මවිත : Mawitha.com : All the latest Sri Lanka and world breaking news and current affairs in Sinhala

Hot

mawitha

Classified_Ad_Above_All_News

Stay Safe

Classified_Ad_News_Top

Jan 28, 2023

නෙදර්ලන්තයෙන් ලැබුණු ජගුවරයා

January 28, 2023
ජාතික සත්වෝද්‍යාන දෙපාර්තමේන්තුව වෙත නෙදර්ලන්තයේ බෙස්ට් සත්වෝද්‍යානයෙන් පැන්තෙරා වර්ගයට අයත් ජගුවර් පිරිමි සත්වයකු ලැබී ඇත. සත්ව හුවමාරු වැඩසහටනක් යටතේ දෙහිවල සත්වෝද්‍යානයට මෙම සත්වයා ලැබුණු බව එහි ප්‍රකාශකයකු පැවසීය. 

විදේශීය සත්වොද්‍යානවලින් සතුන් ලබා ගැනීමේ ප්‍රධානතම මාර්ගය සත්ව හුවමාරු වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරීම වන නමුත් 2019 වසරින් පසුව ඇතිවූ කොවිඩ් 19 වසංගත තත්වය සමඟ ජාතික සත්වෝද්‍යාන දෙපාර්තමේන්තුවේ ජාත්‍යන්තර සත්ව හුවමාරු වැඩසටහන් වසර තුනකට ආසන්න කාලයක් නතර වී තිබිණි. 

එම වැඩසටහන් නැවතත් අරඹමින් මෙම ජගුවර් සත්වයා පසුගිය 26 වැනිදා දෙහිවල සත්වෝද්‍යානයට ලබාගැනීමට හැකි වූ බව ද එම ප්‍රකාශකයා කීවේය. නෙදර්ලන්තයේ බෙස්ට් සත්වෝද්‍යානයේ පරිත්‍යාගයක් ලෙස ලැබුණු මෙම පිරිමි සත්වයා, වසරේ නෙදර්ලන්තයේ රෝයල් ආ(ර්)ටිස්ට් සත්වෝද්‍යානයේ සත්ව හුවමාරු වැඩසටහන හරහා 2019 වසරේ දෙහිවල සත්වෝද්‍යානයට ලැබුණු කලු ජගුවර් ගැහැණු සත්වයාගේ සහායකයා ලෙස ලබාගත් බව ද හෙතෙම සඳහන් කළේය. 

මේ වන විට ජගුවර් සත්වයා නිරෝධායන මධ්‍යස්ථානයේ සිටින අතර, සුදුසු පරිසර තත්ත්වයට හුරු කළ පසු කලු ජගුවර් සිටින ස්ථානයට යොමු කර ජගුවර් පවුලක් ලෙස ජනතාවට දැකබලාගැනීමට සලස්වන බව ද ඔහු කීවේය.

෴ ඩයනා උදයංගනී 
උපුටා ගැනීම - ලංකාදීප
තව කියවන්න

පිණි බෙරලිය යළි මතුවෙයි

January 28, 2023
ස්වභාවික පරිසරයෙන් වඳවී ඇතැයි සැලකෙන ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ශාක විශේෂයක් වන ‘පිණි බෙරලිය’ ශාකය කළුතර, පාලින්දනුවර, කෙලින්කන්ද ග්‍රාමසේවා වසමෙන් හමු වී ඇත. 

ශාක විශේෂ පිළිබඳ විශේෂඥයකු වන හිමේෂ් දිල්රුවන් ජයසිංහ, ශාක විශේෂයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනය කරන පරිසර ගවේශකයෙකු වන පේශල පසන් කරුණාරත්න සහ ශාක විශේෂයන්හි පරාග පිළිබඳව අධ්‍යයනයක නිරතව සිටින දිලුම් ප්‍රභාත් සමරසිංහ යන මහත්වරුන් ඇතුළු කණ්ඩායමක් කෙලින්කන්ද ප්‍රදේශයේ සිදුකළ අධ්‍යයනයකදී මෙම ශාකය හමුවී ඇත. 

හෙල බසින් පිණි බෙරලිය ලෙසත් සහ ෂෝරියා ඔවැලිපෝලියා (Shorea ovalifolia) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙනුත් හඳුන්වන මෙම ශාක විශේෂය මුල්වරට ලොවට හඳුන්වා දී ඇත්තේ පේරාදෙණිය ජාතික උද්භිද උද්‍යානයේ උද්‍යාන අධිකාරීවරයෙක් ලෙස සේවය කල බි්‍රත්‍යාන ජාතික ශාක විද්‍යාඥයෙකු වූ හෙන්රි ත්වේට්ස් මහතා විසින් 1864 වර්ෂයේදී Enumoratia Planatarum Zeyaniae නම් ග්‍රන්ථයේ පළ කල ලිපියක් මගිනි.
ඉන්පසු 1887 වර්ෂයේදී වලල්ලාවිට, හෙවෙස්ස ප්‍රදේශයෙන් සහ තවලම, හිනිදුම ප්‍රදේශයෙන් මෙම ශාක විශේෂය වාර්තා වී ඇති අතර ඉන්පසු පේරාදෙණිය උද්භිද උද්‍යානයේ සහ ගම්පහ හෙනරත්ගොඩ උද්භිද උද්‍යානයේ එය රෝපණය කර ඇතැයි පරිසර ගවේශක පේශල පසන් කරුණාරත්න මහතා පැවසීය. 

ස්භාවික පරිසරයෙන් වාර්තා නොවී වසර 100ක පමණ කාලයක් උද්භිද උද්‍යානයට පමණක් සීමා වී තිබූ නිසා මෙම ශාක ස්භාවික පරිසරයෙන් වඳ වූ ශාක විශේෂයක් ලෙස 2012 වසරේචී ජාතික රතු දත්ත ලැයිස්තුවට ද ඇතුළත් කර තිබිණි. 
ඉන්පසු හිමේෂ් දිල්රුවන් ජයසිංහ මහතා සහ ශාක විශේෂ පිළිබඳ පර්යේෂකයකු වන භාතිය ගොපල්ලව මහතා ඇතුළු කණ්ඩාමක් විසින් 2020 වර්ෂයේදී රත්නපුර, අයගම ප්‍රදේශයේදී පිණි බෙරලිය ශාක හඳුනා ගැනීම නිසා එය 2020 රතු දත්ත ලැයිස්තුවෙහි අතිශය අන්තරායට ලක්වූ ශාකයක් ලෙස එය යාවත්කාලීන කර තිබූ බව ද කරුණාරත්න මහතා පැවසීය. 

මීටර් 35 පමණ උසට වැඩෙන මෙම ශාකයේ මල් හට ගැනීම වසරේ එක් කාලයක පමණක් සිදුවන බව ඔහු කීවේය. 
2009 අංක 22 දරන වනසත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක (සංශෝධන) පනතේ ආරක්ෂිත ශාක නාම ලේඛනයට පිණි බෙරලිය ද ඇතුලත් කර ඇති අතර, ඒ අනුව මෙම ශාකයට හෝ ශාකයේ කොටසකට හානිකිරීම, විකිණීම හෝ විකිණීම සඳහා ප්‍රදර්ශනය කිරීම මුළුමනින්ම තහනම් බව ද හෙතෙම සඳහන් කළේය. 

 දැනට වාර්තා වී ඇති ස්ථාන දෙකෙහි මෙම ශාක ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් පවතින බැවින් දැඩි සංරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග ගෙන එය ආරක්ෂා කළ යුතු බවත්, මෙය හඳුනාගෙන ඇති කෙලින්කන්ද ප්‍රදේශය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් නොවන නිසා එය කඩිනමින් සංරක්ෂණය කළ යුතු බවත් ඔහු කීවේය. 

෴ ඩයනා උදයංගනී 
උපුටා ගැනීම - ලංකාදීප
තව කියවන්න

Jan 21, 2023

ආසන පටි නැතිව සමාව ගනී

January 21, 2023
සමාජ මාධ්‍ය වීඩියෝවක් රූගත කරමින්, ආසන පටි නොමැතිව, මෝටර් රථයක ගමන් කිරීම සම්බන්ධයෙන්, බ්‍රිතාන්‍ය අග්‍රමාත්‍ය රිෂී සුනාක් ජනතාවගෙන් සමාව ඉල්ලීමක් කළේය.  

තමන් ආසන පටි නොපැලඳ මෝටර් රථයේ ගියේ කෙටි දුරක් වුවත්, එය තමන් අතින් වූ වරදක් බවත් ඒ ගැන තමන් දැඩි ලෙස කනගාටුවන බවත් සමාව ඉල්ලා සිටින බවත් අග්‍රාමාත්‍යවරයා පසුව පැහැදිලි කළේය. 

