සහගත පුවතක් ජපානයෙන් වාර්තා වේ. ජපානයේ වෙසෙන ගස් ගෙඹි විශේෂයකගේ බඩවැල් තුළ ජීවත් වන බැක්ටීරියාවක් මගින් පිළිකා ගෙඩි සම්පූර්ණයෙන්ම දියකර හැරිය හැකි බව විද්‍යාඥයන් මේ වනවිට තහවුරු කරගෙන ඇත. 

සාමාන්‍යයෙන් ගස් ගෙම්බන් වැනි ගෙඹි පවුලේ සාමාජිකයන්, හිකනලුන් සහ සැලමැන්දරයන් වැනි උභය ජීවීන් පිළිකාවලින් රෝගී නොවෙයි. විද්‍යාඥයන්ට අනුව, එසේ වන්නේ නම්, ඒ ඉතාම කලාතුරකිනි. ඊට හේතුව, මෙම සතුන්ගේ සිරුරේ ජීවත් වන බැක්ටීරියා විය හැකි බවට සැක කළ ජපාන උසස් විද්‍යා හා තාක්ෂණ ආයතනයේ (JAIST) පර්යේෂකයෝ, සතුන් රැසකගේ බැක්ටීරියා පරීක්ෂාවට ලක් කළහ. 

එම පර්යේෂණවලදී, එවින්ජෙලා ඇමෙරිකානා (Ewingella americana) නම් බැක්ටීරියාව මීයන්ට ලබා දුන් විට, ඔවුන්ගේ සිරුරේ තිබූ පිළිකා ගෙඩි කිසිදු අතුරු ආබාධයකින් තොරව සම්පූර්ණයෙන්ම සුව විය. මෙම බැක්ටීරියාවේ විශේෂත්වය වන්නේ එය පිළිකා සෛලවලට සෘජුවම ප්‍රහාර එල්ල කරන අතරම, සිරුරේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ද අවදි කිරීමය. පිළිකා ගෙඩි ඇති ප්‍රදේශවල සාමාන්‍යයෙන් ඔක්සිජන් ඉතා අඩු බැවින් බොහෝ ඖෂධවලට එහි ක්‍රියා කළ නොහැක. නමුත් මෙම බැක්ටීරියාව එවැනි පරිසරයක ජීවත් වීමට හුරු වී ඇති බැවින් එය ඉතා සාර්ථකව පිළිකාව විනාශ කරයි. 

මෙම පර්යේෂණයේ ඇති වඩාත්ම සුවිශේෂී කරුණ වන්නේ, වරක් සුව වූ මීයන්ට නැවත පිළිකා සෛල ඇතුළු කළද ඔවුන්ට අලුතින් පිළිකා ඇති නොවීමයෙ. මෙයින් පෙනී යන්නේ බැක්ටීරියාව මගින් සිරුරේ ආරක්ෂක පද්ධතියට පිළිකාව හඳුනාගෙන එයට එරෙහිව සටන් කිරීමට ස්ථිර පුහුණුවක් ලබා දෙන බව යැයි පැවැසෙයි. 

දැනට භාවිත කරන කීමෝ ප්‍රතිකාරවලට වඩා මෙය ආරක්ෂිත බවත්, සිරුරේ නිරෝගී අවයවවලට මෙයින් හානියක් නොවන බවත් හෙළි වී ඇත. දැනට මීයන් යොදාගෙන සිදු කළ පරීක්ෂණ අතිශය සාර්ථක වුවද, මෙය මිනිසුන් සඳහා භාවිත කිරීමට පෙර තවදුරටත් පරීක්ෂණ රැසක් සිදු කළ යුතුව ඇත. 

මෙම සොයාගැනීම සාර්ථක වුවහොත්, අනාගතයේදී පිළිකා රෝගය මර්දනය කළ හැකි ඉතාම සරල සහ ආරක්ෂිත ඖෂධයක් ලොවට බිහි වනු ඇතැයි විද්‍යාඥයෝ විශ්වාසය පළ කරති. 

ලුසිත ජයමාන්න 
Science Alert ඇසුරිනි
තව කියවන්න

Jan 10, 2026

ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්ලා අපේ නෑයෝ

January 10, 2026
අප පෘථිවිය මත ස්ථිර පදිංචිය ආරම්භ කළ දා පටන්, අපේ ලෙන්ගතු මිතුරා බවට පත්වූයේ බලු සුරතලුන්ය. බල්ලන්ගේ මුතුන් මිත්තන් වන්නේ වෘකයන්ය. මීට වසර 15,000 - 30,000 කට පමණ පෙර, මිනිසුන් දඩයම් කරමින් ජීවත් වූ යුගයේදී, සමහර වෘකයන් මිනිස් වාසස්ථාන අසල ගැවසීමට පුරුදු වූහ. ඒ මිනිසුන් ඉතිරි කරන ආහාර කොටස් අනුභව කිරීම සඳහාය. සියලුම වෘකයන් මිනිසුන්ට සමීප වූයේ නැත. මිනිසුන්ට බියක් නොදැක්වූ සහ ආක්‍රමණශීලී බවින් අඩු වෘකයන්ට මිනිසුන් අසලින් වැඩිපුර ආහාර ලැබුණි. 

මෙලෙස මෘදු ගතිගුණ ඇති වෘකයන් කාලයත් සමඟ මිනිසුන් සමඟ සහයෝගයෙන් ජීවත් වීමට පටන් ගත් අතර, ඔවුන්ගෙන් බිහි වූ පැටවුන් තවදුරටත් හීලෑ සතුන් බවට පත් විය. මිනිසා සහ බල්ලා අතර මෙම සබඳතාව දෙපාර්ශ්වයටම වාසිදායක විය. රාත්‍රී කාලයේදී වන සතුන්ගෙන් ආරක්ෂාව ලැබීම, දඩයම් කිරීමේදී සහාය ලැබීම සහ තියුණු ඉව මගින් අනතුරු හඳුනා ගැනීම එක් වාසියකි. 

