සාම්ප්‍රදායික සාහිත්‍ය රාමුවෙන් බැහැරව, සම්භාව්‍ය ග්‍රීක සම්ප්‍රදාය සමග හාස්‍යය සහ ගැඹුර මුසු කරමින්, නූතන සාහිත්‍යය වෙනුවෙන් නව ආකෘතීන් නිර්මාණය කිරීම වෙනුවෙන්, ඈන් කාර්සන්ට 2026 නොබෙල් සාහිත්‍ය හිමිවන බව නොබෙල් කමිටුව හේතු පාඨ වශයෙන් පවසා ඇත. 

ඇමෙරිකාවේ, කොලොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන්ට අනුව, ගැබිනියක වන මවකගේ මානසික ආතතිය ඉහළ මට්ටමක පවතින්නේ නම්, බිහිවන දරුවා පිරිමි දරුවකු වීමේ සම්භාවිතාව ඉතා අඩුය. 

මෙය සියයට 100 ක් තහවුරු වී නැතත්, ගැබිනි මවුවරුන් 187 දෙනකු ඇසුරින් සිදු කළ අධ්‍යයනයකින් පැහැදිලි වී ඇත්තේ නිරෝගී සහ අවම ආතතියක් සහිත මව්වරුන් පිරිමි දරුවන් බිහි කිරීමේ අනුපාතය ඉහළ මට්ටමක පැවැති බවත්, මානසික හෝ ශාරීරික ආතතියෙන් පෙළුණු මවුවරුන් පිරිමි දරුවන් බිහි කිරීම අඩු වුණු බවත්ය. 

ඇමෙරිකාවේ පෙන්සිල්වේනියා විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන ආකාරයට, ඔබේ හොඳම මිතුරාගේ මුහුණ දකින මොහොතේ ඔබේ මොළය ක්‍රියාත්මක වන්නේ, ඔබ අතිශයින් ප්‍රිය කරන රසවත් ආහාරයක් දකින විට ඇතිවන ප්‍රීතිමත් ස්නායු ප්‍රතික්‍රියාවට සමාන ස්නායු ප්‍රතික්‍රියාවක් බවය. 

මෙයින් තහවුරු වන්නේ හොඳ ශක්තිමත් මිත්‍ර සබඳතා සහ චිත්තවේගීය බැඳීම් මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වය සක්‍රීය කරන බවය. ඒ අනුව හොඳ අව්‍යාජ මිතුරකු යනු හුදෙක් සතුටුදායක ඇසුරක් පමණක් නොව, මොළයේ රසායන විද්‍යාව හරහා මනසට සැබෑ සුවයක් ගෙන දෙන ප්‍රබල ජීව විද්‍යාත්මක පිළිගැනීමය. 

මේ රූපයේ දකින්න ලැබෙන්නේ පොඩි දරුවකු ඇදපු බලි කුරුටු චිත්‍රයක් නොවෙයි. ඔබ මේ දකින්නේ ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂයකින් ලබා ගත් නීග්ලීරියා ෆව්ලරි (Naegleria fowleri) නමැති ඒක සෛලී ඇමීබා විශේෂයයි. 

උණුසුම් මිරිදිය ජලයේ සහ පසෙහි ස්වභාවිකව ජීවත් වන විකෘති වූ මුහුණක පෙනුමක් ඇති මෙම ක්ෂුද්‍ර ජීවියා නාසය හරහා මොළයට ඇතුළු වුවහොත් පරයෝෂිතයකු ලෙස මොළයේ පටක වේගයෙන් විනාශ කරයි. ‘මොළය කන ඇමීබා’ ලෙස මේ ජීවියා හැඳින්වෙන්නේ එබැවිනි. 

ශ්‍රි ලංකාවට යටින් කිලෝමීටර් 100ත් 200 ත් අතර ගැඹුරක, විශාල පුරාණ පාෂාණ ව්‍යුහයක්  ඇතැයි චින, ප්‍රංශ සහ පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාල පර්යේක්ශකයෝ පිරිසක් පවසති. 

භු කම්පන මධ්‍යස්ථාන 33 කින් ලබාගත්  දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීමෙන් මෙම ව්‍යුහය හඳුනා ගෙන ඇති අතර එය වසර මිලියන 500කටත් වඩා පැරණි පුරාණ සාගරික භු තැටියක කොටසක් විය හැකි බව විද්‍යාඥයෝ පැහැදිලි කරති. 

මෙම පුරාණ සාගරික භු තැටිය විවිධ හැල හැප්පීම් හේතුවෙන් පෘථිවිය අභ්‍යන්තරයට ගැඹුරින් තල්ලු වන්න ඇතැයි ද පැවැසෙයි. මෙම භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලිය සිදුවී ඇත්තේ අතීතයේ ‘ගොන්ඩ්වානා’ නම් දැවැන්ත මහා මහද්වීපය බිහිවීමේ මූලික අවධියේදීය.   

අතීතයේ අද අප දකින අප්‍රිකාව, දකුණු ඇමෙරිකාව, ඉන්දියාව, ඇන්ටාක්ටිකාව සහ ඕස්ට්‍රේලියාව වැනි කලාප, එකල එකිනෙකට සම්බන්ධ වී එක් විශාල මහද්වීපය ලෙස පැවැතිණි. ‘ගොන්ඩ්වානා’ යනු එයයි.   

ශ්‍රි ලංකාවේ නකල්ස් කදුකරයේ සිසිල්, මීදුම් සහිත වනාන්තරෙයන් ලොව වෙනත් කිසිදු ස්ථානයක හමු නොවන නව මී විශේෂයක් විද්‍යාඥයන් හඳුනාගෙන තිබේ. ‘මූස් දුම්බර’ ලෙස විද්‍යාත්මකව නම් කර ඇති මෙම මීයා, සිංහලයෙන් ‘දුම්බර කටු හීන් මීයා’ ලෙස හැඳින්වෙයි. 

මෙම කුඩා මීයා, ශ්‍රි ලංකාවට ආවේණික නවතම ක්ෂිරපායි විශේෂය ද වෙයි. මෙම මී විශේෂයයට අදාල නිදර්ශක දෙකක් 2004 දී දුම්බර කදුකරයේ පුවක්පිටිය ප්‍රදේශයෙන් වාර්තා වූව ද එම අවස්ථාවේදී, ඒවා දැනට හඳුනගෙන ඇති මී විශේෂවලට සමාන යැයි සැලකුණි. කෙසේ නමුත්, වසර ගණනාවකට පසු නැවතත් ශාරීරික ලක්ෂණ සහ ඩීඑන්ඒ පරීක්ෂණ සිදු කිරීමෙන් පසු මෙම මීයා නව විශේෂයක් බව තහවුරු වී ඇත. 

හිස සහ ශරීරයේ ප්‍රමාණයට වඩා දිගු වලිගයක් තිබීම, හිස්කබලේ විශේෂ ලක්ෂණ සහ සුවිශේෂි බාහිර ස්වරූපය නිසා මෙම මීයා අනෙකුත් මී විශේෂයන්ගෙන් පහසුවෙන් වෙන් කර හදුනා ගත හැකි බව පැවැසෙයි. විද්‍යාඥයන් මෙම නව මීයා ‘පයිරොමිස්’ යන උප ගණයට වර්ග කර ඇත. 

වසර 94 කට පසු ශ්‍රි ලංකාවෙන් නව ආවේණික මී විශේෂක් හදුනා ගැනීම මෙරට ක්ෂිරපායී පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රයේ වැදගත් සංධිස්ථානයක් ලෙස සැලකෙයි. සවිස්තරාත්මක පර්යේෂණවලින් පසු, මෙම මීයා සම්බන්ධ සොයාගැනීම පසුගිය දා නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණි. 

එම පර්යේෂණයෙන් අනාවරණය වූයේ මනුෂ්‍ය අපේ දෛනික වාචික වචන භාවිතය සැලකිය යුතු ලෙස පහළ ගොස් ඇති බවත්, ඉදිරියේ දී තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමග එය දිගින් දිගටම පහළ යනු ඇති බවත්ය. පර්යේෂකයන් මෙසේ පවසන්නේ, 2,000 කට වැඩි පිරිසක් (මොවුන් ඇමෙරිකානුවන්ය.) සම්බන්ධ කර ගනිමින් කළ අධ්‍යයනයක ප්‍රතිඵල අනුවය. 