අග්‍රාමාත්‍ය සුනාක් මෝටර් රථයේ ගමන් කරමින්, සිය ඉන්ස්ටග්‍රෑම් ගිණුමට මිනිත්තුවක වීඩියොවක් රූගත කළේ ඔහුගේ නව ප්‍රතිපත්ති සහ ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීම සම්බන්ධයෙන් ජනතාව දැනුවත් කරමිනි. රියදුරා මෝටර් රථය පදවමින් යද්දී, පසුපස අසුනේ අසුන් ගත් අග්‍රාමාත්‍ය සුනාක්. ආසන පටිය ඉවත් කරමින් එම වීඩියෝවට පෙනී සිටී. එය මිනිත්තුවක වීඩියෝවකි. 

 කෙසේ නමුත් පසුව වීඩියෝව නැරැඹූ බොහෝ දෙනා දොස් නගා ඇත්තේ ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමට කලින් අග්‍රාමාත්‍යවරයා නීති ගරුක විය යුතු බවය. ආසන පටි නොපැලඳ සිටීම වරදක් බව පෙන්වා දෙමින් වීඩියෝව නැරැඹූ බොහෝ දෙනකු අග්‍රාමාත්‍යවරයාට දොස් නගා චෝදනා කරන්න වූහ. 

බ්‍රිතාන්‍යයේ ආසන පටි නොපැළඳ ගමන් කිරීමේ වරදට ස්ටර්ලිං පවුම් 100 සිට 500 කට නොවැඩි දඩයක් නියම කළ හැක. ආසන පටි නොපැලඳ යා හැක්කේ රෝගී තත්ත්වයක් ඇති විට වෛද්‍ය නිර්දේශ අනුව පමණි. අග්‍රාමාත්‍ය රිෂී සුනාක් එම වීඩියෝවට පෙනී සිට ඇත්තේ, රජයේ නව ප්‍රතිපත්ති යටතේ, ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිත විවිධ ව්‍යාපෘති 10 ක් සම්බන්ධයෙන් ජනතාව දැනුවත් කිරීමේ අරමුණින්ය. 

 එම අවස්ථාවේ, අග්‍රාමාත්‍යවරයාගේ මෝටර් රථය අසල පොලිස් යතුරු පැදියක් ද ගමන් කරනු වීඩියෝවෙන් දකින්න ලැබේ. එසේ වුවත් මේ වනවිට අග්‍රාමාත්‍ය රිෂි සුනාක් මෝටර් රථයේ ආසන පටි නොපැළඳ ගමන් කිරීම මේවනවිට ලැන්කෂයර් පොලිසියේ අවධානයට ද යොමු වී ඇතැයි බ්‍රිතාන්‍ය මාධ්‍ය වාර්තා පෙන්වා දෙයි. 

෴ උපුටා ගැනීම - REUTERS
තව කියවන්න

දේශපාලනයෙන් විශ්‍රාම යනවා

January 21, 2023
ලොව ළාබාතම අග්‍රාමාත්‍යවරයා ලෙස ලෝක වර්තාවක් ද තබමින්, නවසීලන්තයේ අග්‍රාමාත්‍ය ධුරයට පත් වූ ජැසෙන්ඩා එර්ඩර්න් දේශපාලනයෙන් සමුගෙන විශ්‍රාම යෑමට සූදානම් බව නිවේදනය කළාය. 

අග්‍රාමාත්‍යවරිය මෙසේ ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වීමට තීරණය කිරීම බොහෝ දෙනාගේ මවිතයට හේතුවක් වූ බව නවසීලන්ත මාධ්‍ය වාර්තා පෙන්වා දෙයි. 2017 වසරේ, ලොව ළාබාතම අග්‍රාමාත්‍යවරයා ලෙස ජැසෙන්ඩා නවසීලන්ත අග්‍රාමාත්‍ය ධුරයට පත් වෙද්දී ඇගේ වයස අවුරුදු 38 කි. 

මේ වනවිට 42 හැවිරිදි ජැසෙන්ඩා එක් දරු මවකි. ඇගේ සහකරු ක්ලාක් ගේෆෝඞ්ය. දෙදෙනා විවාහ වීමට නියමිතව සිටියේ පසුගිය 2022 වසරේදීය. කෙසේ නමුත් ‘කොවිඞ් 19’ සම්බන්ධයෙන් සෞඛ්‍ය අංශ පැනවූ සීමා ඊට එරෙහි විය. ජැසෙන්ඩා සහ ගේෆෝඞ්ගේ දියණියගේ වයස අවුරුදු 4 කි. 

‘ඇති හොඳටම ඇති. මට වෙහෙසයි. මා දේශපාලනයෙන් සමු ගැනීමට තීරණය කළා.’ යැයි අග්‍රාමාත්‍යවරිය නිවේදනය කළේ ඇගේ කම්කරු පක්ෂ සාමාජිකයන් සමඟ හමුවක් පවත්වමිනි. නවසීලන්තයේ අග්‍රාමාත්‍ය ධුරය හිමි වන්නේ පාලක පක්ෂයේ නායකයා හෝ නායිකාවටය. 

 2017 වසරේ දී මහ මැතිවරණයේ දී කම්කරු පක්ෂයට නායකත්වය දෙමින් සන්ධාන ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීමට ජැසෙන්ඩා ට හැකි විය. ඇයට අග්‍රාමාත්‍ය ධුරය හිමි වූයේ ඒ අනුවය. එයින් වසර තුනකුට පසු පැවැති මහ මැතිවරණයේ දී බහුතර බලයකින් කම්කරු පක්ෂය ජයග්‍රහණය කරා ගෙන යෑම ද ජැසෙන්ඩා ට හැකිවිය. 

නවසීලන්තයේ මීළඟ මහ මැතිවරණය මෙම ඔක්තෝබර් මස 14 වැනිදා පැවැත්වීමට කටයුතු යොදා ඇති බවත්, තමන් ලබන පෙබරවාරි 7 වැනිදාට පෙර, පක්ෂ නායකත්වයෙන් සහ අග්‍රාමාත්‍ය ධුරයෙන් ද ඉවත් වන බවත් ජැසෙන්ඩා පැහැදිලි කළාය. ඒ අනුව, මෙම ජනවාරි 22 වැනිදා වනවිට කම්කරු පක්ෂය සඳහා නව නායකයකු පත් කර ගැනීම සිදුවනු ඇතැයි ද අග්‍රාමාත්‍යවරිය වැඩි දුරටත් පැවැසුවාය. 

෴ උපුටා ගැනීම - AFP
තව කියවන්න

Jan 16, 2023

ජේම්ස් වෙබ්ට හමුවුණු පළමු ග්‍රහයා

January 16, 2023
ජේම්ස් වෙබ් James Webb Space Telescope (JWST) දුරේක්ෂය, තාරකා විද්‍යාඥයන් මවිත කරමින්, විශ්වයේ රහස් සෙවීම ආරම්භ කර තිබේ. පසුගිය සතියේ එය තවත් අපූරු සොයා ගැනීමට දායක විය. ඒ, පෘථිවියට සමාන, විශ්වයේ ඈත පිහිටි, පාෂාණීය ග්‍රහලොවක් සොයා ගැනීමය. නාසා ආයතනය, ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂය අභ්‍යවකාශයට යවා‍, අභ්‍යවකාශයේ රැඳවූයේ 2021 දෙසැම්බර් මාසයේය. ඉන්පසු, ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂය නව ග්‍රහලෝකයක් සොයා දුන් පළමු අවස්ථාව මෙයයි. 

නාසා විද්‍යාඥයන් මෙම නව ග්‍රහලොව නම් කර ඇත්තේ LHS 475 b යන නමිනි. මෙම බාහිර් ග්‍රහයා (Exo-Planet) සියයට 99 ක් ප්‍රමාණයෙන් පෘථිවියට සමානය. එසේ වුවත්, LHS 475 b ග්‍රහයාට වායු ගෝලයක් තිබෙනවාද? ජීවීන්ට සුදුසු හිතකර තත්ත්වයන් තිබෙනවාද? වැදගත්ම ප්‍රශ්නය, LHS 475 b ග්‍රහයා මතුපිට ජීවීන් සිටිනවාද? යන්නට පිළිතුරු මෙතෙක් සොයාගෙන නැත. 