නිරන්තරයෙන් ලැබෙන ආහාර සහ ආරක්ෂිත ලැගුම්පලක් හිමි වීම බල්ලන්ට ලැබුණු වාසියයි. කාලයත් සමඟ මිනිසා තම අවශ්‍යතා අනුව බල්ලන්ව විවිධ කාර්යයන් සඳහා පුහුණු කළේය. එඬේර බල්ලන් දඩයම් බල්ලන් මුර බල්ලන් ලෙස බල්ලන් වර්ගීකරණයට ලක් විය. අද බලු සුරතලුන් නැති මානව සමාජයක් පිළිබඳව සිතීම පවා අසීරුය. මනුෂ්‍ය අප සහ බලු සුරතලුන් අතර ඇති මෙම දීර්ඝකාලීන බැඳීම, හුදෙක් මිත්‍රත්වයක් පමණක් නොව, එකට සිදුවූ පරිණාමීය ගමනක් බව විද්‍යාඥයන්ගේ අදහසය. 

කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් කළ අලුත්ම අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී ඇත්තේ, ‘ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්’ වර්ගයේ බලු සුරතලුන් සහ මිනිසුන් අතර චර්යාත්මක ලක්ෂණ සඳහා පොදු ජානමය පදනමක් ද පවතින බවය. ‘ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්’ බලු සුරතලුන්, දීර්ඝකාලයක් මනුෂ්‍යයන් සමඟ සහයෝගයෙන් ජීවත් වෙද්දී, ඒ සඳහා අවශ්‍ය අනුවර්තනයන් රැසක් ලබාගෙන ඇතැයි විද්‍යාඥයන්ගේ අදහසය. 

වෘකයන්ට වඩා වෙනස් වෙමින්, මනුෂ්‍ය අපේ ආහාර රටාවට හුරුවීම මෙන්ම, අප අපේ අත්වලින් ලබා දෙන ඉඟි (නියෝග) සහ අපේ හැඟීම් වටහා ගැනීමට ඇති හැකියාව මේ සඳහා කදිම උදාහරණයක් බව විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. මනුෂ්‍ය අපේ හැඟීම්වලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ සුවිශේෂී හැකියාවක් බලු සුරතලුන් සතුව ඇති අතර, උන් බුරන ආකාරය අනුව උන් පවසන දේ අවබෝධ කර ගැනීමට අපට ද සහජ හැකියාවක් පවතී. උදාරණයක් ලෙස සතුරු උවදුරකදී හෝ අනතුරු ඇඟවීමදී බලු සුරතලුන් බුරන ආකාරය වෙනස්ය. 

සතකු දැක බුරන ආකාරයත්, මනුෂ්‍යයකු දැක බුරන ආකාරයත් එකිනෙකට වෙනස්ය. නූතන කාර්යබහුල ජීවන රටාව, මනුෂ්‍ය අපට මෙන්ම බලු සුරතලුන්ට (විශේෂයන් ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර් සුනඛයන්ට) ද දැඩි මානසික පීඩනයක් ගෙන දී ඇතැයි පැවැසෙයි. 


මෙය කොතරම් බරපතල ද කියනවා නම්, මිනිසුන් තුළ දක්නට ලැබෙන ඔටිසම් වැනි මානසික තත්ත්වයන්ට සමාන ලක්ෂණ මේ වනවිට සුනඛයන් තුළ ද පවතින බවට සාධක හමු වී ඇත. කේම්බ්‍රිජ් විශ්ව විද්‍යාලයේ විද්‍යාඥයන්, ‘ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්’ සුනඛයන් 1,300 කගේ ජානමය දත්ත පරීක්ෂා කිරීමේදී, මිනිසා සහ සුනඛයා යන දෙවර්ගයටම පොදු මානසික ක්‍රියාවලීන්ට සම්බන්ධ ජාන 12 ක් හඳුනාගෙන ඇත. 

මෙය විද්‍යා ලොව මවිත කළ සොයාගැනීමක් වන්නේ, අප දෙපාර්ශ්වයටම ලැබී ඇත්තේ එකම පරිණාමීය පූර්වජයකුගෙන් ලැබුණු ජානමය උරුමයක් බව තහවුරු වන බැවිනි. මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ මිනිසා තුළ විශාදිය වැනි තත්ත්වයන් ඇති කරන ජාන, බලු සුරතලුන් තුළ අමුත්තන් කෙරෙහි ඇති වන බිය ලෙස ප්‍රකාශ වීමය. එමෙන්ම මිනිසා තුළ පවතින බුද්ධිමත් බව සහ වැරදීමක් සිදු වූ විට ඇති වන සංවේදීතාව වැනි ගුණාංගවලට සම්බන්ධ ජාන, බලු සුරතලුන්ගේ පුහුණු කිරීමේ හැකියාව සමඟ සම්බන්ධ වී පවතී. 

මිනිසා මෙන් සංකීර්ණ ලෙස සිතීමට බලු සුරතලාට නොහැකි වුවද, මානසික පීඩනය සහ වේදනාව දැනීමේදී අප දෙවර්ගයම එක හා සමාන ජානමය මූලයන් බෙදාගන්නා බව මෙයින් තහවුරු වෙයි. මෙම පර්යේෂණයට සම්බන්ධ විද්‍යාඥයන් වැඩිදුරටත් පැහැදිලි කර ඇත්තේ ඇතැම් සුනඛයන් පෙන්වන දඩබ්බර හෝ අකීකරු චර්යා ඇත්ත වශයෙන්ම උන්ගේ නරක ගතිගුණ නොව, උන් ජානමය වශයෙන් මුහුණ දෙන මානසික පීඩනයක ප්‍රතිඵලයක් විය හැකි බවය. 