එම අධ්‍යයනයට අනුව, ගෙවී ගිය සෑම වසරක් පාසාම, පුද්ගලයකු දිනකට පවසන වචන ප්‍රමාණය ආසන්න වශයෙන් 300කින් පමණ අඩුවී ඇත. එම කාලසීමාව තුළ සමස්ත වචන භාවිතය, ආසන්න වශයෙන් සියයට 28 කින් පහළ යෑමක් ලෙස සැලකෙයි. මෙම අඩුවීම වඩාත් තදින්ම දක්නට ලැබී ඇත්තේ වයස අවුරුදු 25 ට අඩු තරුණ පරම්පරාව අතර වීම විශේෂත්වයකි. 

අලුත් පරම්පරාව, ස්මාර්ට්ෆෝන් හරහා සමාජ මාධ්‍ය ඇතුළු විවිධ ඩිජිටල් සන්නිවේදනයට යොමු වීමත්,   තාක්ෂණයේ දියුණුව සමග අප දෛනික අන්තර්ක්‍රියා පරිවර්තනයකට ලක් වීම මෙම අධ්‍යයනයෙන් පැහැදිලිව තහවුරු වී ඇත. මුහුණට මුහුණ කතාබහ වෙනුවට, කෙටි පණිවිඩ සහ ඩිජිටල් අවකාශය හරහා (සමාජ මාධ්‍ය ආදිය) අදහස් හුවමාරු කරගැනීම ඉහළ ගොස් ඇත. 

මනුෂ්‍ය අප අතරේ අන්‍යෝන්‍ය සම්බන්ධතා පවත්වා ගැනීමට කතාබහ මූලික අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් වන බැවින්, දිනෙන් දින වෙනස් වන ඩිජිටල් ලෝකය තුළ අපේ සාම්ප්‍රදායික සංවාද ක්‍රම අඩුවීම සමාජීය සබඳතාවලට බලපාන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ඉදිරියේදී පුළුල් අවධානයක් යොමු කළ යුතුව ඇතැයි අධ්‍යයනය සිදු කළ පර්යේෂකයන්ගේ අදහසය. මෙම අධ්‍යයනයට අමතරව, මෑත කාලීන සමාජ හා තාක්ෂණික විමර්ශන මඟින් අනාවරණය වී ඇත්තේ මිනිසුන්ගේ සන්නිවේදන රටාවන්හි මූලික හා පුළුල් වෙනසක් සිදුවෙමින් පවතින බවය. 

සාම්ප්‍රදායිකව දුරකථන ඇමතුම් හරහා හෝ සජීවීව කතා කරමින් සිදුකළ බොහෝ කටයුතු අද වන විට ඩිජිටල් පණිවිඩ සහ සටහන් වෙත සම්පූර්ණයෙන්ම ම මාරු වී අවසන්ය. වට්ස්ඇප්, මැසෙන්ජර් වැනි පණිවිඩ හුවමාරු යෙදවුම් සහ විවිධ සමාජ මාධ්‍ය හරහා සිදු කෙරෙන අන්තර්ක්‍රියා හේතුවෙන්, අපට දිගු වාචික සංවාදවල නිරත වීමට ඇති අවශ්‍යතාව දිනෙන් දින අඩුවී ඇත. 

හඬ පට (Voice notes) යැවීම පවා සම්පූර්ණ වාචික සංවාදයකට වඩා වෙනස් ස්වරූපයක් ගන්නේ, එයට කඩිනමින් ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ පීඩනයක් නොමැති බැවිනි. වාචිකව අදහස් හුවමාරු කරගැනීමේදී හඬේ ස්වරය, මුහුණේ ඉරියව් සහ හැඟීම් වඩාත් පැහැදිලිව සංවේදනය වන අතර, එය ගැඹුරු මානව සබඳතා සහ අනුකම්පාව ගොඩනඟා ගැනීමට බෙහෙවින් උපකාරී වේ. 

එහෙත්, ඩිජිටල් මාධ්‍ය හරහා සන්නිවේදනය කිරීමේදී ඒ කිසිවක් සිදුවන්නේ නැත. මානව හැඟීම් හඳුනාගැනීමට ඇති හැකියාවට සෙමින් අඩුවී යන බව මනෝවිද්‍යාඥයන්ගේ අදහසය. අර්ථවත් කතාබහට යම් ඉඩක් ඉතිරි කර ගැනීම, අප මානසික සෞඛ්‍යයට මෙන්ම සමාජ සබඳතා ශක්තිමත්ව පවත්වා ගැනීමටත් අතිශයින්ම වැදගත් වන බව මනෝවිද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.   

බැලූ බැල්මට ඇස් දෙක ලස්සනට, නිවැරදිව තිබුණත්, දරුවාගේ එක ඇසක පෙනීම මොළය විසින් ක්‍රමයෙන් අක්‍රිය කරමින් පවතිනවා විය හැක. වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී මෙය ඇම්බ්ලියෝපියාව (Amblyopia) හෙවත් අලස ඇස (Lazy Eye) ලෙස හැඳින්වෙයි. අපට පෙනීම ලැබෙන්නේ ඇසෙන් පමණක් නොවෙයි. 

ඇසට ග්‍රහණය වන සියල්ල මොළයේ දෘශ්‍ය වල්කය (Visual Cortex) වෙත යැවීම සිදු කරයි. පෙනීම තහවුරු කරන්නේ අපගේ මොළයයි. කුඩා අවදියේදී (උපතේ සිට වයස අවුරුදු 7-8 දක්වා) මෙම ඇස සහ මොළය අතර ස්නායු සම්බන්ධතාව වේගයෙන් වර්ධනය වෙයි. 

යම් හේතුවක් නිසා එක් ඇසකින් මොළයට ලැබෙන රූපය බොඳ වී ඇත්නම් හෝ ඇස් දෙකෙන් වෙනස් රූප දෙකක් ලැබෙන්නේ නම්, මොළය විසින් ඒ බොඳවෙන ඇසෙන් එන සංඥා ගණන් නොගෙන මඟහැරීමට පටන් ගනී. 

ප්‍රතිඵලය වන්නේ මොළය විසින් අදාළ ඇස භාවිත නොකිරීම නිසා එම ඇස ‘අලස’ වීමය.

ඇම්බ්ලියෝපියාව සත්ව ලෝකයේ හොඳ අනුවර්තනයක් වුවත්, මනුෂ්‍ය ලෝකයට එය එසේ  නොවන්නේ අක්ෂි ශල්‍ය වෛද්‍ය විද්‍යාව නිසා ඇස් දෙකෙහිම පෙනීම එකසේ තීව්‍රව තබා ගැනිමට හැකිවන නිසාය.

ඇම්බ්ලියෝපියාව සඳහා බලපාන හේතුවන්නේ එක් ඇසක ඇතිවන වපරය, සුද හෝ ඇසෙහි විනිවිද භාවය අවම කරන හේතු සහ එක් ඇසක පවතින දෘෂ්ටි ආබාධ ආදී හේතූන්ය.  

ඔබ දන්නවාද? ජනමත සමීක්ෂණ අනුව, ඇමෙරිකාවේ වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් සියයට 10 ක් හෝ 15 ක්, (මිලියන 25 ක්) පියාඹන පීරිසි (UFO) ගැන විශ්වාස කරති. 

ඇමෙරිකා සංස්කෘතිය තුළ පියාඹන පීරිසි, පිටසක්වළින් පැමිණෙන අමුත්තන් ආදිය මුල්කොට ගනිමින්, කුතුහලයක් සහ අභිරහසක් නිර්මාණය වූයේ 1947 වසරේදීය. 

ඒ, කෙනත් ආර්නෝල්ඩ් නමැති ඇමෙරිකන් හමුදා ගුවන් නියමුවා, වොෂින්ටනයේ රේනියර් කන්ද අසලින් සිය ප්‍රහාරක යානය පියාසර කරද්දී දුටු ආසාමාන්‍ය පියසැරි වස්තූව මුල්කොට ගනිමිනි.