මේ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීම මේ වනවිට ආරම්භ වී තිබේ. ජේම්ස් වෙබ් අපට සොයා දුන්නේ, LHS 475 b ප්‍රමාණයෙන් සියයට 99 ක් පෘථිවියට සමාන ග්‍රහලෝකයක් බව පමණි. එසේ වුවත්, LHS 475 b ග්‍රහලෝකයේ, අප සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට අයත් යෝධයා, බෘහස්පති ග්‍රහයාගේ, ටයිටන් (Titan) චන්ද්‍රයාගේ මෙන් මීතේන් වායුව පිරි ඝන වායු ගෝලයක් නොමැති බව තහවුරු කරගෙන ඇත. 

ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂයට අනුව, LHS 475 b ග්‍රහලොව පිහිටා ඇත්තේ ආලෝක වර්ෂ 41 ක් දුරිනි. අභ්‍යවකාශයේ එසේත් නැතිනම් මන්දාකිණි සහ තරු අතරේ දුර මැනීම සිදුවන්නේ ආලෝක වර්ෂවලිනි. ආලෝකය එක් තත්පරයක දී කි.මී. 2,97,600ක දුරක් (සැතපුම් 1,86,000ක දුරක්) ගමන් කරයි. ඒ අනුව ආලෝකය, එම වේගයෙන් වසරක් තිස්සේ යන දුර එක ඒකකයක් සේ සලකා, තාරකා විද්‍යාඥයෝ අභ්‍යවකාශයේ දුර මැනීම සිදු කරති. හිරුගේ සිට අපට (පෘථිවියට) ආලෝකය ඒමට ගතවන කාලය මිනිත්තු 8.6 කි. 
ලැබුණු දත්ත අනුව, LHS 475 b ග්‍රහලොවේ උෂ්ණත්වය පෘථිවියේ උෂ්ණත්වයට වඩා අංශක සිය ගණනකින් වැඩි යැයි අනුමාන කෙරේ. එමෙන්ම, මෙම නව ග්‍රහලොව දින දෙකකින් කක්ෂයක් සම්පූර්ණ කරන බව ද පැවැසෙයි. විශ්වයේ ඈත මෙවැනි ග්‍රහලෝක සොයා ගැනීම පහසු නොවෙයි. ඒවා පහසුවෙන් දකින්න ලැබෙන්නේ නැත. 

කෙසේ නමුත් ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂය, මීට පෙර අභ්‍යවකාශයේ රැඳවූ අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂ මෙන් නොව, එය නිදවා ඇති තාක්ෂණය අපූරු එකකි. LHS 475 b ග්‍රහලොව සොයා ගැනීමට උපකාරී වූයේ එම තාක්ෂණයයි. ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂය සුවිශේෂී එකකි. විද්‍යාඥයන් මෙම දුරේක්ෂක හඳුන්වන්නේ ‘අතීයට නෙත් හෙලන’ දුරේක්ෂය යනුවෙනි. ‘අතීයට නෙත් හෙලනවා’ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද? 

මේ දුරේක්ෂය කාලතරණය කළ හැකි කාල යන්ත්‍රයක්ද? එක්තරා විදිහකට මෙම ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂය කාල යන්ත්‍රයක් වැනිය. පෘථිවියේ සිට සැතපුම් මිලියනයක් ඈතින් රැඳවෙන දුරේක්ෂය, පෘථිවිය වටා කක්ෂගත වනු ඇත්තේ තාරකාවලින් සහ මන්දාකිණිවලින් විහිදෙන ආලෝකය ස්කෑන් (පරීක්ෂා) කරමිනි. 
මෙම දුරේක්ෂයට තාරකාවලින් සහ මන්දාකිණිවලින් විහිදෙන ආලෝකය, ආලෝක වර්ෂ බිලියන 13.7 ක් ආපස්සට නිරීක්ෂණය කිරීමේ හැකියාව ද ඇත. එසේ කළ හැකි වන්නේ මෙය රඳවා ඇත්තේ පෘථිවියේ සිට බොහෝ ඈත අභ්‍යවකාශයේ නිසාය. ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂයට, රත්තරන්වලින් නිර්මාණය කළ දර්පන (කණ්ණාඩි) සවි කර තිබේ. මේ දර්පන රැසක් සහ ප්‍රධාන දර්පනයක් ඊට අයත් වෙයි. ප්‍රධාන දර්පනයේ පළල අඩි 21 කි. 

ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂය විශ්වයේ රැඳවීම විශ්වය ගවේෂණයේ සන්ධිස්ථානයකි. ඉදිරි දශකය පුරාවට, තව තවත් විශ්වයේ මෙතෙක් සොයා නොගත් රහස් රැසක් අනාවරණය කර ගැනීමට දුරේක්ෂය උදව් වේවි යැයි නාසා ආයතනය පැහැදිලි කර ඇත.

෴ උපුටා ගැනීම - Daily Mail
තව කියවන්න

ලන්ඩන් එන ලොව ලොකුම සතා

January 16, 2023
මිහිමත වාසය කළ ලොකුම සත්වයා ලන්ඩනයට පැමිණීමට නියමිතය. මේ සත්වයා ඩයිනසෝරයෙකි; සෝරපෝඩ් (Sauropod) වර්ගයේ ඩයිනසෝරයෙකි. සෝරපෝඩ් යනු සිවු පා ඩයිනසෝරයන්ය. දෙපා ඩයිනසෝරයන් හැඳින්වෙන්නේ තෙරෝපෝඩ් (Theropod) යනුවෙනි. 

ඩයිනසෝරයන් ජීවත් වූයේ වසර මිලියන 65 කට පෙර අතීතයේය. ඩයිනසෝරයන් වඳ වීමට හේතුව, යෝධ ඇස්ට්‍රොයිඩයක් (Asteroid) එසේත් නැතිනම් ග්‍රහකයක් පොළොවේ හැපීමය. ඩයිනසෝරයන් සම්බන්ධයෙන් ඉතිරි වී ඇත්තේ පොසිල සාක්ෂි පමණි. ඒ, පොසිල සාක්ෂිවලින් ඩයිනසෝරයන්ගේ ජීවිත ගැන දැනගත හැකි දේ බොහොමය. ඩයිනසෝරයන් අද ජීවතුන් අතර නැතිනම්, ලන්ඩනයට පැමිණෙන්නේ කවුරුද? 

ලන්ඩනයට පැමිණෙනු ඇත්තේ, යෝධ ඩයිනසෝරයාගේ යෝධ අස්ථි අනුරුවකි. මේ අස්ථි අනුරුව, මාර්තුවේ සිට ලන්ඩන් ස්වභාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේ (Natural History Museum) ප්‍රදර්ශනයට තැබෙනු ඇත. මිහිමත ජීවත් වූ විශාලතම සත්වයා ලෙස පිළිගැනනේනේ මීටර් 8 ක් උස, නාසයේ සිට වල්ගය කෙළවර දක්වා දිග මීටර් 35 ක් දිග, ටොන් 60 ක් හෝ 70 ක් බර ‘පැටගෝ-ටයිටන්’ ය. 
‘පැටගෝ-ටයිටන්’ සම්පූර්ණ අස්ථි අනුරුව (මේ අනුරුව සැබෑ අස්ථිවලින් නිර්මාණය කළ එකක් නොවෙයි.) ලන්ඩන් ස්වභාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේ ‘වෝටර් හවුස්’ යන නමින් නම් කළ ශාලාව තුළ ප්‍රදර්ශනයට තැබෙනු ඇත. 

මෙම ශාලාවේ දැනටමත් දැවැන් සෝරපෝඩ් වර්ගයේ බෙල්ල දිග, වල්ගය දිග ඩයිනසෝරයකුගේ අස්ථි අනුරුවක් පුදර්ශනයට තබා ඇත. මෙම ඩයිනසෝරයා, ලන්ඩන් ස්වභාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේ ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ශණයයි. ඩයිනසෝරයාගේ නම ‘ඩිපී’ ය. 

‘පැටගෝ-ටයිටන්’ අස්ථි අනුරුව ‘වෝටර් හවුස්’ ශාලාවට ගෙන එද්දී ‘ඩිපී’ එතැනින් ඉවත් කෙරෙන බව පැවැසෙයි. ‘ඩිපී’ සහ ‘පැටගෝ-ටයිටන්’ ඩයිනසෝරයන් දෙදෙනා සසඳද්දී, අහසට පොළොව වැනි යැයි ලන්ඩන් ස්වභාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශන කටයුතු සම්බන්ධ ප්‍රධානී සිනේඩ් මැරොන් පැහැදිලි කර තිබේ.