විද්‍යාඥයන්ගේ මෙම අපූරු නව සොයාගැනීම අනාගතයේදී මිනිසාගේ මෙන්ම සතුන්ගේද මානසික සෞඛ්‍ය ගැටලු තේරුම් ගැනීමට සහ ඒවාට පිළියම් සෙවීමට මහෝපකාරී වනු ඇතැයි ද පැවැසෙයි. එසේ නම්, බලු සුරතලුන් යනු හුදෙක් සුරතලුන් පමණක් නොව, මානව මානසික සෞඛ්‍යය පිළිබඳ රහස් හෙළි කරන සජීවී කැඩපතකි. ලොව පුරා සුනඛ ලෝලීන්ගේ හදවත් දිනාගත් සුනඛ විශේෂ අතර ‘ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්’ ට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයක් බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නොවෙයි. 

19 වන සියවසේ මැද භාගයේදී ස්කොට්ලන්තයේ දඩයම්කරුවන්ට සහාය වීම සඳහා බෝ කරන ලද මෙම සුනඛයෝ, අද ලොව වඩාත්ම ජනප්‍රිය ගෘහස්ථ සුනඛ වර්ගයක් බවට පත්ව සිටිති. ඔවුන්ගේ නමට ගැළපෙන පරිදිම රන්වන් පැහැති දිදුලන ලොම් තට්ටුවක් හිමි මොවුන්, දුටු පමණින් ඕනෑම අයෙකුගේ සිත ඇදගන්නා සුන්දර පෙනුමකින් යුක්තය. 

මොවුන්ගේ ඇති සුවිශේෂීම ලක්ෂණය වන්නේ මුහුණේ නිරන්තරයෙන් රැඳී පවතින සිනහව වැනි පෙනුම සහ කරුණාවන්ත දෑසය. බුද්ධිමත් බව අතින් ඉහළම මට්ටමක පසුවන ‘ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්’ සුනඛයන්, ඕනෑම දෙයක් ඉතා ඉක්මනින් ඉගෙන ගැනීමට සමත්ය. 

මේ නිසාම අන්ධ පුද්ගලයන්ට මඟ පෙන්වීමටත්, ස්වභාවික විපත්වලදී සිරවී සිටින පුද්ගලයන් සොයා ගැනීමටත්, මත්ද්‍රව්‍ය වැටලීම් වැනි පොලිස් පරීක්ෂණ සඳහාත් ලොව පුරා මෙම සුනඛයන්ගේ සහාය ලබා ගැනෙයි. 

‘ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්’ සුනඛයකු පුහුණු කිරීම ඉතා පහසු කාර්යයක් වන්නේ ඔවුන් නිරන්තරයෙන් තම ස්වාමියා සතුටු කිරීමට උත්සාහ කරන බැවිනි. ඔවුන් හුදෙක් සතකුට වඩා මිනිස් හැඟීම් හොඳින් වටහා ගන්නා සැබෑ මිතුරෙකු ලෙස කටයුතු කරයි. ඊට හේතුව මිනිසා සහ සුනඛයා යන දෙවර්ගයටම පොදු මානසික ක්‍රියාවලීන්ට සම්බන්ධ ජාන 12 විය හැක. 

 පවුලේ සාමාජිකයෙකු ලෙස ඇති දැඩි කිරීමේදී ‘ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්’ට සමාන කළ හැකි වෙනත් සුනඛ වර්ගයක් නොමැති තරම්ය. විශේෂයෙන්ම කුඩා දරුවන් සමඟ ඉතා ඉවසිලිවන්තව සහ මිත්‍රශීලීව කාලය ගත කිරීමට මොවුන් දක්වන්නේ පුදුමාකාර කැමැත්තකි.

ආගන්තුකයන් සමඟ පවා ඉක්මනින් මිතුරු වන මොවුන්, කිසිවිටෙකත් අනවශ්‍ය ලෙස ප්‍රචණ්ඩකාරී ලෙස හැසිරෙන්නේ නැත. එම නිසා නිවසක ආරක්ෂාවට වඩා, පවුලේ සතුට සහ සාමය වෙනුවෙන් සුරතලෙකු සොයන ඕනෑම අයෙකුට ‘ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්’ කදිම තේරීමකි.

‘ගෝල්ඩන් රිට්‍රීවර්’ සුනඛයකු ඇති කිරීමේදී ඔවුන්ගේ සෞඛ්‍යය පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීම ඉතා වැදගත් බව පශු වෛද්‍යවරුන්ගේ අදහසය. ඉතා ක්‍රියාශීලී සතුන් පිරිසක් වන මොවුන්ට දිනපතා ව්‍යායාම සහ ක්‍රීඩා කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. 

එසේම ඔවුන්ගේ ඝනකම් ලොම් තට්ටුව නිරෝගීව තබා ගැනීමට නිතිපතා පීරීම සහ පිරිසුදු කිරීම කළ යුතුය. මිනිස් ඇසුර බෙහෙවින් ප්‍රිය කරන මොවුන් වැඩි වේලාවක් තනි කර තැබීමෙන් මානසිකව අසතුටට පත්විය හැකිය. පෙර කී පරිදි මෙය ජානමය බලපෑමකි. එබැවින් ඔබ ඔවුන්ට ආදරය සහ අවධානය ලබා දෙන්නේ නම්, ඔවුන් ඔබේ ජීවිතය සතුටින් පුරවන ලොව උදාරම සගයා වනු ඇත. 

ලුසිත ජයමාන්න 
Science Alert ඇසුරිනි
තව කියවන්න

දත් අතර ත්‍රස්තවාදියා

January 10, 2026
දත් යනු ආහාර හැපීමට පමණක් ඇති දෙයක් නොවෙයි. කුඩා කාලයේ හරිහැටි අවබෝධයක් නැති වුණත්, දත් මැද පිරිසුදුව තබා ගැනීමට අප කම්මැලි වුණත්, ස්ථිර දත් මතුවුණු දා පටන් අප ඒවා අපේ දෑස් මෙන් රැක බලා ගැනීම කළ යුතුමය. ආහාර ජීර්ණයට දත් වැදගත් වෙයි. ආහාර හොඳින් සපා කුඩු කිරීම, ඇඹරීම මගින් ජීර්ණ පද්ධතියට එය පහසුවෙන් අවශෝෂණය කර ගැනීමට හැකිවෙයි. 