 මිනිස් මල භාවිතයට ගනිමින්, ශක්තිමත් සහ නවීන කොන්ක්‍රීට් වර්ගයක් තැනීමේ විස්මිත පර්යේෂණයට දායක වී සිටින්නේ, ඉන්දියාවේ මනිපාල් විශ්වවිද්‍යාලයේ සිවිල් ඉංජිනේරුවරයකු වන රඝුවෙෂ් තිවාරි ප්‍රමුඛ ඔහුගේ පර්යේෂණ කණ්ඩායමය. 

ඔවුන් ඔවුන්ගේ පර්යේෂණ සඳහා අවශ්‍ය මල අපද්‍රව්‍ය ලබා ගැනීම සිදු කරන්නේ, ඉන්දියාවේ වරංගල් නුවර අපද්‍රව්‍ය පවිත්‍රාගාරයෙන් බව පැවැසෙයි. සාමාන්‍යයෙන් අපජල පවිත්‍රාගාරවලදී ඉවත් කරනු ලබන අපද්‍රව්‍ය දිගින් දිගටම ඉතා සංකීර්ණ රසායනික හා භෞතික ක්‍රියාවලියකට ලක් කිරීම සිදුවෙයි.

පළමුව, එකතු කරන ලද මල හොඳින් වියළා ගැනීම සිදු කරන අතර, ඉන්පසු ඒවා ඉතා අඩු ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයක් ඇති විශේෂ පරිසරයක සෙල්සියස් අංශක 350 ත් 450 ත් අතර උෂ්ණත්වයකදී දැඩි ලෙස රත් කෙරෙයි. තාක්ෂණික බසින් කියනවා නම්, ‘පයිරොලිසිස්’ (තාප විච්චේදනය) ලෙසින් හැඳින්වෙන මෙම ක්‍රියාවලිය හරහා කාබන් බහුල ද්‍රව්‍යයක් වන ‘බයෝචාර්’ නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. 

 මෙසේ සකස් කරගත් කළු පැහැයෙන් යුක්ත ‘බයෝචාර්’ පසුව ඉතා සියුම් කුඩු බවට පත් කරමින් කොන්ක්‍රීට් නිෂ්පාදනය සඳහා සූදානම් නර ගැනීමට තිවාරි සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම කටයුතු කරයි. තිවාරි සහ පර්යේෂකයන්, අපද්‍රව්‍ය මත පදනම් වූ මෙම ‘බයෝචාර්’ කුඩු, සාමාන්‍ය කොන්ක්‍රීට් මිශ්‍රණයක අඩංගු සිමෙන්ති ප්‍රමාණය වෙනුවට ආදේශ කරමින් පර්යේෂණ සිදු කළ බව පැවැසෙයි.

විවිධ අනුපාත යටතේ සකස් කරන ලද කොන්ක්‍රීට් සාම්පල පසුව දැඩි පරීක්ෂාවකට ලක් කළ අතර, ඒවායේ සම්පීඩන ශක්තිය, නම්‍යශීලීත්වය, ජලය අවශෝෂණය කරගැනීමේ හැකියාව, හැකිළීම සහ සිදුරු සහිත බව ඉතා සූක්ෂම ලෙස මැන බැලීම සිදු කරන ලදී. පරීක්ෂණවලින් ලැබුණු ප්‍රතිඵල අතිශය සතුටුදායක මෙන්ම, විද්‍යා ලෝකය මවිතයට පත් කිරීමට පවා සමත් වූ බව තිවාරි පවසන්නේ මහත් ආඩම්බරයෙනි. 

මිනිස් මල යොදා ගනිමින් කොන්ක්‍රීට් නිපදවීමට හැකියි යන පුවත ඉන්දීය මාධ්‍ය ඔස්සේත්, සෙසු විදෙස් මාධ්‍ය ඔස්සේත් ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.දින 91 කට පසුව පරීක්ෂා කර බැලීමේදී, බයෝචාර් භාවිතයට ගනිමින් සකස් කළ කොන්ක්‍රීට් සාම්පලය සාමාන්‍ය කොන්ක්‍රීට්වලට වඩා සියයට 20 ක වැඩි සම්පීඩන ශක්තියක් සහ සියයට 36 ක වැඩි නැමීමේ ශක්තියක් පෙන්නුම් කළ බව පර්යේෂකයෝ පවසති. 

එසේ වුවත්, තිවාරි ප්‍රමුඛ කණ්ඩායම පෙන්වා දෙන ආකාරයට, ඕනෑම දෙයක සීමාවක් පවතින අතර, යොදන ‘බයෝචාර්’ ප්‍රමාණය ‘වැඩි වුණොත්’ නිපදවන කොන්ක්‍රීට්වල සිදුරු ඇතිවීම සහ ඉරිතැලීම දතින්න ලැබෙන බවය. මෙම අපූරු ‘ශක්ති වර්ධනය’ පිටුපස ඇති විද්‍යාත්මක රහස ‘බයෝචාර්’සතු ඇසට නොපෙනෙන ප්‍රමාණයේ සිදුරු සහිත ස්වභාවයයි. 

මෙම අන්වීක්ෂීය සිදුරු මඟින් කොන්ක්‍රීට් මිශ්‍රණයේ ඇති ජලය හොඳින් අවශෝෂණය කරගෙන, කොන්ක්‍රීට් දැඩි වන විට එම ජලය ඉතා සෙමින් හා ක්‍රමානුකූලව මුදා හැරෙයි. මෙම ක්‍රියාවලිය හරහා කොන්ක්‍රීට් අභ්‍යන්තරයේ සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියා අඛණ්ඩව හා නිවැරදිව සිදුවීමට මහත් සේ උපකාරී වේ. 

මීට අමතරව, මෙම අපද්‍රව්‍ය මත පදනම් වූ බයෝචාර් අඩංගු සිලිකා සංයෝගය ද කොන්ක්‍රීට් ශක්තිය වැඩි කරන නව සංයෝග නිර්මාණය කිරීමට මූලික දායකත්වයක් සපයයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම නව කොන්ක්‍රීට් ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රයට හඳුන්වා දීමට පෙර, ඒවා අන්ත උෂ්ණත්ව තත්ත්වයන්, ලුණු සහිත වෙරළබඩ පරිසරයන් සහ දැඩි ශීත කාලගුණික තත්ත්වයන් යටතේ මෙහි දිගුකාලීන පැවැත්ම කෙසේද යන්න පිළිබඳව තවත් පුළුල් පර්යේෂණ පැවැත්විය යුතුයි යැයි පර්යේෂකයෝ පවසති. විශේෂයෙන්ම, මල අපද්‍රව්‍යවල අඩංගු විය හැකි බැර ලෝහ පරිසරයට හෝ ජලයට නිරාවරණය වීමේ අවදානමක් පවතී ද යන්න සම්බන්ධයෙන් දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුව ඇත. 

මේ සම්බන්ධයෙන් මේ වනවිටත් අවශ්‍ය පර්යේෂණ කටයුතු සිදුවන බව පැවැසෙයි. මිනිස් අපද්‍රව්‍ය සහ මල අපද්‍රව්‍ය ආර්ථිකමය සහ කාර්මික ප්‍රයෝජන සඳහා යොදා ගැනීම කොන්ක්‍රීට් නිෂ්පාදනයට පමණක් සීමා වී නැත. අද වන විට ලෝකයේ විවිධ ප්‍රදේශවල පර්යේෂකයන් විසින් මිනිස් මල ආශ්‍රයෙන් විවිධ නිර්මාණ බිහි කරමින් සිටිති. 