‘පැටගෝ-ටයිටන්’ ඩයිනසෝරයා ලන්ඩන් කෞතුකාගාරයට ගෙන ඒම සම්බන්ධයෙන් ගැටලුවක් පවතී. ඒ, කෞතුකාගාරයේ ‘වෝටර් හවුස්’ ශාලාවට යෝධ අස්ථි ගෙනැවිත් එකලැස් කිරීමට, එම ශාලාවේ ඉඩ ප්‍රමාණවත් වේවිදැයි යන්න සම්බන්ධයෙනි. “මා හිතනවා පැටගෝ-ටයිටන් අපේ ප්‍රධාන ශාලාවේ ඉඩ ඇති වේවි” මෙසේ මැරොන්ය. 

‘පැටගෝ-ටයිටන්’ බොරු අස්ථි අනුරුව නිර්මාණය කර ඇත්තේ ආජන්ටිනාවේ, පොසිල විද්‍යා කෞතුකාගාරයේ පොසිල විද්‍යාඥ කණ්ඩායමය. ‘පැටගෝ-ටයිටන්’ යෝධ පොසිල අස්ථි පළමුවෙන්ම සොයා ගැනීම කළේත් මෙම පොසිල විද්‍යාඥයන්ය. ඒ, 2014 වසරේදීය. වසර මිලියන 100 ක් පැරැණි ‘පැටගෝ-ටයිටන්’ ඩයිනසෝර අස්ථි සොයා ගැනීමට ආජන්ටිනා පොසිල විද්‍යාඥයන් සමත් වීම ඉතා වැදගත් මෙන්ම ඉතා වටිනා සිදුවීමක් ද විය. 

එදා ‘පැටගෝ-ටයිටන්’ ඩයිනසෝරයා කොතරම් විශාලදැයි පෙන්වීමට, ඩයිනසෝර පොසිල අස්ථි සොයා ගැනීමට දායක වුණු පොසිල විද්‍යාඥ ආචාර්ය දියේගෝ පෝල්, ඩයිනසෝරයාගේ කලවා අස්ථිය අසල වැතිරී ඡායාරූපයක් ගත්තේය. ලොව ප්‍රධාන පෙළේ පුවත් නාළිකාවලත්, පුවත්පත්වලත්, අන්තර් ජාලයේත් පළ වූයේ එම ඡායාරූපයයි. මේ සටහන සමඟ ද එම ඡායාරූපය පළ වෙයි. 
2014 වසරේ, ආජන්ටිනාවේ, පැටගෝනියා පළාතේ කළ කැණීම්වලදී ‘පැටගෝ-ටයිටන්’ අස්ථි හමුවෙන අවස්ථාවේදී බීබීසී වාර්තා කණ්ඩායමක් ද එම ස්ථානයේ සිටියේය. පසුව ශ්‍රීමත් ඩේවිඩ් ඇටන්බරෝ ඒ සම්බන්ධයෙන් වාර්තා වැඩසටහනක් ද නිර්මාණය කළේය. ‘ඇටන්බරෝ ඇන්ඩ් ද ජයන්ට් ඩයිනසෝර්’ යනුවෙන් බීබීසී හරහා අපට නැරැඹීමට හැකි වූයේ එයයි. 

ඩයිනසෝර යෝධයා ‘පැටගෝ-ටයිටන්’ (Patagotitan) යනුවෙන් නම් කෙරුණේ පොසිල අස්ථි හමුවූයේ පැටගෝනියා Patagonia පළාතේ කැණීම් බිමකින් වීම නිසාය. ‘ටයිටන්’ (Titan) යන නම යෙදුණේ යෝධයකු වීම නිසාය. ග්‍රීක දේව පුරාණයට අනුව, ටයිටන්වරුන් යනු යෝධයන්ය. 
‘පැටගෝ-ටයිටන්’ බොරු අස්ථි අනුරුව, ලන්ඩන් ස්වභාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයේ තැබීමට ගෙන එද්දී, ආජන්ටිනාවෙන් හමුවුණු ‘පැටගෝ-ටයිටන්’ කලවා අස්ථිය ද කෞතුකාගාරයට ලබා දීමට ආජන්ටිනා පොසිල විද්‍යා කෞතුකාගාරය කැමැත්ත පළ කර තිබේ. ඒ තාවකාලික ප්‍රදර්ශයක් සඳහා පමණි. 

‘පැටගෝ-ටයිටන්’ ඩයිනසෝර යෝධයාගේ සැබෑ කලවා අස්ථිය පමණක් නොව, හමුවුණු සෙසු පොසිල අස්ථිවලට ස්ථිර නිවහන ආජන්ටිනා පොසිල විද්‍යා කෞතුකාගාරයයි. මෙම කලවා අස්ථිය පමණක් මීටර් 2.4 ක් දිග වන අතර බර කිලෝ 500 කි. ‘පැටගෝ-ටයිටන්’ කලවා අස්ථිය සහ අනුරුව යුරෝපා කලාපීය රටක ප්‍රදර්ශනයට තැබෙන පළමු අවස්ථාව වන්නේ මෙයයි. 

෴ ලුසිත ජයමාන්න - Daily Mail
තව කියවන්න

Dec 14, 2022

'ඔරායන්' ආපසු එයි

December 14, 2022
එය සැබැවින්ම ඓතිහාසික සිද්ධියකි. හරි අපූරු වික්‍රමයකි. යළි සඳ තරණය කිරීමේ අරමුණින්, ඇමෙරිකාවේ නාසා ආයතනය ආරම්භ කළ ‘ආර්ටිමිස් 1’ පුහුණු චන්ද්‍ර මෙහෙයුම, සති 3 කට පසු, පසුගිය 11 වැනිදා අවසන් විය. ඒ, ‘ආර්ටිමිස් 1’ පුහුණු මෙහෙයුම යටතේ සඳට වෙත ගිය, ‘ඔරායන්’ චන්ද්‍ර යානය (ගගන කැප්සියුලය) සඳුගේ කක්ෂයට පිවිසී, සඳ වටා ගමන් කිරීමෙන් පසු යළි පෘථිවිය බලා පැමිණීමත් සමඟය. එය නාසා ආයතනය කළ තවත් අපූරු වික්‍රමයක් බව අවිවාදයෙන් පිළිගත යුතුය.

‘ආර්ටිමිස් 1’ පුහුණු මෙහෙයුමේ සාර්ථකත්වයෙන් පසු, 2024 වසර මුලදී ‘ආර්ටිමිස් 2’ ඇරැඹෙයි. මෙය ද එක්තරා ආකාරයක පුහුණු මෙහෙයුමකි. ගගනගාමීහු තිදෙනෙක් මේ සඳහා සහභාගී වෙති. ‘ආර්ටිමිස් 2’ මෙහෙයුම යටතේ මෙම ගගනගාමීන් සඳට පය තබන්නේ නැත. ඔවුන් ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලයෙන් සඳට ගොස්, සඳුගේ කක්ෂයට පිවිසී, සඳ වටා යෑමෙන් පසු ආපසු පෘථිවියට පැමිණෙනු ඇත. 

‘ආර්ටිමිස් 2’ සාර්ථකත්වය සැලකිල්ලට ගනිමින් 2025 දී ‘ආර්ටිමිස් 3’ චන්ද්‍ර මෛහයුම ආරම්භ වනු ඇති අතර, එහිදී ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය නාසා ගගනගාමීන් සමඟ සඳට ගොඩබානු ඇත. පළමු වරට කාන්තාවක සඳට පය තබනු ඇත්තේ එම ‘ආර්ටිමිස් 3’ මෙහෙයුම යටතේය. 

මීට සති තුනකට පෙර, ‘ආර්ටිමිස් 1’ පුහුණු මෙහෙයුම ආරම්භ වූයේ නොවැම්බර් 16 වැනිදාය. නාසා ආයතනය සතු ප්‍රබලතම රොකට්ටුව වන ‘ස්පේස් ලොන්ච් සිස්ටම්ස්’ රොකට් පද්ධතියේ ආධාරයෙන් ගගනගාමීන් කිසිවකු නොමැති ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය පෘථිවි කක්ෂයට තල්ලු කර යැවිණි. 