පැහැදිලිව වචන උච්චාරණය කිරීමට දත් අත්‍යාවශ්‍ය වෙයි. ‘ස’, ‘ත’, ‘ද' වැනි අකුරු දත් නොමැතිව උච්චාරණය කළ නොහැක. මුහුණට ලස්සන හැඩයක් දෙන්නේ දත්වලිනි. හකු අස්ථි සහ මුහුණේ මස්පිඬු නිසි පරිදි පවත්වා ගැනීම සිදුවන්නේ දත් පිළිවෙළට, ලස්සනට තිබෙනවා නම් පමණි. එපමණක් නොවෙයි; ආත්ම විශ්වාසය වැඩි කර ගැනිමට ද දත් වැදගත් වෙයි. සුන්දර සිනහවකට උරුමකම් කීම යනු සමාජීය වශයෙන් පුද්ගලයකුගේ ආත්ම විශ්වාසය වැඩි කිරීමකි. 

 මනුෂ්‍ය අප අයත් වන්නේ කිරි බී වැඩෙන සතුන් නැතිනම් ක්ෂීරපායින් අතරටය. මේ ක්ෂීරපායීන්ගේ අනෙක් සත්ව විශේෂවලින් වෙන් වන්නේ මවගෙන් කිරි බී වැඩෙන නිසාම නොවෙයි. කිරි දත් සහ පසුව ස්ථිර දත් වර්ධනය වීමක් සිදුවන්නේ ක්ෂීරපායීන්ට පමණි. 

විවිධ කාර්යයන් සඳහා විවිධාකාරයේ දත් ඇත්තේ ද අප ක්ෂීරපායීන්ට පමණි. කෘන්තක, රදනක, පුරස්චාර්වක සහ චාර්වක යනු අපට ඇති දත් වර්ග හතරය. ඒ අනුව වැඩුණු අපගේ දත් 32 කි. ඉදිරිපසින්ම ඇති දත් 8 කෘන්තක දත්ය. ආහාර හපා, කැබලි කර ගැනීමට මේවා උපකාරී වෙයි. රදනක දත් යනු කෘන්තක දත් දෙපස ඇති උල් දත් හතරය. ආහාර; විශේෂයෙන් මාංශ වර්ග ඉරා ගැනීමට මේවා ඉවහල් වෙයි. 

පුරස්චාර්වක දත් පිහිටන්නේ, රදනක දත්වලට පිටුපසිනි. පුරස්චාර්වක දත් 8 කි. මේවාගේ කාර්යය ආහාර ඇඹරීමය. චාර්වක දත් හනුවේ කෙළවරේ පිහිටයි. චාර්වක දත් 12 කි. සවිමත් ආහාර තවත් ඇඹරීම සිදු කරන්නේ මෙම චාර්වක දත්වලිනි. දත් 32 ක් ඇතැයි කීවත්, අප වැඩි දෙනකුට දත් 32 ක් නැත. අන්තිම දත් දෙක ලෙස සැලකෙන්නේ ඥාන දත් ය. මේවා ද අයත් වන්නේ චාර්වක දත් අතරටය. 

ඥාන දත්; ඉංග්‍රීසියෙන් විස්ඩම් ටූත් යනුවෙන් හැඳින්වෙන මේවා බොහෝ දෙනකුට නැත්තේ ඇයි? ඥානය නැතිනම් මොළේ නැති නිසාද? නැත. ඥාන දත් සහ බුද්ධි මට්ටම අතරේ සම්බන්ධයක් නැත. නමුත් ඥාන දත් මතුවන්නේ අවුරුදු 17 ත් 25 ත් අතර කාලයේ හෝ 25 ත් 30 ත් අතර කාලයේ යැයි දන්ත වෛද්‍යවරු පැහැදිලි කරති. වයසින් මුහුකුරා යද්දී අප පරිනත වෙයි. බුද්ධියෙන් ද වර්ධනය වෙයි. ඒ අනුව, ඥාන දත් වර්ධනය වෙද්දී බුද්ධි මට්ටමින් ඔබ පරිනත වී ඉදිරියෙන් සිටිනවා විය හැකියි. මුඛයේ ඇති වන අවසන් දත් යුගලය ඥාන දත් ය. බොහෝ දෙනකුට මේ ඥාන දත් හිසරදයක් වෙන්නේ, දත මතුවීමට හනුවේ ප්‍රමාණවත් ඉඩක් නොමැති වීම නිසාය. 

ඥාන දත් කෙළින් මතු නොවී ඇලයට හෝ තිරස් අතට මතුවීම ගැටලුවකි. දතෙන් කොටසක් පමණක් මතු වී ඉතිරිය විදුරුමසින් වැසී පැවැතීම හේතුවෙන් ආහාර රැඳී විදුරුමස් ඉදිමීම සහ ආසාදන ඇති වීම ගැටලුවකි. අසල ඇති දත් තෙරපීම නිසා දැඩි වේදනාවක් සහ හිසරදයක් හට ගැනීම ගැටලුවකි. වර්තමානයේ දන්ත වෛද්‍යවරුන් හැකි සෑම විටම උත්සාහ ගන්නේ දත් රැක ගැනීමටය. දත් ගැලවීම යනු අවසන් විකල්යයි. කෙසේ නමුත් ඥාන දත් හිසරදයක් වෙද්දී, ඒවා ගැලවීම සිදු කෙරේ. 