උදාහරණයක් ලෙස, මල අපද්‍රව්‍ය නිර්වායු පරිසරයකදී වියෝජනය කිරීම මඟින් ගෘහස්ථ බලශක්ති අවශ්‍යතා සඳහා ජීවී වායු නිෂ්පාදනය කිරීම සහ මෑත කාලීන තාක්ෂණයන් යටතේ ගුවන් යානා සඳහා අවශ්‍ය වන ‘ජෛව ජෙට් ඉන්ධන’ පවා නිෂ්පාදනය කිරීමට විද්‍යාඥයෝ සමත්ව සිටිති. අපජල පවිත්‍රාගාරවලින් ඉවත් කරන අපද්‍රව්‍ය පිරිසුදු කර ශාක වර්ධනයට අත්‍යවශ්‍ය පොස්පරස් සහ නයිට්‍රජන් බහුල ‘ස්ටෲවයිට්’ වැනි කාබනික පොහොර නිෂ්පාදනය කිරීම මඟින් රසායනික පොහොර සඳහා කදිම පරිසර හිතකාමී විකල්පයක් ලබා දී තිබේ. 

ඇතැම් බටහිර විශ්වවිද්‍යාල, මානව අපද්‍රව්‍ය සහ මුත්‍ර යොදා ගනිමින් කාබන් විමෝචනයකින් තොරව දැඩි ඝනත්වයකින් යුත් ‘ජෛව ඉදිකිරීම් ගඩොල්’ නිෂ්පාදනය කරන අතර, ඒවා හරිත ගොඩනැඟිලි සංකල්පයට ලබාදුන් අපූරු රුකුලක් බව පැවැසෙයි. ඉදිකිරීම් සහ බලශක්ති උත්පාදන ක්ෂේත්‍රයෙන් ඔබ්බට ගොස්, මිනිස් අපද්‍රව්‍ය මහජන සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ රෝග නිර්ණය කිරීම සහ වසංගත පාලනය කිරීම සඳහාද අතිශයින් බලවත් මෙවලමක් බවට පත්ව ඇත. 

නගරයක හෝ ප්‍රදේශයක මලාපවහන පද්ධතිවල ඇති අපද්‍රව්‍ය නියැදි ලබාගෙන ඒවා පරීක්ෂා කිරීම මඟින්, එම ජනතාව අතර බිහිසුණු වයිරස පැතිර යනවා ද යන්න කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් සමාජය තුළ මතු වීමට පෙරම කල්තියා සොයාගත හැකිය. එමඟින් රෝහල් වෙත රෝගීන් පැමිණීමට මත්තෙන් ප්‍රජාව තුළ යම් වසංගතයක් ව්‍යාප්ත වන බවට කල්තියා අනතුරු ඇඟවීමට සෞඛ්‍ය අංශවලට සහ රජයන්ට හැකි වේ.

අපජල පරීක්ෂණ හරහා ජනතාව අතර නීතිවිරෝධී මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය, ප්‍රතිජීවක ඖෂධ භාවිතයේ ප්‍රවණතා සහ තරබාරුකම වැනි මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලු පිළිබඳ වටිනා සංඛ්‍යාලේඛන ලබා ගැනීමටද මෙම ක්‍රමය විශාල වශයෙන් උපකාරී වේ. ඊට අමතරව, මිනිස් මලවල ඇති බැක්ටීරියා ද විවිධාකාරයේ රෝගාබාධවලට ප්‍රතිකාර ලෙස යොදා ගැනෙයි. 

 මිනිස් මල යනු අප්‍රිය කර, කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නැතැයි සිතා බැහැර කළ යුතු දෙයක් නොවෙයි. නිසි විද්‍යාත්මක තාක්ෂණය, නිර්මාණශීලීත්වය සහ පර්යේෂණ මෙවලම් සමඟ එකතු වූ විට, එය හරිත අනාගතයක් ගොඩනැඟීමට, ගෝලීය බලශක්ති අර්බුදවලට මුහුණ දීමට සහ මහජන සෞඛ්‍ය පද්ධති සුරක්ෂිත කිරීමට දායක වන අමිල සම්පතක් බවට පත් කරගත හැකිය. 

අයිෆල් කුලුන, ලූව්ර කෞතුකාගාරය ලෝක පූජිත සංචාරක ආකර්ෂණ ලෙස සැලකෙයි. ලෝක ප්‍රසිද්ධ විලාසිතා, සුවඳ විලවුන්, ආහාර පාන සහ වයින් නිසා ප්‍රංශය ගෝලීය වශයෙන් ඉමහත් කීර්තියක් උසුලයි. නිදහස, සමානාත්මතාවය වැනි සංකල්ප ලෝකයට දායා ද කළ ප්‍රංශය, පොහොසත් ඉතිහාසයකට මෙන්ම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වටිනාකම්වලට හිමිකම් කියන සුන්දර රටකි. ඒත් දැන් එය එසේ නොවෙයි. 

 බලධාරීන්ට අනුව, ඉර්කුට්ස්ක් නගරයේ, වසංගත මර්දන වෛද්‍ය පර්යේෂණ ආයතනය තුළ වයිරස සහ බැක්ටීරියා සම්බන්ධ පර්යේෂණය. වසංගත තත්ත්වයන් ඇතිවුවහොත් ඊට ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ කෙසේද යන්න සහ ප්‍රතිකාර කළ යුත්තේ කුමන ආකාරයෙන් ද යන්න සෙවී‍ම මෙම පර්යේෂණ ආයතනයේ අරමුණය. ඩාරියා මියගියේ ඉකුත් ඔක්තෝබර් දෙවැනිදාය. 

ඇය ඒ වනවිට අසල්වැසි ෂෙලෙකොව් නගරයේ රෝහලක දැඩි සත්කාර ඒකකයේ අසාධ්‍ය තත්ත්වයෙන් පසුවූවාය. වෛද්‍යවරුන් ඇය කෘත්‍රිම ශ්වසන ආධාරක යන්ත්‍රයකට නැතිනම් වෙන්ටිලේටරයකට සම්බන්ධ කර තිබුණි. ඩාරියා මියගියේ ස්වසන අපහසුතාවකිනි. මරණයට හේතුව, නියුමොනික් ප්ලේග් (Pneumonic plague) හෙවත් පුප්ඵුසීය මහාමාරිය නමැති රෝගී තත්ත්වයයි. 

ප්ලේග් (Plague) යන්න සිංහලෙන් අර්ථ ගැන්වුවහොත්, එය මහාමාරියයි. එසේත් නැතිනම් වසංගතය යන අරුතය. නියුමොනික් ප්ලේග්, 'යෙර්සීනියා පෙස්ටිස්' (Yersinia pestis) නමැති බැක්ටීරියාව මගින් වැළඳෙන රෝගී තත්ත්වයයි. 

මෙම බැක්ටීරියාව සෘජුවම පෙණහලු ආසාදනය කරන අතර දැඩි ප්‍රශ්වාස අපහසුතා ඇති කරයි. මනා සෞඛ්‍ය පුරුදු අනුගමනය කරමින්, මුහුණු ආවරණ පැලඳ සිටීමෙන් මෙම බැක්ටීරියාවෙන් ආරක්ෂා විය හැකිය. බැක්ටීරියා වයිරස මෙන් දරුණු ලෙස ව්‍යාප්ත වන්නේ ද නැත. 

රෝගය ගැන හරි අවබෝධයෙන් සිටීම වැදගත්ය. රෝගය කල්තියා හරිහැටි හදුනා ගැනීමට හැකිවුවහොත්, ප්‍රතිජීවක ඖෂධ මගින් ආසාදිතයන් බේරා ගැනීම කළ හැකිය. ඩාරියා මියගියේ ඇගේ රෝගී තත්වය කල් තියා හඳුනා ගැනීමට නොහැකි වුණු බැවිනි. 

 වසංගත මර්දන වෛද්‍ය පර්යේෂණ ආයතනය තුළ සිටිද්දී, ඩාරියා 'යෙර්සීනියා පෙස්ටිස්' බැක්ටීරියා සාම්පල, පරීක්ෂණ සඳහා නියැදි ලබා ගනිද්දී, එක් පර්යේෂණ නළයක් අත්වැරදීමකින් බිදී ගිය බවත්, බැක්ටීරියාව ඇගේ සිරුරට ඇතුළු වෙන්න ඇති බවත් අනුමාන කෙරේ. ඒත් සිදුවූවේ කුමක්දැයි තවමත් අප හරියටම දන්නේ නැත. ඉර්කුට්ස්ක් වසංගත මර්දන වෛද්‍ය පර්යේෂණ ආයතනයේ රහස් තිබෙනවා විය හැක. 