රොකට්ටුවෙන් වෙන් වී පෘථිවි කක්ෂයට ගිය ‘ඔරායන්’ පෘථිවියේ ගුරුත්ව බලය ආධාර කර ගනිමින් Gravity Assist සඳ බලා ගියේය. ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය ගගනගාමීන් ගෙන යෑමට නිර්මාණය කර ඇති කැප්සියුලයකි. ආසන තුනකින් සමන්විත කැප්සියුලයේ ගගනගාමීන්ට අවශ්‍ය සියලු පහසුකම් තිබේ. 
‘ආර්ටිමිස් 1’ මෙහෙයුමට සැබෑ ගගනගාමීන් සම්බන්ධ නොවුණත්, ඒ අසුන්වල සන්වේදක සවි කළ ‘බොරු ගගනගාමීන්’ (මිනිස් අනුරු එසේත් නැතිනම් ඩමි) අසුන් ගන්වා සහ නිදි කර තිබුණි. ඒ ආසන පටි පලඳවමිනි. සැබෑ ගගනගාමීන්ට කායික වශයෙන් සහ මානසික වශයෙන් සිදුවන බලපෑම නාසා විද්‍යාඥයන් අධ්‍යයනය කිරීම මෙහෙයුමේ එක් ප්‍රධාන අරමුණක් විය. 

ආපසු ආ ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය, ඇමෙරිකාවේ වේලාවෙන් 11 වැනිදා උදෑසන 8 ට පෘථිවි වායු ගෝලයට පිවිසිණි. ඒ පෙර සැලැසුම් කළ ආකාරයටය. ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය, පහළට ඇදී ආවේ පැයට කිලෝ මීටර් 40,000 ක වේගයකිනි. එහිදී ඇති වුණු තාපය සෙල්සියස් අංශක 2,800 කි. එය හිරු මතු පිට පවතින තාපය මෙන් අඩකි. ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලට ’තාප පළිහක්‘ Heat Shield සවි කර ඇත. 

කැප්සියුලය පෘථිවි කක්ෂයට පිවිසී, පහළට ඇදී ආවේ තාප පළිහ පෘථිවිය දෙසට යොමු කරමිනි. එහෙයින් අධික තාපයෙන් කැප්සියුලයට අනතුරක් සිදු නොවිණි. ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය, පළමුවෙන් අත්හදා බැලීම් කළේ 2014 වසරේදීය. එය පෘථිවි කක්ෂයට යැවීම සහ ආපසු ගෙන්වා ගැනීම සිදු විය. කෙළින්ම පෘථිවි කක්ෂයට ගොස් ආපසු පෘථිවිය දෙසට පැමිණියේ පැයට කිලෝ මීටර් 32,187 ක වේගයකිනි. 
11 වැනිදා පෘථිවි වායු ගෝලයට පිවිසි ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය, ගිනි ගෙන දැවෙමින්, පහළට ඇදී එද්දී ඊට සවි කළ පැරෂූට් දිග හැරුණි. ඒ වේගය අඩාල කරමින් පහළට පතිත කිරීමටය. පෙර සැලැසුම් කළ ආකාරයටම, කැප්සියුලය පතිත කෙරුණේ පැසිෆික් සාගරයේ, මෙක්සිකෝවට ඔබ්බෙන් පිහිටි ග්වාඩලූප් දූපත අසල මුහුදටය. ඇමෙරිකන් නාවික හමුදාවට අයත් ‘යූ.එස්.එස්. පෝට්ලන්ඩ්’ නෞකාව, හෙලිකොප්ටර් යානා සහ කුඩා බෝට්ටු කැප්සියුලය පහළට වැටෙන තුරු අහසට දෙසට නෙත් දල්වා ගෙන බලා සිටියේය. 

පැරෂූට් දිග හැරී ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය මුහුදට සෙමින් පතිත වෙද්දී, ඊට කිලෝ මීටර් දහස් ගණනක් දුරින්, නාසා ආයතනයේ ප්‍රධාන මෙහෙයුම් මැදිරිය ප්‍රීති ඝෝෂාවලින් පිරීගියේය. එය අසීරු අවදානම් මෙහෙයුමක් වූ අතර, මෙහෙයුම හිතුවාටත් වඩා සාර්ථක වී තිබුණි. 

‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය මුහුදට පතිත වුණු සැණින් නාවික හමුදාව ඊට ළං වූයේ නැත. තවත් පැය දෙකක කාලයක් ඔවුන්ට බලා සිටීමට සිදුවිය. ඒ අධික තාපයක් මැද ආ කැප්සියුලයට සිසිල් වීමට ඉඩ සලසමිනි. ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලයේ ගගනගාමීන් සිටියේ නම්, පැය දෙකකට වැඩි කාලයක් නාවික හමුදාව බලා සිටිනු ඇත. 
මුහුදට පතිත වීමෙන් පසු කැප්සියුලය ඇතුළත කෙමෙන් සිසිල් වන ආකාරය ගගනගාමීන් සිටියා නම් එය ඔවුන්ට බලපාන ආකාරය පිළිබඳ දත්ත රැස් කර ගැනීම ද සිදුවිය. ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය ඉතාමත් සුවිශේෂී එකකි. අනාගතයේ, 2025 සහ 2025 වසරෙන් ඔබ්බට සිදුවන සියලු චන්ද්‍ර මෙහෙයුම්වලදී යොදා ගැනෙනු ඇත්තේ මෙම කැප්සියුලයයි. ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලයට සෙල්ෆි ඡායාරූප ගැනීමට පවා හැකියාව තිබුණි. ඒ එහි සූර්ය පැනලවලට සම්බන්ධ කළ කැමරාවලිනි. 

සඳ බලා ගිය ගමන අතරතුරේ එසේ ලබා ගත් සෙල්ෆි ඡායාරූප නාසා ආයතනය ප්‍රසිද්ධියට පත් කළේය. එපමණක් නොව, ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය පෘථිවි කක්ෂයට ගොස් සඳට යෑම, සඳුගේ කක්ෂයට පිවිසී සඳ වටා යෑම සහ පසුව පෘථිවියට පැමිණ මුහුදට පතිත කිරීම ආදී සියල්ල සජීවීව අන්තර් ජාලය ඔස්සේ විකාශය කිරීමට ද නාසා ආයතනය පියවර ගත්තේ, මෙම සුවිශේෂී වික්‍රමය ලොව ඕනෑම කෙනකුට දකින්න ඉඩ සලස්වමිනි. 

සඳුගේ කක්ෂයට පිවිසි ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය, සඳ මතුපිට සිට කිලෝ මීටර් 130 ක් ඉහළින් සඳ වටා ගමන් කළේය. කැප්සියුලය සඳේ අඳුරු කලාපය පසු කරද්දී, මිනිත්තු 34 ක කාලයක්, යානය සහ පෘථිවි පාලන මැදිරිය අතර සබඳතා බිඳ වැටුණු බව ද නාසා ආයතනය පැවැසීය. එම මිනිත්තු 34 කාලය තමන් නොඉවසිල්ලෙන් ගත කළ බව නාසා විද්‍යාඥයෝ පසුව පැහැදිලි කළහ. 

‘ආර්ටිමිස් 1’ මෙහෙයුම ආරම්භ වී දින 16 ක් ගත වෙද්දී, දින 10 ක් සඳුගේ කක්ෂයේ රැඳී සිටි ‘ඔරායන්’ යානය සඳුගේ ගුරුත්ව බලය ආධාර කර ගනිමින් යළි පෘථිවිය බලා ගමන් ඇරැඹුවේය. එය පෘථිවිය වෙත පැමිණ, පැරැෂූට් ආධාරයෙන් මුහුදට පතිත කෙරුණේ ඉන් පසුවය. ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලය මෙම ගමනේ දී වාර්තා පිහිටුවීමට ද සමත් විය. මෙය ගගනගාමීන් එසේත් නැතිනම් මිනිසුන් ගෙන යෑමට නිර්මාණය කළ කැප්සියුලයකි. 

එහෙයින්, මිනිසුන් ගෙන යෑමට නිපදවූ කැප්සියුලයක් පෘථිවියේ සිට වැඩිම දුරකට ගමන් කිරීමේ වාර්තාව පිහිටුවූයේ ‘ඔරායන්’ කැප්සියුලයයි. කැප්සියුලය නොවැම්බර් 26 වැනිදා සඳුගේ කක්ෂය රැඳෙමින් පෘථිවියේ සිට කිලෝ මීටර් 432,000 ක් දුරට ගියේය. වාර්තාව එයයි. ‘ආර්ටිමිස් 3’ යටතේ ඇමෙරිකන් සුදු ජාතිකයකු නොවන ගගනගාමියකු ද සඳට යනු ඇත. මේ සියල්ල සිදුවන්නේ ඉතිහාසයේ පළමු වරට වීම විශේෂත්වයකි. 