ඥාන දත නිසා නිතර නිතර විදුරුමස් ආසාදන ඇතිවන්නේ නම්, මේ ඥාන දත් යාබද දත්වලට හානි සිදු කරයි නම්, ඥාන දත් දිරායාමට ලක්වී ඇත්නම් හෝ එය පිරවීම අපහසු ස්ථානයක පිහිටයි නම්, ඥාන දත ගැලවීම හැර වෙන විකල්පයක් නැත. මනුෂ්‍ය අපේ මුඛයේ ඇති දත් ගණන 32 ක් විය යුතුයි නම්, මේ ඥාන දත්වලට ඉඩ මදි වන්නේ කෙසේද? ඒ ගැන පැහැදිලි කරන්නයි මේ සූදානම‍. ඥාන දත් මනුෂ්‍ය පරිණාමයේ කතාවට සෘජුව සම්බන්ධ වෙයි. 
මිනිස් පරිණාමික ඉතිහාසය දෙස බලද්දී, අප සිරුරේ සිදු වූ කැපී පෙනෙන වෙනස්කම් අතර, හකු ඇටය සහ දත්වල ව්‍යුහය ප්‍රධාන තැනක් ගනී. වසර මිලියන කිහිපයකට පෙර විසූ මුල් කාලීන මානවයන්ට අදට වඩා ඉතා ශක්තිමත්, ඉදිරියට නෙරා ආ විශාල හකු ඇට පිහිටා තිබුණි. මෙම ව්‍යුහය පුරාණ මානවයන්ට අත්‍යවශ්‍ය වූයේ එකල ඔවුන් පරිභෝජනය කළ රළු සහ තන්තුමය ආහාර නිසාය. අමු මස්, ශාක මුල් සහ ඇට වර්ග වැනි දෑ සපා කෑමට සහ ඇඹරීමට විශාල පීඩනයක් යෙදිය හැකි ශක්තිමත් දත් පෙළක් ඔවුන් සතු විය. 

මිනිස් ඉතිහාසයේ දැවැන්තම විප්ලවය සිදු වූයේ ගින්දර සොයා ගැනීමත් සමඟය. ගින්දර භාවිතයෙන් ආහාර පිසීමට හුරු වීමත් සමඟ, ආහාරවල තිබූ සවිමත් බව සහ තද ගතිය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු විය. පිසින ලද මස් සහ ශාක කොටස් මෘදු වූ බැවින්, ඒවා සැපීම සඳහා විශාල බලයක් සහිත හකු ඇටයක හෝ විශාල දත් පෙළක අවශ්‍යතාවය ක්‍රමයෙන් නැති වී ගියේය. පරිණාමික ක්‍රියාවලියේදී භාවිතය අඩු වන අවයව කාලයත් සමඟ කුඩා වීම හෝ වෙනස් වීම ස්වභාවික වන අතර, ඒ අනුව මානව හකු ඇටය ද ක්‍රමයෙන් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වන්නට විය. 

කෙසේ නමුත්, එසේ හකු ඇටය කුඩා වුව ද, අපගේ දත් සංඛ්‍යාව තවමත් (අද වනවිටත්) ජානමය වශයෙන් තීරණය වී ඇත්තේ පැරණි ප්‍රමාණයටමය. මෙහිදී වඩාත්ම අර්බුදයට පත්ව ඇත්තේ ඥාන දත්ය. හකු ඇටය ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වෙද්දී, අනෙකුත් දත් සියල්ල පිරී පවතින හක්කේ කෙළවරින්ම ඇති ඥාන දත් මතුවීමට අවශ්‍ය ඉඩකඩ අහිමි විය. අතීත මානවයාට අතිරේක ඇඹරුම් දත් ලෙස ඥාන දත් අත්‍යවශ්‍ය වුවත්, වර්තමාන මානවයාට ඒවා බොහෝ විට මතුවන්නේ විදුරුමස හෝ හකු ඇටය තුළ තෙරපෙමිනි. 

අද වන විට බොහෝ දෙනෙකුට ඥාන දත් මතුවීමේදී ඇති වන වේදනාවට සහ විවිධ සංකූලතාවලට හේතුව වන්නේ මෙම පරිණාමික නොගැලපීම නිසාය. හකු ඇටය කෙටි වීම නිසා ඥාන දත්ට නිවැරදිව මතුවීමට ඉඩක් නොමැති අතර, එය ඇදයට හෝ අර්ධ වශයෙන් මතුවීමට උත්සාහ ගනී. 

මානව විද්‍යාඥයන් පවසන්නේ මෙය මිනිස් සිරුර තවමත් පරිණාමය වෙමින් පවතින බවට හොඳම නිදසුනක් බවය. ඇතැම් පුද්ගලයන්ට දැන් උපතින්ම ඥාන දත් නොපිහිටන අතර, අනාගතයේදී මිනිස් වර්ගයාට ඥාන දත් සම්පූර්ණයෙන්ම අහිමි වීමේ ප්‍රවණතාවක් ද පවතී. 

ලුසිත ජයමාන්න 
Brain Maze ඇසුරිනි
තව කියවන්න

මැරුණා වගේ රඟපාන විෂබීජය

January 10, 2026
සබන් හෝ විෂබීජ නාශක දියර සම්බන්ධ දැන්වීම්වලින්, ඒ ඒ සබන් වර්ගය හෝ විෂබීජ නාශක දියර වර්ගය හෝ ප්‍රසිද්ධියට පත් කරන්නේ කෙසේද? සාමාන්‍යයෙන් වෙළෙඳ දැන්වීම් නිර්මාණය වන්නේ, කෙසේ හෝ පාරිභෝගිකයන් ආකර්ශණය කර ගැනීමටය. සබන් හෝ විෂබීජ නාශක දියර විකිණීම සිදුවන්නේ, සියයට 99.9 ක් විෂ බීජ මරා දමනවා යැයි කියමිණි. මෙය විද්‍යාත්මකව ඉතා නිවැරදි ප්‍රකාශයකි. කිසිම ආකාරයේ සබන් හෝ විෂබීජ නාශක දියරයකට සියයට 100 ක් විෂබීජ විනාශ කළ නොහැකිය. 

මේ කියන්න සූදානම් වන්නේ, ඉතිරි දශම 1 ගැනය. ලොව කිසිදු පිරිසිදු කිරීමේ ද්‍රව්‍යයකට සියයට 100 ක් විෂබීජ විනාශ කළ නොහැකි වන්නේ ඇතැම් බැක්ටීරියා අතිශය කටුක තත්ත්වයන්ට ඔරොත්තු දෙන ලෙස පරිණාමය වී තිබීමය. ඉතිරි දශම එකට අයත් බැක්ටීරියාවක් හඳුනා ගැනීමට ඇමෙරිකන් විද්‍යාඥයෝ පිරිසක් පසුගිය දා සමත් වුහ. මෙම බැක්ටීරියාව ‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ ය. 

‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ වැනි බැක්ටීරියාවල බීජාණු ආරක්ෂිත ආවරණ තනා ගැනීමක් කරයි. එවිට සබන්වලින් හෝ විස බීජ නාශක දියරවලින් හෝ ඒවා විනාශ කළ නොහැකිය. එසේ වුවත්, සියයට 100 ක්ම විෂබීජ රහිත තත්ත්වයක් සාමාන්‍ය පිරිසුදු කිරීම්වලදී ඇති කළ නොහැකි වුවත්, සබන් යොදා නිවැරදිව අත් සේදීම මගින් රෝග වැළැක්වීමට අවශ්‍ය උපරිම ආරක්ෂාව ලබාගත හැකි බව ද සිහියේ තබා ගත යුතුය. අභ්‍යවකාශ ගමන් බිමන් ගැන සිතන්න. 

අනාගතයේ දිනෙක අඟහරු හෝ වෙනත් ඈත ග්‍රහලෝකයක ජීවය සෙවීමට පෘථිවියෙන් පිටත්ව යන අභ්‍යවකාහ යානයක් තුළ ගගනගාමීන්ට අමතරව තවත් අමුත්තකු හොරොන් ගමන් කළොත් කුමක් වේවිද? මෙය අද විද්‍යාඥයන්ට ඇති ලොකුම ගැටලුවකි. ‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ බැක්ටීරියාව ලොවට හෙළි කළ හුස්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන්, පෙන්වා දෙන අන්දමට, ‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ අතිශය පිරිසිදු මට්ටමින් පවත්වාගෙන යන අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානවල පවා ජීවත් වෙයි. 

‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ බැක්ටීරියාව සතු සුවිශේෂීම දක්ෂතාවය වන්නේ මියගියා යැයි රඟපෑමට ඇති හැකියාවය. තමන්ට හිතකර පරිසරයක් නොමැති විට හෝ දැඩි විෂබීජ නාශක හමුවේ හෝ මෙම බැක්ටීරියාව තම පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්වා දමයි. බැක්ටීරියාව ගැඹුරු නිද්‍රා තත්ත්වයකට පත් වෙයි. 

ආහාර නැතිව, අධික විජලනය හමුවේ හෝ දැඩි රසායනික ද්‍රව්‍ය හමුවේ වුවද නොනැසී පවතින බැක්ටීරියාවට, මේ අයුරින්, දශක ගණනාවක් වුවද ජීවත් විය හැකිය. විද්‍යාඥයන්ට අනුව, පෘථිවියේ පිරිසුදුම ස්ථාන ඇත්තේ අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථාන තුළය. එවැනි පිරිසුදු ස්ථාවල පවා මෙම ‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ දකින්න ලැබෙයි.

 පළමු වරට, විද්‍යාඥයන්යට, ෆ්ලොරිඩා සහ ප්‍රංශ ගයනා හි අභ්‍යවකාශ යානා එකලස් කරන මධ්‍යස්ථානවලින් මුලින්ම හමු වූ ‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ බැක්ටීරියාව නිද්‍රා තත්ත්වයට පත් වී අක්‍රිය වන අතර, හිතකර ප්‍රෝටීනයක් ලැබුණු සැණින් නැවත සක්‍රීය වී, සිය ජෛව ක්‍රියාකාරකම් ආරම්භ කරයි. 

‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ බැක්ටීරියාවේ මෙම සුවිශේෂී හැකියාව, අනාගතයේ සිදු කිරීමට නියමිත අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයට විශාල බලපෑමක් කරනු නොඅනුමානය. බැක්ටීරියා ද පණ ඇති ජීවීන් බැවින්, පෘථිවි ගගනගාමීන් සමඟ උන් වෙනත් ග්‍රහලෝකවලට ගියොත්, එම ග්‍රහලෝකවලට තර්ජනයක් එල්ල වීමේ අවදානමක් ඇත. 

‘අප විස බීජ නාශක සබන් සහ දියර වර්ග යොදා ගනිමින් පිරිසුදු කිරීම් කරමින් විෂබීජ මරනවා. ඒත් ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස් ඉතිරි වෙනවා. අවසානයේ, සියලු විෂ බීජ මියගොස් ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස් සුපිරි බැක්ටීරියාවක් බවට පත් වී ඉතිරි වුවහොත් කුමක් වේවිද? මනුෂ්‍ය අපට ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස් තර්ජනයක් වේවි නොවේද?’ 

‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ බැක්ටීරියාව ගැන අධ්‍යයන සිදු කරන ඇමෙරිකන් විද්‍යාඥ නිල්ස් ඇවරෙෂ් අදහස් දක්වමින් පවසා ඇත. ‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ හා සමාන තවත් බැක්ටීරියා විශේෂ බොහොමයක් ඇතැයි ද විද්‍යාඥ නිල්ස් ඇවරෙෂ් වැඩි දුරටත් පවසා ඇත. අඟහරු මතින් ජීවය හමු වුවහොත්, එම ජීවය, අඟහරුගේ ජීවයක්ද නැතිනම් අපේ යානා මගින් පෘථිවියෙන් රැගෙන ගිය ‘ටර්සිකෝකස් පොයෙනිසිස්’ හෝ ඊට සමාන වෙනත් බැක්ටීරියාවන් ද යන්න අනාවරණය කර ගැනීම ද අනාගතයේ ගැටලුවක් වනු ඇත. ඒ අනුව, අනාගත අභ්‍යවකාශ මෙහෙයුම්වල පිරිසිදුකම පිළිබඳ ප්‍රමිතීන් තවත් දැඩි කළ යුතු බව විද්‍යාඥයෝ අවධාරණය කරති. 