රුසියානු රජය මේ ගැන කිසිවක් පවසා නැත. හමුදාව ද කිසිදු නිවේදනයක් නිකුත් කර නැත. කෙසේ නමුත්, පර්යේෂණාගාරයේ ඇය සමග සිටි, රෝගී වූ පසු ඇයට ප්‍රතිකාර කළ වෛද්‍යවරුන්, හෙද හෙදියන් ඇතුළු කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයන්, ඇගේ යහළුවන්, පවුලේ අය, මඟතොටේ දී ඇය මුණ ගැසුණු අය ඇතුළු 500 කට වැඩි පිරිසක් සොයා ඔවුන් වහාම නිරෝධායනය කිරීමට සෞඛ්‍ය බලධාරීහු කටයුතු කළහ. 

මෙම බැක්ටීරියාව ආසාදනය වූ පසු රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන්නේ දින 7 කට පසුව යැයි ද පැවැසෙයි. ඇමෙරිකන් ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ අවධානය ද මෙම පුප්ඵුසීය නියුමොනියා රෝගී තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් යොමු විය. 

ට්‍රම්ප් පරිපාලනය මාධ්‍ය හමුවේ කියා සිටියේ තමන් රුසියන් බලධාරීන් සමග නිරන්තරයෙන් සම්බන්ධ වී පුප්ඵුසීය නියුමොනියා ව්‍යාප්තියක් සිදුවන්නේ නම් ඒ ගැන විමසිල්ලෙන් පසුවන බවය. අවහ්‍ය නම් රුසියාවට සහාය දීමට තමන් සූදානම් බව ට්‍රම්ප් සෘජුවම පැවැසීය. 

මේ අතර, කිසිදු අනියත බියක් ඇති කර ගැනීමෙන් වළකින්නැයි පවසමින්, රුසියන් සහ සයිබීරියානු බලධාරීන් මහජන උත්සව සහ ජනතා ඒකරාශීවීම් අත්හිටුවා ඇත. මුහුණු ආවරණ (මාස්ක්) පලඳින මෙන් ජනතාවට උපදෙස් දී ඇත. අත්‍යාවශ්‍ය කාරණාවකට පවා රුසියාවට යෑමෙන් වළකින්නැයි ඇමෙරිකාව සිය වැසියන්ට දන්වා ඇත. 

 සයිබීරියාව, රුසියාවේ සමස්ත භූමි ප්‍රමාණයෙන් සියයට 77 ක් පුරා පැතිරුණු, බටහිරින් යූරල් කඳුවැටියේ සිට නැගෙනහිරින් පැසිෆික් සාගරය දක්වා විහිදෙන අතිදැවැන්ත භූගෝලීය කලාපයකි. මුළු පෘථිවියේම භූමි ප්‍රමාණයෙන් සියයට 10 කට ආසන්න විශාලත්වයකින් යුක්ත වුව ද, අධික ශීතල දේශගුණය හේතුවෙන් මෙහි ජීවත් වන්නේ රුසියානු ජනගහනයෙන් සියයට 27 ක් වැනි සුළු ජගහනයකි.

උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක රින 50 ට වඩා අඩුවෙයි. සයිබීරියාව රුසියාවේ ආර්ථිකයේ කොඳුනාරටිය බඳු ස්වාභාවික සම්පත්වලින් පිරි කලාපයයි. සයිබීරියාවේ, රුසියානු හමුදාව සහ රාජ්‍යය සතුව අධි-ආරක්ෂිත ජීව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණාගාර පිහිටා ඇත. ඒ අතරින්, නොවොසිබිර්ස්ක් කලාපයේ කොල්ට්සෝවෝ පිහිටි, ‘වෙක්ටර්’ - වයිරස් විද්‍යාව සහ ජෛව තාක්ෂණික පර්යේෂණායතනය කැපී පෙනෙයි. 

අතීතයේ සෝවියට් සංගමය පැවැති අවදියේ, නිරවි යුද සමයේ, 'වෙක්ටර්' පර්යේෂණ ආයතනය ලෝකයට රහසක් විය. ඇන්ත්‍රැක්ස්, එබෝලා වැනි මාරාන්තික වයිරස පමණක් නොව, බැක්ටීරියා ද ආයුධ ලෙස සකස් කර, සතුරන්ට එරෙහිව යොදා ගන්නා ආකාරය අත්හදා බැලීම් සිදුවූයේ මෙම 'වෙක්ටර්' පර්යේෂණ ආයතනයේ පර්යේෂණාගාර තුළය. තවත් වැදගත් කරුණක් කීමට ඇත. 

'වැරියෝලා' (Variola) වයිරසය, ආසාදනය වී, අධික උණ, හිසරදය සහ ශරීරය පුරා තුවාල මෙන්ම දියබුබුළු හටගනිමින් අතිශය වේදනාකාරී ලෙස මරණය උදා කරන බිහිසුණු මාරක රෝගයක් වන්නේ වසූරියයි. වසූරිය යනු නූතන වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක එන්නත්කරණයේ සාර්ථකත්වය හේතුවෙන්, 1980 දී සමස්ත ලෝකයෙන්ම සම්පූර්ණයෙන්ම තුරන් කරන ලදැයි ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය විසින් නිල වශයෙන් පිළිගනු ලැබූ මාරක වයිරසයකි. 

ඔබ දන්නවාද? සමස්ත ලෝකයෙන්ම සම්පූර්ණයෙන්ම තුරන් කළැයි කියන වසූරිය වයිරසය අද ලෝකයේ තැන් දෙකක පමණක් අධි ආරක්ෂාවක් යටතේ ගබඩා කර ඇති බව. එම ස්ථාන දෙකෙන් එකක්, ඇමෙරිකාවේ රෝග පාලනය සහ වළක්වා ගැනීමේ මධ්‍යස්ථානයයි. අනෙක, ඉහත සඳහන් කළ රුසියන් රජයට අයත්, රුසියන් හමුදා පාලනය යටතේ පවතින 'වෙක්ටර්' පර්යේෂණ ආයතනයයි. 

ගෝලීය වසංගත ගැන කතා කරද්දී අපේ සිහියට නැගෙන ආසන්නතම බිහිසුණු අත්දැකීම 'කොවිඩ් 19' වයිරස වසංගතයයි. තවමත් සුල මුල හරි හැටි නොදන්නා, 'කොවිඩ් 19' වයිරස වසංගතය අපට පමණක් නොව, මුළු ලෝකයටම කළ 'හදිය' අමතක කළ නොහැක. ඒත්, ලෝක ඉතිහාසයට එක් වුණු දරුණුතම සහ විනාශකාරී වසංගතය 'කොවිඩ් 19' නොව, 'කළු මරණය' හෙවත් 'මහාමාරිය' වසංගතයයි. 14 වන සියවසේදී මුළු මහත් යුරෝපය සහ ආසියාව භීතියෙන් සලිත කිරීමට මෙම වසංගතය සමත් විය. 

ක්‍රි.ව. 1346 ත් 1353 ත් අතර කාලයේ පැතිර ගිය මෙම මාරාන්තික රෝගය නිසා එවකට යුරෝපයේ විසූ ජනගහනයෙන් හරි අඩකට වැඩි පිරිසක් අකාලයේ මියගියහ. වසා ග්‍රන්ථි ඉදිමී, අභ්‍යන්තර ලේ ගැලීම් නිසා සම යට රුධිරය කැටි ගැසී මුළු සිරුරම කළු පැහැයට හැරෙමින් රෝගීන් අතිශය වේදනාකාරී ලෙස මියයෑම සිදුවිය. 

මෙම වසංගතය 'කළු මරණය' යන නමින් හැඳින්වීම සිදුවූයේ ඒ නිසාය. මෙම වසංගතයට මුල් වූයේ වයිරසයක් නොව, බැක්ටීරියාවකි. මේ බැක්ටීරියාව, කලින් සඳහන් කළ පර්යේෂණාගාරයෙන් කාන්දු වී, පර්යේෂිකාව මරණයට පත් කළ ‘යෙර්සීනියා පෙස්ටිස්’ ය.