‘ආර්ටිමිස්’ මෙහෙයුම් සියල්ල සඳහා යොදා ගන්නේ ‘ඔරායන්’ ය. මීට වසර 50 කට පෙර සඳ තරණය සිදුවූයේ ‘ඇපලෝ’ මෙහෙයුම්වලිනි. ‘ඇපලෝ’ යනු හිරු සහ ආලෝකයට අධිපති දෙවියාය. ග්‍රීක දේව පුරාණයට අනුව, ‘ඇපලෝ’ දෙවියන්ට නිවුන් සොහොයුරියකි. ඇය ‘ආර්ටිමිස්’ ය. 

නාසා ආයතනයේ යළි සඳ තරණ මෙහෙයුම් ‘ආර්ටිමිස්’ යනුවෙන් නම් කෙරුණේ, පළමු වරට කාන්තාවක සඳට පය තබන නිසාය. සඳ තරණය, ගවේෂණය සහ ජනාවාස පිහිටුවා ගැනීම ‘ආර්ටිමිස්’ මෙහෙයුම් මාලාවට පාදක වන අතර, ‘ආර්ටිමිස්’ මෙහෙයුම් අවසන් වෙද්දී, නාසා ආයතනය අඟහරු හෙවත් රතු ග්‍රහයා බලා ගගනගාමීන් යැවීම අරඹනු ඇත. 

නාසා ආයතනය ‘ඇපලෝ’ මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේ මිනිසුන් සඳට යැවීමේ සහ ආරක්ෂිතව ආපසු ගෙන්වා ගැනීමේ අරමුණින්ය. ‘ඇපලෝ’වැඩසටහන මෙහෙයුම් 11 කින් සමන්විත විය. නාසා ආයතනය‘ඇපලෝ’ මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේ 1961 වසරේදීය. 1962 සිට 1972 තෙක් කාලයේ, ‘ඇපලෝ’ මෙහෙයුම් 6 ක් සාර්ථක විය. ඒ, ඇපලෝ 11, 12,15, 16 සහ 17 ය. 

‘ඇපලෝ 7’ සහ ‘ඇපලෝ 9’ චන්ද්‍ර කැප්සියුල අත්හදා බැලීමේ මෙහෙයුම් වූ අතර, ඒවා පෘථිවි කක්ෂයට ගොස් සඳ වටා කැරැකී ආපසු පැමිණියේය. ‘ඇපලෝ 8’ සහ ‘ඇපලෝ 10’ සඳුගේ කක්ෂය වටා යමින් අත්හදා බැලීම් සම්පූර්ණ කළේය. සඳ මතුපිට ඡායාරූප ගැනීම ද කළේය. ‘ඇපලෝ 13’ සඳට පතිත කිරීමට නියමිතව තිබුණ ද සඳට ළං වෙද්දී තාක්‍ෂණික ගැටලු මතු විය. කෙසේ නමුත් ගගනගාමීන් තිදෙනාට නිරුපද්‍රිතව ආපසු ඒමට හැකි විය. 

මුලින්ම මිනිසුන් සඳට යැවීම සිදුවූයේ ඇමෙරිකා නාසා ආයතනයේ ‘ඇපලෝ’ මෙහෙයුම් මාලාවේ, ‘ඇපලෝ 11’ මෙහෙයුම යටතේය. පළමුවෙන් සඳට පය තැබුවේ නාසා ගගනගාමී නීල් ආම්ස්ට්‍රෝං ය. ආම්ස්ට්‍රෝං සමඟ එඩ්වින් ‘බස්’ ඕල්ඩ්‍රීන් සඳට ගියේය. ඒ, 1969 ජූලි 20 වැනිදාය. 

නාසා ආයතනය සඳ මෙහෙයුම් අවසන් කළේ හරියටම මීට අවුරුදු 50 කට පෙරය. අවසන් ‘ඇපලෝ’ මෙහෙයුම වූයේ ‘ඇපලෝ 17’ ය. ‘ඇපලෝ 17’ මෙහෙයුම යටතේ සඳට පය තැබුවේ යූජීන් සර්නන් සහ හැරිසන් ෂ්මිත් නාසා ගගනගාමීන් දෙදෙනාය. සඳට පය තැබූ අවසන් මිනිසුන් දෙදෙනා ලෙස සැලකෙන්නේ මොවුන් දෙදෙනාය. ‘ඇපලෝ’ වැඩසටහන් මාලාව යටතේ සඳට ගිය ගගනගාමීන් ගණන 12 කි. 

ස්තුතිය - නාසා ආයතනයට
තව කියවන්න

Dec 10, 2022

රත්තරන් ලේ

December 10, 2022
පිරැනීස් (Pyrenees) කඳු වැටිය ඇත්තේ ස්පාඤ්ඤයත්, ප්‍රංශයත් අතර දේශසීමාවේය. ලොවෙන් හුදෙකලා වූ මෙම කඳුකර ප්‍රදේශයේ බාස්ක් (Basque) වැසියෝ ජීවත් වෙයි. බාස්ක් වැසියන් ජීවත් වන මෙම ප්‍රදේශය එසේත් නැතිම් ප්‍රාන්තය වෙනම රටක් වැනිය. එසේ වුවත් එය වෙනම රටක් නොවෙයි; විශාල ප්‍රාන්තයකි. 

අතීතයේ පටන් බාස්ක් වැසියන් ඉතිහාසඥයන්ය. මානව විද්‍යාඥයන්ය. ඔවුන්ගේ ජීවිතය සරලය. බාස්ක් වැසියන්ගේ භාෂාව ඔවුන්ට පමණක් ආවේණික වන අතර, එය ලොව කිසිදු වෙනත් භාෂාවකට සමාන නැත. බාස්ක් වැසියන් ද ස්පාඤ්ඤය සහ ප්‍රංශය අයත් යුරෝපා රටවල වැසියන් හා පෙනුමින් සමානය. අසාමාන්‍ය කිසිවක් බාහිරව දකින්න ලැබෙන්නේ නැත. එසේ වුවත් මේ බාස්ක් වැසියන්ගේ සුවිශේෂත්වයක් ඇත. එය විද්‍යාඥයන් මවිතයට පත් කළ සැබැවින්ම අභිරහසකි. 

බාස්ක් වැසියන්ගේ අරුමය කියන්න කලින්; අපි ලේ ගැන එසේත් නැතිනම් රුධිරය ගැන කතා කරමු. බැලූ බැල්මටහැමෝගේම ලේ රතු පැහැයක් ගනී. පෙනුමින්, ආගමින්, සංස්කෘතියෙන්, භාෂාවෙන්, ආකල්පවලින් මනුෂ්‍ය වර්ගයා එකිනෙකාට වෙනස් වුවත්, ලේවලින් අප සැවොම සමාන යැයි කියමනක් ඇත. අප හැමෝගේම සිරුරේ දුවන්නේ රතු ලේ යැයි කියයි. ඇත්ත, සිරුරේ දුවන්නේ රතුපැහැති ලේ වුණත් ලේවලට විවිධත්වයක් ඇත. 

ලේ හෙවත් රුධිරය නොමැතිව අපේ සිරුරට පැවැත්මක් නැහැ. ලේ වර්ග එසේත් නැතිනම් රුධිර ගණ 8 කි.රුධිර ඝනය තීරණය කරන්නේ සංකීර්ණ ප්‍රෝටීනයක් මගිනි. මේ ප්‍රෝටීනය ඇත්තේ රතු රුධිර සෛලවල පෘෂ්ඨයේය. ප්‍රතිදේහජනක හෙවත් ඇන්ටිජන් (Antigen) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මෙයයි.‍ ඇන්ටිජන් සුදු රුධිරාණු සමඟ එක් වී කටයුතු කරයි. සිරුරට ඇතුළු වන අහිතකර බැක්ටීරියා සහ වයිරසවලට එරෙහිව සටන් වදී. ආසාදන ඇතිවීම වළක්වයි. 

එපමණක් නොවෙයි, ඔබේ අනන්‍යතාව වන්නේ ද මෙම ඇන්ටිජන්ය. ඔබේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය, ඔබව හඳුනා ගන්නේ ඔබේ ඇන්ටිජන් හරහාය. එසේ හඳුනා නොගත්තොත්, ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය බාහිර සතුරකු ලෙස සලකා ඔබේ ඇන්ටිජන්වලට පහරදෙයි. 