විෂබීජ යනු පියවි ඇසට නොපෙනෙන, රෝග ඇති කිරීමට සමත් ඉතා කුඩා ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් විශේෂයකි. ප්‍රධාන වශයෙන් මේවා බැක්ටීරියා, වයිරස, දිලීර සහ ප්‍රොටෝසෝවා ලෙස වර්ග හතරකට බෙදා දැක්විය හැක. බැක්ටීරියා යනු ස්වාභාවිකව පරිසරයේ ඕනෑම තැනක ජීවත් විය හැකි තනි සෛල ජීවීන් වන අතර, වයිරස යනු රෝග ඇති කිරීම සඳහා සජීවී සෛලයක් තුළට ඇතුළු විය යුතු ඉතා කුඩා අංශු විශේෂයකි. 

මෙම ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ආහාර, වාතය, ජලය හෝ ස්පර්ශය මගින් ශරීරගත වී, අප රෝගී කිරීමට සමත් වෙයි. සබන් මගින් විෂබීජ ඉවත් කරන්නේ ඉතා සුවිශේෂී ක්‍රමයකටය. සබන් අණු වල එක් අන්තයක් ජලයටද, අනෙක් අන්තය තෙල් සහ කුණු වලටද ඇලුම් කරයි. 

ඔබ අත් සෝදන විට, සබන් මගින් සමේ ඇති කුණු සහ තෙල් සමඟ බැඳී ඇති විෂබීජ ලිහිල් කර ජලය සමඟ ගසාගෙන යෑමට සලස්වයි. මෙහිදී සිදුවන්නේ විෂබීජ මරා දැමීමට වඩා ඒවා සමෙන් ඉවත් කර ඉවත් කිරීමකි. කොරෝනා වැනි වයිරසවල පිටත ඇති මේද පටලය දියකර හැරීමෙන් ඒවා අක්‍රිය කිරීමටද සබන්වලට හැකියාව තිබේ. 

විෂබීජ නාශක දියර (සැනිටයිසර්) මගින් කරන්නේ එහි අඩංගු මධ්‍යසාර භාවිතා කර විෂබීජවල සෛල බිත්ති විනාශ කර ඒවා මරා දැමීමය. කෙසේ නමුත් අත්වල පෙනෙන ලෙස කුණු, තෙල් හෝ දූවිලි තැවරී ඇත්නම්, විෂබීජ නාශක දියරයට ඒ යට සැඟවී සිටින විෂබීජ වෙත ළඟා වීමට නොහැකිය. එම නිසා, අත් පෙනෙන ලෙස අපිරිසිදු අවස්ථාවලදී සැනිටයිසර් වලට වඩා සබන් යොදා අත් සේදීම වඩාත් ප්‍රතිඵලදායක වෙයි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
NDTV ඇසුරිනි
තව කියවන්න

ස්පාඤ්ඤයට රැජිනක්

January 10, 2026
ස්පාඤ්ඤ රාජකීය ඉතිහාසයේ නව පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කරමින්, වසර 150 කට පසු එරට සිංහාසනයට උරුමකම් කියන ප්‍රථම රැජින බවට පත්වීමට ලියොනෝර් කුමරිය සූදානමින් සිටී. ලියොනෝර් කුමරිය, වර්තමානයේ ස්පාඤ්ඤ කිරුළ දරණ හයවන පිලිප් රජුගේ සහ ලෙටීසියා රැජිනගේ වැඩිමහල් දියණියයි. 2005 වසරේ ඔක්තෝබර් 31 වැනිදා ස්පාඤ්ඤයේ මැඩ්රිඩ් අගනුවරදී උපන් ලියොනෝර් කුමරියගේ වයස දැන් අවුරුදු 21 කි. 

 ස්පාඤ්ඤයේ අවසන් වරට රාජ්‍ය පාලනය මෙහෙයවූ රැජින, 1868 වසරේ දී කිරුළ අත්හළ, දෙවන දෙවැනි ඉසබෙලා ය. එතැන් පටන් ස්පාඤ්ඤ කිරුළ හිමිවූයේ රජවරුන්ට පමණි. දැන්, ස්පාඤ්ඤයේ මීළඟ නායිකාව ලෙස ලියොනෝර් කුමරිය පත්වීම ලෝකයේම විශේෂ අවධානයට ලක්ව තිබේ. විදෙස් පුවත් පමණක් නොව, සමාජ මාධ්‍ය ද ඇය ගැන කතා කරයි. 1868 වසරේ දී, දෙවැනි ඉසබෙලා රැජින රජකම අත්හැරීමට (පදවියෙන් ඉල්ලා අස්වීමට) ප්‍රධාන වශයෙන්ම බලපෑවේ එම වසරේ හටගත් දේශපාලන කැරැල්ලය. 

 අනාගත රැජිනකට උචිත පෞරුෂය ගොඩ නගා ගැනීම වෙනුවෙන් ලියොනෝර් පසුගිය වසර ගණනාව පුරා දැඩි කැපවීමකින් කටයුතු කළාය. ඇගේ නිල නාමය ඇස්ටූරියාස්හි කුමරිය යන්නය. 2023 දී, 18 වන උපන්දිනය සැමරූ කුමරිය, ස්පාඤ්ඤ පාර්ලිමේන්තුව හමුවේ, එරට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සුරකින බවට ප්‍රතිඥා දුන්නාය.

කුමරිය පාර්ලිමේන්තුව ඇමතීම, ඇයගේ රාජකීය ජීවිතයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක අවස්ථාවක් ලෙස සැලකෙයි. එදා ඇයට ස්පාඤ්ඤයේ ඉහළම ගෞරව සම්මානය ද පිරිනැමුණි. මීට පෙර, 2018 දී කුමරියට, ඇගේ 13 වන උපන් දිනය දා පියා පිලිප් රජු විසින් සියවස් ගණනාවක් පැරණි ගෞරවනීය රාජකීය පදක්කම ද පිරිනමනු ලැබුණි. ඒ, ඇය අනාගත උරුමක්කාරිය බව තහවුරු කරමිනි. 
ලියොනෝර් කුමරියගේ ප්‍රසිද්ධ චතුර කථන හැකියාව පැසසුමට ලක්වූයේ කුඩා අවධියේදීමය. ඇය සිය පළමු ප්‍රසිද්ධ කතාව පැවැත්වූයේ ස්පාඤ්ඤ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 40 වන සංවත්සරය නිමිත්තෙනි. ඇය පාරිසරික අර්බුද සහ ලෝක සාමය වැනි මාතෘකා කෙරෙහි වැඩි උනන්දුවක් දක්වන්නීය. 