 එදා ප්‍රතිකර්මයක් නොතිබුණු අවදියේ 'කළු මරණය' බිහිසුණු විය. මධ්‍යම ආසියාවෙන් ආරම්භ වූ බවට විශ්වාස කෙරෙන මෙම ‘යෙර්සීනියා පෙස්ටිස්’ බැක්ටීරියාව, වෙළඳ නෞකාවල සිටි මීයන් සහ උන්ගේ සිරුරුවල සිටි මැක්කන් මාර්ගයෙන් ඉතා වේගයෙන් යුරෝපයේ වරාය නගර වෙත ව්‍යාප්ත විය. 

එකල පැවැති අවම සනීපාරක්ෂක පහසුකම්, නාගරික තදබදය මෙන්ම වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක දැනුමේ පැවැති ඌනතාවය හේතුවෙන් රෝගය පාලනය කිරීම කිසිසේත්ම කළ නොහැකි අසීරු විය. බොහෝ දෙනා මෙය දෙවියන්ගේ කෝපයක් පැතිරෙන 'දෙවියන්ගේ ලෙඩක්' ලෙස හඳුන්වන්න පටන් ගත්තේය. 

ඒ කාලයේ 'කළු මරණය' අඩපණ කරන්න කිසිදු සාර්ථක ඖෂධයක් හෝ ප්‍රතිකාරයක් සොයාගැනීමට විද්‍යාඥයන්ට හැකි වූයේ නැත. 'කළු මරණය' මගින් ඇති කළ බලපෑම හුදෙක් සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රයට පමණක් සීමා නොවූ අතර, එය මුළු මහත් මානව සමාජයේ සහ ආර්ථිකයේ අඩිතාලමට මරු පහරක් විය. යුරෝපයේ වැඩවසම් ආර්ථිකය සෙමින් කඩා වැටෙන්න පටන් ගත්තේය. රදල ආර්ථික ක්‍රමය කඩා වැටෙද්දී, කම්කරුවන්ගේ ඉල්ලුම සහ වේතන ඉහළ යෑමට එය හේතු විය. 

එපමණක් නොව, මෙම මහා විනාශයත් සමග ප්‍රශ්න කිරීමකින් තොරව ආගමික මතයන් පිළිගැනීමේ ප්‍රවණතාව අඩුවී, විද්‍යාත්මක සහ වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ කෙරෙහි යොමු වීමටත්, පසුකාලීනව යුරෝපයේ පුනරුද යුගය උදාවීමටත් මෙම 'කළු මරණය' නමැති වසංගතය හේතුවක් විය. ඉතිහාසයේ ප්‍රකටම මහාමාරිය මෙම 'කළු මරණය' යි. යුරෝපය, ආසියාව සහ උතුරු අප්‍රිකාව පුරා පැතිර ගිය අතර, එකල යුරෝපයේ ජනගහනයෙන් සියයට 30 ක් 60 ක් අතර ප්‍රමාණයක් (ලක්ෂ 75–200 ත් අතර) මෙයින් මියගියහ.

'කළු මරණය' වසංගතයට පෙර, ජස්ටිනියන් ප්ලේග් (Justiniani Plague) එසේත් නැතිනම් ‘වාටක මහාමාරිය’ නමැති වසංගතය ව්‍යාප්ත විය. ඒ, ක්‍රි.ව. 541–542 දක්වා කාලයේය. එදා පැවැති‍ බයිසන්ටයින් අධිරාජ්‍යය පුරා පැතිර ගිය අතර මිලියන ගණනක් මිය ගියහ. 2019 වසරේ කොවිඩ් 19 වයිරස ව්‍යාප්තිය සිදුවුණු ආකාරයටම, 1855 වසරේ දී චීනයෙන් ආරම්භ වී ඉන්දියාව ඇතුළු රටවල් ගණනාවකට ප්ලේග් වසංගතයක් පැතිර ගිය අතර, ලක්ෂ 120 කට වැඩි පිරිසක් මියගියහ. 

පැන්ඩා චීනයේ සංකේතයයි. චීනයේ අභිමානයයි. පැන්ඩා චීනයට පමණක් ආවේණික වළස් විශේෂයක්. අන්තර්ජාලයේ සහ සමාජ මාධ්‍යවල පැන්ඩා වළසුන් ගැන නිතරම විහිලු වීඩියෝ දකින්න ලැබේ. හුරුබුහුටි හුරතල් වැඩ නිසා පැන්ඩා හරි ජනප්‍රියයි. වලස් විශේෂ අතරින් පැන්ඩා කියන්නේ ප්‍රචණ්ඩකාරි වලස් විශේෂයක් නම් නොවෙයි. පැන්ඩා ආහාරයට ගන්නේ උණ ගස් පමණි. 

පැන්ඩා ‘කම්මැලි’, ‘මෝඩ’ සතකු යැයි බොහෝ දෙනකු අතරේ මතයක් ඇත. ඒත් එය වැරදිය. විද්‍යාත්මකව බැලුවොත්, පැන්ඩා කියන්නේ මෝඩ සතුන් නෙවෙයි. එයාලගේ ඒ අමුතු සහ හැසිරීම් පිටුපස අපූරු විද්‍යාත්මක හේතු කිහිපයක් තියෙනවා. කලින් කී විදියට පැන්ඩාවන්ගේ ප්‍රධානම ආහාරය උණ බට වුණත්, උණ බටවල සිරුරට අවශ්‍ය තරම් වැඩි ශක්තියක් නැහැ. 

ඒ නිසා තමන්ට ලැබෙන සීමිත ශක්තිය රැක ගන්න පැන්ඩාවන් වැඩිපුර එක තැනකට වෙලා ඉන්නවා. පැන්ඩාවන්ගේ මහත ශරීරය සහ කෙටි කකුල් නිසා සමහර අවස්ථාවලදී ඇවිදින්න හෝ ගස් නඟින්න යද්දී සමබරතාව නැතිවී වැටෙන්න පුළුවන්. ඒක ඔවුන්ගේ සිරුරේ ස්වභාවය මිසක් මෝඩකමක් නෙවෙයි. 

පැන්ඩා කියන්නේ කිසිසේත්ම මෝඩ සතුන් නොවෙයි; ඔවුන් ස්වභාවධර්මයේ ජීවත් වෙන්න පුදුම අයුරින් හැඩගැසුණු, ලෝකවාසීන්ගේ ආදරය දිනාගත් අපූරු සත්ව විශේෂයකි. 

දැන් අපි ආපසු යමු අපේ කතාවට. ‘පිංග් පිංග්’ සහ ‘ෆු ෂුවාං’ ඇමෙරිකාවට තෑගි වශයෙන් ලැබුණේ, පසුගිය දා සිදුවුණු චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පින්ගේ ඓතිහාසික ඇමෙරිකා සංචාරයෙන් පසුවය. චීනය විසින් ඇමෙරිකාවට තෑගි කරනු ලැබූ මේ පැන්ඩා යුවළ ආරක්ෂිතව ඇමෙරිකාවට ළඟා වුණේ පසුගිය 27 වැනිදාය. ඒ විශේෂ බෝයිං 777 වර්ගයේ ගුවන් යානයකිනි.

‘පිංග් පිංග්’ සහ ‘ෆු ෂුවාං’ දෙන්නා ඉපදිලා තියෙන්නේ 2020 වසරේදීයි. ඒ කියන්නේ එයාලා පුංචි පැටවු දෙන්නෙක් නම් නොවෙයි. චෙන්ඩු ෂුවැංලියු ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළේ සිට පැය 16 ක දිගු ගුවන් ගමනකින් පස්සේ තමයි මේ දෙන්නා ඇමෙරිකාවේ ජෝර්ජියා ජනපදයේ ඇට්ලන්ටා නුවරට ළඟා වුණේ. දැන් ඉදිරි වසර 10 ක කාලය පුරාම එයාලගේ නිවහන ඇට්ලන්ටා සත්ව උද්‍යානයයි. 