ඇන්ටිජන් රුධිරය වෙනස් කරන්නේ කෙසේද? රුධිරයේ තිබිය හැකි ඇන්ටිජන් ප්‍රධාන වර්ග දෙකකි. A සහ B යනු ඒවාය. ඇන්ටජන් පැවැතීම සහ නොපැවතීම මතලේ වර්ගීකරණය වෙයි. A සහ B ඇන්ටිජන් දෙකම ලේවල ඇති නම්, ඔබට ඇත්තේ AB රුධිර ගණයයි. A ඇන්ටිජන් පමණක් තිබේ නම්, ඔබේ රුධිර ගණය A ය. B ඇන්ටිජන් පමණක් තිබේ නම්, ඔබේ රුධිර ගණය B ය. 
ඔබේ ලේවල ඇන්ටිජන් කිසිවක් නැතිනම්, ඔබේ ලේ වර්ගය O(ඕ) ය. A-, B+, B-, O+, O-, AB+, AB- ආදී වශයෙන් තව දුරටත් රුධිර ගණ වෙන් කෙරේ. මෙය සිදුවන්නේ අමතර ඇන්ටිජන් පිහිටීමක් සැලකිල්ලට ගනිමිනි. RH (ආර්.එච්.) හෙවත් රීසස් Rhesusසාධකය ලෙස හැඳින්වෙන්නේ මෙයයි. අපගේ මේ කතාවට වැදගත් වන්නේ මෙයයි. 

රීසස් මැකැක් Rhesus Macaque යනු ඉන්දියාවේත් ආසියාවේත් දකින්න ලැබෙන වඳුරු විශේෂයකි. මෙම වඳුරන් යොදා ගනිමින් කළ පර්යේෂණවලින් අනාවරණය කරගත් බැවින්, රීසස් Rhesus සාධකය ලෙස ඇන්ටිජන් පිහිටීම නම් කර තිබේ. RH (ආර්.එච්.) සාධකය රුධිරයේ පවතින්නේ නම්, RH+(ආර්.එච්. පොසිටිව්) වන අතර, RH (ආර්.එච්.) සාධකය රුධිරයේ නොපවතින්නේ නම් RH- (ආර්.එච්. නෙගටිව්) වෙයි. මිහිමත වාසය කරන සියයට 85 කට ඇත්තේRH+රුධිරයයි. 

රුධිර පාරවිලයනයේ දී කිසිදු ගැටලුවක් නැතිව සුදුසු ගැලපෙන ලේ වර්ගයක් මෙම අයට ලබා ගැනීම කළ හැකිය. RH- යනු ලොව ඉතාමත් දුර්ලභම රුධිර ගණයයි.මෙය ‘රත්තරන් ලේ’ යනුවෙන් ද හැඳින්වෙයි. ඒ දුර්ලභ නිසාය. ලෝක ජනගහනයෙන් RH- රුධිරය ඇත්තේ ඉතිරි සියයට 15 ට පමණි. RH- අයකුට රුධිර පාරවිලයනයේදී ගැටලු පවතී. RH- අයකුට RH+ රුධිරය පෑහෙන්නේ නැත. එය විස වෙයි. 

RH- රුධිරය ඇති කාන්තාවකට RH+ පිරිමියකු සමඟ දරුවකු බිහි කළ නොහැකිය. එසේ කිරීමට යෑම සංකීර්ණ ගැටලු මතුවෙයි. රුධිර ගණ ගැන සරල අවබෝධයක් ලැබුණා නම්, ආපසු යමු අපේ කතාවට. ලොව වැඩිම RH- රුධිරය ඇති පිරිස (කලින් කී සියයට 15ට අයත්) ජීවත් වන්නේ, පිරැනීස් කඳු වැටිය පිහිටි ස්පාඤ්ඤ, ප්‍රංශ දේශසීමාවේ හුදෙකලා වී ජීවත් වන බාස්ක්වැසියන්අතරේය. හෙය තහවුරු වීමත් සමඟ ප්‍රශ්න රැසක් ඉස්මතු වී තිබේ. බාස්ක් ජනගහනය ගත්තොත්, ඔවුන්ගෙන් සියයට 35 කටRH- රුධිරය ඇත.

වෛද්‍ය විද්‍යාවට අනුව දRH- රුධිරය අසාමාන්‍ය රුධිර ගණයකි. වෙනස් වීමක් සිදු නොවන, අනෙක් රුධිර ගණ සමඟ අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්වයක් පෙන්නුම් නොකරන එකම රුධිර ගණය වන්නේ ද මෙයයි. RH- රුධිර ගණය ඇති අය සුවිශේෂී බවක් දැන් ඔබට වැටහෙනු ඇත. RH- රුධිර ගණය ඇති අයගේ රුධිර පීඩනය ද අසාමාන්‍යය. අනෙක් අයට වඩා පහළ අගයක් ගනී. නාඩි වැටීමේ වේගය ද අඩුය. 

ඇතැම් පුද්ගලයන්ගේකොදු ඇට පේළියේ වැඩිපුර අසාමාන්‍ය අස්ථියක් ද දකින්න ලැබෙන බව වෛද්‍යවරු පවසති. RH- රුධිර ගණය ඇති පුද්ගලයන් බිහිවීම සිදුවූයේ ලෝකය ජනාවාස වීමෙන් පසුව යැයි තහවුරු වී ඇති කරුණකි. ඒ, 15 වැනි ශතවර්ෂයෙන් පසුවය. 

අතීතයේ ඇමෙරිකානු වැසියන් ඇතරේRH- රුධිර ගණය පැවැතියේ නැත. ජීවයේ ආරම්භය සිදුවුණු පරිණාම කතාව ආරම්භ වුණු දකුණු අප්‍රිකාවේ පැවැතියේ නැත. ආසියාවේ පැවැතියේ නැත.RH- රුධිර ගණය දකින්න ලැබීම ආරම්භ වූයේ යුරෝපා කලාපයෙන් පමණි. RH- පැතිර ගියේ යුරෝපයෙනි. අප සියලු මනුෂ්‍යයන්ගේ ආරම්භය සිදුවූයේ අප්‍රිකාවෙන් බව පොදු පිළිගැනීම නම්, RH- රුධිර ගණය යුරෝපයෙන් ආවේ කෙසේද? 

අප්‍රිකාවෙන්, දකුණු අප්‍රිකාවෙන් සහ උප සහරාවෙන් බිහිවුණු මානවයන්ගේ පැවැත එන කිසිවකුගේ RH- රුධිර ගණය නැත. ඔවුන්ට ඇත්තේ RH+ පමණි. එසේනම් RH- රුධිර ගණය මනුෂ්‍යයන්ට ආවේ කෙසේද? එය සිදුවූයේ කුමන ආකාරයේ පරිණාමය ක්‍රියාවලියක් යටතේද? RH- රුධිර ගණය ඇත්තේ සියයට 15 ක් පමණි.එසේ වූයේ කෙසේදැයි හරිහැටි පැහැදිලි කරන්න විද්‍යාඥයන් සමත් වී නැහැ. ඒත් විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කරන කරුණක් තිබේ.

RH- රුධිර ගණය තිබෙනවා නම්, ඔබ පරිණාමය වී ඇත්තේ වෙනස් ආකාරයකටය‍.එය ස්වභාවික පරිණාමයේ ප්‍රතිඵලයක්ද?යනුවෙන් ප්‍රශ්න කරන විද්‍යාඥයන් පමණක් නොව, එය සිදුවූයේ පිටසක්වළයන්ගේ මැදිහත්වීමකින් යැයි පවසන විද්‍යාඥයෝ ද වෙති. කෙසේ නමුත් RH- රුධිර ගණය සැබැවින්ම අබිරහසකි.RH- රුධිර ගණය සේම, එම රුධිරය ඇති බාස්ක් වැසියන් ද විද්‍යාවට ප්‍රෙහේලිකාවකි.

Ancient Aliens ඇසුරිනි
තව කියවන්න

නිවුන් සොයුරියන්ට එකම මනාලයෙක්

December 10, 2022
ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ මුම්බායි නුවර, රිංකි, පිංකි නමැති නිවුන් සොහොයුරියන් දෙදෙනකු එක මනාලයකු සමග විවාහ වීමේ පුවතක් ඉන්දීය මාධ්‍ය වාර්තා කර තිබේ. 

මනාලයා 36 හැවිරිදි අතුල් උත්තම් යුතාදේ ය. මොහු මුම්බායි නුවර සංචාරක ඒජන්සියක් පවත්වාගෙන යන්නෙකි. මංගල උත්සවය උත්සවශ්‍රීයෙන් සෝලාපූර්හි පැවැත්වූයේ පසුගිය සිකුරාදා දිනයේය.

ඉන්දීය පුවත් සේවා ඔස්සේත්, සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේත් මංගල උත්සවයට විශාල ප්‍රසිද්ධියක් ලැබුණු අතර, උත්තම් යුතාදේ පොලිසියේ ද අවධානයට ලක් විය. 