රාජ්‍ය නායිකාව ලෙස පත්වීමේදී ඇයට හිමිවන සේනාධිනායිකා ධුරය සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමට ඇය වසර තුනක දැඩි හමුදා පුහුණුවකට යටත් විය යුතුය. මෙම හමුදා පුහුණුව අනිවාර්යය. සරාගෝසා යුද හමුදා ඇකඩමියෙන් සිය පුහුණුව ඇරැඹූ කුමරිය මේ වනවිට පුහුණුවීම් අවසන් කරමින් සිටී. 2025 දී ඇය නාවික හමුදා පුහුණුවීම් ආරම්භ කළාය. කුමරිය, ප්‍රහාරක යානා නියමුවරියක ලෙස ද කුමරිය පුහුණුවී කර ඇත. 

කුමරිය, වේල්සයේ, ඇට්ලැන්ටික් විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය හදාරා ඉහළ දස්කම් පෙන්වීමට ද සමත් වීම විශේෂත්වයකි. ස්පාඤ්ඤ භාෂාවට අමතරව, කුමරියට ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ සහ මැන්ඩරින් (චීන) වැනි භාෂා ඇයට හොඳින් පුළුවනි. එපමණක් නොව ස්පාඤ්ඤයේ ප්‍රාදේශීය භාෂා ලෙස සැලකෙන කැටලාන් සහ බාස්ක් ද ඇයට චතුර ලෙස හැසිරවීමට හැකියාව ඇත. 
ලියොනෝර් කුමරියගේ පවුල් පසුබිම ඇගේ ගමනට විශාල ශක්තියක් බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නොවෙයි. රාජකීය පවුලට එක්වීමට පෙර ප්‍රකට පුවත්පත් කලාවේදිනියක වූ ලෙටීසියා රැජින, ලියොනෝර්ට සහ ඇයගේ බාල සහෝදරිය වන සොෆියාට නූතන ලෝකය සමඟ බුද්ධිමත්ව කටයුතු කරන ආකාරය මැනවින් කියා දෙයි. 

කුමරිය දක්ෂ පිහිනුම් ක්‍රීඩිකාවක වන අතර ටෙනිස් සහ හිම මත ලිස්සා යෑමේ ක්‍රීඩාවට ද ප්‍රිය කරන්නීය. සෙලෝ වාදනයට (සෙලෝ යනු බටහිර ශාස්ත්‍රීය සංගීතයේ භාවිතා වන ප්‍රධානතම තත් වාද්‍ය භාණ්ඩයකි.) සහ පොත් කියවීමට ඇය ඇල්මක් දක්වන්නීය. 

සරල බව සහ ගම්භීරත්වය එකසේ පවත්වා ගන්නා ලියොනෝර් කුමරිය, වසර 150කට පසු ස්පාඤ්ඤයට හිමිවන ඒ අභිමානවත් රැජිනගේ භූමිකාවට නවීනත්වයේ සහ බුද්ධිමත්වයේ ආලෝකය එක් කරනු ඇතැයි දේශපාලන විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහසය. 

යුරෝපයේ නිරිතදිග කෙළවරේ පිහිටි ස්පාඤ්ඤය, ලෝක ඉතිහාසය වෙනස් කළ ගවේෂකයන්ගේ සහ අසිරිමත් කලා නිර්මාණයන්ගේ නිවහනය. මධ්‍යධරණී මුහුදට සහ අත්ලාන්තික් සාගරයට මායිම්ව පිහිටා ඇති ස්පාඤ්ඤය, වසර දහස් ගණනක ප්‍රෞඪ ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියන අතර වර්තමානයේ එය ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් ලෙස පාලනය වෙයි. ස්පාඤ්ඤ රාජ්‍යයේ ඒකීයභාවයේ සහ අභිමානයේ සංකේතය ලෙස සැලකෙන්නේ එරට රාජකීය පවුලය. 
වර්තමානයේ එහි පාලනය මෙහෙයවනු ලබන්නේ 1700 වසරේ සිට (විවිධ බිඳ වැටීම් මධ්‍යයේ වුවද) එරට කිරුළ දරණ බෝර්බන් රාජවංශයයි. 

 ස්පාඤ්ඤ රජ පවුල තුළ ලෙටීසියා රැජිනගේ (කුමරියගේ මව) භූමිකාව සුවිශේෂී බව කිය යුතුය. ඇය රාජකීය පවුලට සම්බන්ධ වීමට පෙර ප්‍රකට පුවත්පත් කලාවේදිනියක සහ රූපවාහිනී ප්‍රවෘත්ති නිවේදිකාවක ලෙස ස්වාධීන වෘත්තියක නිරත වූ සාමාන්‍ය වැසියෙකි. පිලිප් රජුගේ සහ ලෙටීසියා රැජිනගේ බාල දියණිය සොපියාය. 

මොවුන්ගේ පදිංචිය‍ මැඩ්රිඩ් අගනුවර පිහිටි දැවැන්ත රාජකීය මාලිගය නොව, සරල මෙන්ම චාම් බව ද පිරුණු සර්සුයෙලා මාලිගයයි. ස්පාඤ්ඤ ව්‍යවස්ථාවට අනුව රජුට හෝ රැජිනට සෘජු දේශපාලන බලතල නොමැති වුවද, ඔහු හෝ ඇය රටේ සන්නද්ධ හමුදාවල ප්‍රධානතම අණදෙන නිලධාරියා ලෙස කටයුතු කරයි. 

ලුසිත ජයමාන්න 
The Asian Chronical ඇසුරිනි
තව කියවන්න

Classified_Ad