මීට පෙර 1999 සිට වසර 25 ක් පුරා මේ සත්ව උද්‍යානයේ පැන්ඩා වලසුන් සිටියත්, 2024 වසරේ සිට එහි පැන්ඩා වලසුන් සිටියේ නැත. ඒ නිසා, මේ ‘පිංග් පිංග්’ සහ ‘ෆු ෂුවාං’ පැන්ඩා යාලුවෝ දෙන්නා දැකගන්න ඇට්ලන්ටා වැසියන්, විශේෂයෙන්ම පුංචි දරුවන් ගොඩක් සතුටින් බලාගෙන සිටි බව පැවැසෙයි. පැන්ඩාවන්, ස්වභාවිකව ජීවත් වෙන්නේ චීනයේ මධ්‍යම ප්‍රදේශයේ උස් කඳුකරයේ පිහිටි සිසිල් වනාන්තරවලය. 

මේ වනවිට ලෝකයේ වඳ වී යෑමේ තර්ජනයට මුහුණ දී සිටින දුර්ලභ සතුන් අතර පැන්ඩාවන් ද ඉදිරියෙන්ම සිටී.  චීනය, මේ විදිහට වෙනත් රටවලට පැන්ඩා වළසුන් තෑගි කරන්න විශේෂ ක්‍රමයක් පාවිච්චි කරයි. ‘පැන්ඩා රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකභාවය’ නැත්නම් ඉංග්‍රීසි බසින් ‘පැන්ඩා ඩිප්ලෝමසි’ යනු එම ක්‍රමයයි. විදේශීය සබඳතා සහ මිත්‍රත්වය වර්ධනය කරගන්න චීන රජය දශක ගණනාවක සිට මේ අපූරු ක්‍රමය භාවිතා කරයි. 

චීනය මේ විදිහට තමන්ගේ රටේ ආඩම්බරය වන හුරුබුහුටි පැන්ඩා වළසුන් ලෝකයේ විවිධ රටවලට තෑගි කර ඇත. ජපානය, එංගලන්තය, ඕස්ට්‍රේලියාව, ප්‍රංශය සහ ජර්මනිය වැනි රටවල් ඊට ඇතුළත් වෙයි. චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පින් සහ බිරිඳ ඇමෙරිකා සංචාරයක නියැලුණු අවස්ථාවේදී, ඇමෙරිකන් ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ බිරිඳ මෙලානියා  විසින් ඔවුන් ඉතා උණුසුම් ලෙස පිළි ගනු ලැබුණි.

ට්‍රම්ප්ගේ මැදිහත් වීමෙන් විශේෂ භෝජන සංග්‍රහයක්ද පැවැත්වුණා. එහිදී රටවල් අතර තීරුබදු ගැටලු වගේම යුක්රේන රුසියා යුද්ධය සහ ඇමෙරිකා ඉරාන යුද්ධය වැනි දේ ගැනත් නායකයන් අවධානය යොමු විය. කොහොම වුණත් මේ පැන්ඩා වළසුන් තෑග්ග ලෝක සාමයට හමුවුණු හරිම ලස්සන සංකේතයකි. 

දෙහිවල ජාතික සත්වෝද්‍යානයට අලුතින් එක් වුණු නයිල් හිපපොටේමස් පැටියාට නිල වශයෙන් නම් තැබීමට සත්වෝද්‍යාන බලධාරීහු කටයුතු කළහ. මෙරට උපන් මෙම හිපෝ පැටියාගේ නම ‘මෝමෝ’ (Momo) යැයි පැවැසෙයි. 

දිවයිනේ නන් දෙසින් දරුවන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද නම් 1,000 කට වැඩි ගණනක් අතරින් ‘මෝමෝ’ නම තෝරා ගැනීම විශේෂත්වයකි. ලෝක ළමා දිනය වෙනුවෙන් ඔක්තෝබර් 1 වන දින සත්ව උද්‍යානයේ පැවති විශේෂ උත්සවයකදී නම් තැබීම සිදුවිය.

වොෂින්ටන් ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය සහ International Club of DC සමාජය ඒකාබද්ධව ඇමරිකානුවන්ට, ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන, Ceylon Tea සහ සාම්ප්‍රදායික ආහාර සංස්කෘතිය හඳුන්වා දීමේ විශේෂ උත්සවයක් පසුගිය දා වොෂින්ටන් ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය පරිශ්‍රයේදී පැවත්විණි. 

මෙම උත්සවයේ ආරාධිතයන් පිළිගනිමින් අදහස් දැක්වූ වැඩබලන තානාපති මධුක වික්‍රමආරච්චි, ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ එහි පොහොසත් සංස්කෘතිය, නිවර්තන සෞන්දර්යය සහ ආගන්තුක සත්කාරය අත්විඳින ලෙස ඇමරිකානුවන්ට ආරාධනා කළේය. 

සංස්කෘතිය, ස්වභාවික සෞන්දර්යය, ඉතිහාසය සහ ත්‍රාසජනක අත්දැකීම් අතින් ශ්‍රී ලංකාව සංචාරකයින්ට ලබා දෙන සුවිශේෂී විවිධත්වය ඔහු විශේෂයෙන් පෙන්වා දුන්නේය. 

මීට සියවසකට පමණ පෙර, ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරයක නිරත වූ ප්‍රකට ඇමරිකානු ලේඛක මාර්ක් ට්වේන් ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳව පැවසූ ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශය සිහිපත් කරමින්, දිවයිනේ සදාකාලික ආකර්ෂණය පිළිබඳව ද වැඩ බලන තානාපතිනරයා අවධාරණය කළේය. මෙම විශේෂ උත්සවය සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සමඟ ශ්‍රී ලංකීය සංස්කෘතිය, ආහාර සහ තේ අත්විඳීමේ අපූරු වේදිකාවක් බවට පත්විය. 

ශ්‍රී ලංකා නර්තන කණ්ඩායම් කිහිපයක් සාම්ප්‍රදායික නර්තන අංග ඉදිරිපත් කිරීම ද විශේෂත්වයකි. ගෝලීය වශයෙන් පිළිගත් ශ්‍රී ලංකාවේ තේ කර්මාන්තය පුළුල් ඇමරිකානු ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් වෙත හඳුන්වා දීම මෙම උත්සවයේ ප්‍රධාන අරමුණක් විය. 

ආහාර, තේ සහ සංස්කෘතික සංදර්ශනවල එකතුවක් ලෙස පැවති උත්සවය මඟින් සංචාරක ගමනාන්තයක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව කෙරෙහි වැඩි උනන්දුවක් ඇති කිරීමට හැකි වූ බව තානාපති කාර්යාලය සඳහන් කරයි. 

 විවිධ වෘත්තීය ක්ෂේත්‍ර නියෝජනය කරන සාමාජිකයන්ගෙන් සමන්විත International Club of DC සමාජයේ සහයෝගය ඇතිව සංවිධානය කරන ලද මෙම උත්සවය, ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වැසියන්ගේත් සබඳතා ශක්තිමත් කර ගැනීමට මහත් පිටුවහලක් වුණු බව ද පැවැසෙයි.

 ඩුබායි සිට බෙන්-ගුරියන් ගුවන්තොටුපොළ බලා යෑමට ෆ්ලයිඩුබායි, එෆ්.සෙඩ්.1073 ගුවන් යානයට ගත වන කාලය පැය 3 යි මිනිත්තු 40 කි. යානයේ ගුවන් මඟ වැටී ඇත්තේ සෞදි අරාබියට සහ ජෝර්දානයට ඉහළිනි. යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා ඉන්දීය ජාතිකයෙකි. ඔහු කැප්ටන් ස්මිත් මච්චාර්ය. සහාය නියමුවා ඕමාන ජාතිකයෙකි. (ආරක්ෂක හේතූන් නිසා මෙම ලිපිය ලියන මොහොතේ ඔහුගේ නම හෝ ඔහුගේ පෞද්ගලික විස්තර හෝ මාධ්‍ය වෙත අනාවරණය වී නොතිබුණි.) 