 බහු විවාහ චෝදනා එල්ල වුණු ඔහු පොලිස් අත්අඩංගුවට ගත් බවත්, චෝදනා සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වුවහොත් වසර 7 ක සිර දඩුවමක් හිමිවනු ඇති බවත් එන්.ඩී.ටීවී. පුවත් සේවය පවසයි. 

විවාහ වී එකිනෙකාගෙන් වෙන් වී සිටීමට අකමැති බැවින්, තමන් එකම සැමියකු තෝරා ගත් බව රිංකි පිංකි පඩ්කොංගාර් නිවුන් සොහොයුරියන් පවසා තිබේ. 

මව සහ පඩ්කොංගාර් පවුලේ ඥාතීන්ගේ කැමැත්ත සහ ආශිර්වාදය මැද මංගල උත්සවය පැවැත්විණි. සොහොයුරියන් දෙදෙනාගේ පියා ජීවතුන් අතර නැත. රිංකි පිංකි හොඳ අධ්‍යාපනයක් ලබා ඇති අතර, තොරතුරු තාක්ෂණ අංශයේ රැකියාවල නියැලී සිටිති.
තව කියවන්න

දඩබ්බරකමෙන් කාටවත් හානියක් නෑ

December 10, 2022
පුංචි තිරයේ දක්ෂ රංගන ශිල්පිනියක් වගේම නිරූපන ක්ෂේත්‍රයේත් දකින්න ලැබෙන සුරූපිනියක් ගැනයි මේ කතාබහ. මේ දිනවල කෝලම් කුට්ටම සහ නන්නත්තාර ටෙලි නාට්‍ය ඔස්සේ ආලින්දයට ගොඩවදින, කවුරුත් ආදරය කරන ඇය අනුරාධා එදිරිසිංහ. තමන්ට ලැබෙන ඕනෑම චරිතයක් රසික සිත් ඇදගන්නා ලෙස, ඉතා සාර්ථකව තමන්ගේ කරගන්නා ඇය වෙනස් වූත්, විවිධ චරිත ඔස්සේ තම රංගන හැකියාව පෙන්වනවා. ඇයත් එක්ක සුහද පිළිසඳරකට එකතු වෙන්න අපට අවස්ථාව ලැබුණා. 

මොනවද මේ දවස්වල අලුත් වැඩකටයුතු? 
මේ දවස්වල කෝලම් කුට්ටම ටෙලි නාට්‍යයේ රූගත කිරීම් සිදු කෙරෙනවා. නන්නත්තාර ටෙලි නාට්‍යයේ නම් රූගතකිරීම් මේ වන විට අවසන් වෙලයි තියෙන්නේ.  

මෙතෙක් රඟපෑ චරිතවලින් වඩාත්ම හිතට දැනුණු චරිතෙ මොකක්ද?
එහෙම හිතට දැනුණු නිර්මාණ කිහිපයක්ම තිබුණා. ඒ අතරින් රාවණා නිර්මාණයේ “පුශ්පෝත්කතා” කියන චරිතය මට හුඟක්ම දැනුණු චරිතයක්. ඒක තමයි රූපවාහිනියේ විකාශනය වුණු මගේ පළමුවැනි වගේම ප්‍රධාන චරිතය. එයින් පස්සේ ගිරිදේවි ටෙලි නාට්‍යයේ රූපිකා, ගරුඩ මුහුර්තයේ පුසුඹි, මැටි කඩුලු නිර්මාණයේ හීන් මැණිකා කියන චරිතත් මම බොහොම කැමැත්තෙන් බාර ගත් හිතට දැනුණු චරිත කිහිපයක්. 

රංගනයට පිවිසුණේ කොහොමද?
මට රංගනයට පිවිසෙන්න අවස්ථාව ලැබෙන්නේ වෙළඳ දැන්වීමක් හරහා. ඒ අවස්ථාව මට ලැබුණේ අහම්බෙන්. එතැනින් ආරම්භ කරපු ගමන තමයි මේ. කෝලම් කුට්ටම ටෙලි නාට්‍යයේ හිරුණි ටීචර් ටිකක් දඩබ්බර චරිතයක්. 
සැබෑ ජීවිතේ අනුරාධාත් එහෙම කෙනෙක්ද?
අපෝ නැහැ. අසාධාරණයක් දැක්කොත් ඒකට කතා කරනවා. හැබැයි කවුරුහරි බොරු කිව්වොත් නම් හුඟක් තරහ එනවා. හිරුණි කියන්නේ තමන්ගේ රැකියාව රැකගන්න කරන්න පු`ඵවන් හැමදේම කරන කෙනෙක්. නමුත් සැබෑ ජීවිතේ මම එහෙම චරිතයක් නෙවෙයි. දඩබ්බරකම නැත්තෙම නැහැ. හැබැයි මගේ දඩබ්බරකමෙන් කිසිම කෙනෙක්ට හානියක් නැහැ. 

ඉදිරියේදී ඔබ දායක වන අලුත් නිර්මාණ එහෙම තියෙනවද?
ඔව්, ප්‍රියන්ත ප්‍රනාන්දු අධ්‍යක්ෂකවරයාගේ ‘සුසුම් රස්තියාදුවක්’ කියන අලුත් නිර්මාණයට දායකවෙලා ඉන්නවා. ඊට අමතරව අලුතින්ම සම්බන්ධ වුණා තවත් වැඩකට. ඒ ශාන් ජයරත්න අධ්‍යක්ෂණයෙන්ද සංජීව කැමරා අධ්‍යක්ෂණයෙන්ද නිර්මාණය වුණු ලස්සන වැඩක්. එහි රූගත කිරීම් කළේ පෑලියගොඩ වත්තක. හරිම ආසාවෙන් කරපු ලස්සන වැඩක්. මේ නිර්මාණය එළියට එනතුරු මමත් ආසාවෙන් බලන් ඉන්නවා. 

රංගන ජීවිතේ ඔබ වැඩිපුරම ආදරය කරන චරිතය කවුද?
ශලිනි තාරකා. ඇය මගෙම අක්කා. ඒක නිකන් වචනයක් විතරක් නෙවෙයි. වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම ඇය මගෙම අක්කා. ඒ දැනෙන හැඟීම ගැන කියන්න මට වචන මදි. 
සිනමාව පැත්තට කැමති නැද්ද? 
අකමැත්තක් නැහැ. හැබැයි මේ තාක් කිසිම සිනමා නිර්මාණයකට සම්බන්ධවෙලා නැහැ. 

සම්මානනීය නිළියක් විදියට ඔබ රංගන හැකියාව තවත් වැඩිදියුණු කරගන්න මොනවද කරන්නේ?
ක්ෂේත්‍රයට එන නවකයින් කැමතිවෙයි ඒ ගැන දැනගන්න. මම හිතන්නේ මමත් තවම නවකයෙක් කියලා. බොහෝ දේවල් මමත් තවම සොයන ගමන් ඉන්නේ. මුලින්ම රඟපාන්න එන අවස්ථාවෙත් මම අනෝජා වීරසිංහ මහත්මියගේ අභින වැඩමුළුවට සම්බන්ධ වුණා. මට කාලය තියෙන විදියට හැම වසරකම මම අභිනය පාඨමාලාවකට එකතුවෙනවා. රංගන පාසල මේ ක්ෂේත්‍රයම තමයි. ඒක ඇතුළෙ අපට හමුවෙන ගනුදෙනු කරන සෑම කෙනකුගෙන්ම ඉගෙන ගන්න දෙයක් තියෙනවා. 
රංගන ජීවිතේ ලොකුම සිහිනය කුමක්ද?
නිර්මාණය කුමක් වුවත් ඒ නිර්මාණය වෙනුවෙන් උපරිමය කිරීමට මම වෙහෙසෙනවා. ලොකුවට එහෙම කියන්න තරම් මට සිහිනයක් නැහැ. මොකද මම දන්නේ නැහැ හෙට මොනවා වෙයිද කියලා. අද දවසේ තියෙන වැඩ කොටස උපරිමයෙන් කරනවා. එතකොට කවදාවක් උදා නොවුණු අනාගතයක සිහින දකින්න දෙයක් නැහැ. මම හිතන්නේ හැම දෙයක්ම වෙන්නේ වෙන්න තියන හොඳම විදියට කියලයි. 

෴ නයනා උදයංගනී  
ඡායාරූප සජීව ලක්ෂාන් 
උපුටා ගැනීම - සිරිකත
තව කියවන්න

Classified_Ad

Classified_Ad_News_Bottom