යානයේ 150 දෙනාගෙන් සියල්ලන්ම පාහේ ඊශ්‍රායල ජාතික යුදෙව්වන්ය. ඊට අමතරව, රාජකාරියේ නියැලී නොසිටි, ෆ්ලයිඩුබායි ගුවන් සේවයේ ගුවන් නියමුවන් දෙදෙනකු සහ කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයෝ දෙදෙනෙක් ද වූහ. මගීන් අතර සිටි එම නියමුවන් දෙදෙනා යුරෝපා ජාතිකයන් බවත්, එක් අයකු බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයකු බවත් පසුව අනාවරණය විය. 

යානය ගුවන්ගත වී පැය දෙකහමාරක් යද්දී, එය සෞදි ගුවන් සීමාවට පිවිස, සෞදියට ඉහළින් පියාසර කරමින් තිබුණි, බෙන් ගුරියන් ගුවන් ගමන් පාලන මැදිරිය මෙන්ම, සෞදි ගුවන් බලධාරීන් ද යානයේ නියමුවන් සමග සම්බන්ධ වී සිටි අතර, සෞදි ගුවන් බලධාරීහු රේඩාර්වලින් යානයේ ගමන් මග නිරීක්ෂණය කරමින් සිටියහ. සියල්ල සාමකාමී විය. හිටිහැටියේ, ඕමාන ජාතික සහාය නියමුවා, ප්‍රචණ්ඩ ලෙස හැසිරෙමින්, යානයේ පාලනය සියටතට ගැනීමට උත්සාහ කළේය. සහාය නියමුවා අතැතිව පිහියක් විය.

ආරක්ෂක අංශවලට හොරා, ඔහු පිහියක් රැගෙන විත් තිබුණි. සහාය නියමුවාගේ අරමුණ යහපත් එකක් නොවිණි. ඔහු ප්‍රධාන නියමුවා බිය ගැන්වීමට උත්සහ ගන්න ඇති බවත්, ප්‍රධාන නියමුවා ඊට අවනත නොවන්න ඇති බවත් පැවැසෙයි. දෙදෙනා අතර සිදුවුණු බහින්බස්වීම්, පොර බැදීම් අවසන් වූයේ ප්‍රධාන නියමු මච්චාර් පිහි ප්‍රහාරවලින් තුවාල ලැබීමෙන් පසුවය. 

ගැටුම අතරතුරේ, ප්‍රධාන නියමු ස්මිත් මච්චාර්, සෞදි ගුවන් බලධාරීන්ට ‘Squawk 7700’ සංඥාවක් යැවීමට ද අමතක කළේ නැත. ඒ වනවිට යානය, හිටිහැටියේ අඩි 17,000 කට වඩා පහළට පැමිණ තිබුණි. ‘Squawk 7700’ යනු, මගී ගුවන් යානාවල භාවිත කරන ජාත්‍යන්තර හදිසි ආපදා කේතයයි. ගුවන් යානයේ ඇති ට්‍රාන්ස්පොන්ඩර් උපකරණය මඟින් මෙම කේතය සක්‍රීය කළ විට, ගුවන් පාලක මැදිරි වෙත, යානය තුළ හදිසි තත්ත්වයක් ඇති බව කියයි. 

‘Squawk 7700’ තාක්ෂණික දෝෂයක්, යානය තුළ ගින්නක්, වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වීමක් ගැන කියන අනතුරු ඇඟවීමකි. ‘Squawk 7700’ කේතය ලැබුණු සැණින්, ගුවන් ගමන් පාලන බලධාරීන්, වහා ක්‍රියාත්මක වී, හදිසි තත්ත්වයට මුහුණ දෙන යානයට ප්‍රමුඛතාව දෙයි. එය ආරක්ෂිතව ගොඩබැස්සවීම සඳහා අවශ්‍ය සියලු කටයුතු කරයි. ෆ්ලයිඩුබායි මගී යානයේ ‘Squawk 7700’ කේතය පසුව ‘Squawk 7500’ ලෙස වෙනස් විය. ‘Squawk 7500’ යනුගුවන් යානයක් පැහැර ගැනීම සිදුවුහොත්, අනතුරු ඇඟවීමේ කේතයයි.

ඒ අනුව, සෞදි බලධාරීන් පමණක් නොව, ඊශ්‍රායල බලධාරීන් ද වහා ක්‍රියාත්මක විය. සෞදි ගුවන් හමුදාව ඔවුන්ගේ ප්‍රහාරක යානා දෙකක් ගුවන්ගත කළේ ෆ්ලයිඩුබායි, එෆ්.සෙඩ්.1073 ගුවන් යානය ගැන විමසිල්ලෙන් පසුවන්නැයි උපදෙස් දෙමිණි. ඊශ්‍රායල ගුවන් හමුදාව ද ප්‍රහාරක යානා දෙකක් ගුවන්ගත කර තිබුණු බව ද පැවැසෙයි. නියමු කුටියේ සිදුවුණු පොර බැඳීම සහ ප්‍රධාන නියමුවා පිහි ප්‍රහාරයෙන් තුවාල ලැබීම දැනගත් සැණින්, යානයේ සිටි ෆ්ලයිඩුබායි කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයන් සිවු දෙනාත්, මගීන්ගෙන් කීප දෙනකුත් වහා ක්‍රියාත්මක වී, නියමු කුටියට කඩා වැදී, පොර බදා, ඕමාන ජාතික නියමුවා ග්‍රහණයට ගත් බව පැවැසෙයි.

සාමාන්‍යයෙන් ආරක්ෂක හේතූන් මත, ගුවන් යානයක, නියමු කුටිය, අගුලු දැමීම සිදුවෙයි. ඊට පහසුවෙන් කාටවත් ඇතුළුවීමට අවසර නොලැබෙයි. සහාය නියමුවාගේ පිහි ප්‍රහාරවලින් තුවාල ලැබූ ප්‍රධාන නියමුවා, මච්චාර් කෙසේ හෝ නියමු කුටියේ දොර විවර කළේය. නයේ සිටි ෆ්ලයිඩුබායි කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයන් සිවු දෙනාත්, මගීන්ගෙන් කීප දෙනකුත් නියමු කුටියට කඩා වැදුණේ ඒ අනුවය. සහාය නියමුවා මෙල්ල කිරීමෙන් පසු අවසානයේ යානය ආරක්ෂිතව ගොඩබෑම කළේ බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ගුවන් නියමුවා සහ අනෙක් යුරෝපා ජාතික ගුවන් නියමුවාය. මොවුන් දෙදෙනාගේ අනන්‍යතාව ද මෙතෙක් තහවුරු වී නැත. 

සිදුවුණු සියල්ල පැහැදිලි කිරීමෙන් අනතුරුව, යානය, සෞදියේ ටබුක් ගුවන්තොටුපොළට හදිසි ගොඩබෑමක් සඳහා සෞදි බලධාරීන්ගේ අවසර හිමිවිය. ඕමාන ජාතික ගුවන් නියමුවා සමග පොර බැදීමෙන් පසු පිහි ප්‍රහාරයට ලක්වුණු ඉන්දීය ගුවන් නියමු කැප්ටන් මච්චාර් වීරයකු ලෙස හඳුන්වා දීමට ඊශ්‍රායල අග්‍රාමාත්‍ය බෙන්ජමින් නෙදන්යාහු කටයුතු කළේය. මච්චාර් රෝහල් ගත කළ බවත්, ඔහුට අවශ්‍ය ප්‍රතිකාර කඩිනමින් ලබා දුන් බවත්, ඔහුගේ තත්ත්වය බරපතල නොවන බවත්, සෞදියේ ඉන්දීය තානාපති කාර්යාලය පැවැසීය. 

යානයේ මගීන්ගේ ග්‍රහණයට පත්වුණු ඕමාන ජාතික නියමුවා සෞදි ආරක්ෂක අංශ අත්අඩංගුවට ගැනුණි. යානයේ මගීන් අතර සිට, අවසානයේ යානය ආරක්ෂිතව ගොඩබෑම සිදු කළ ෆ්ලයිඩුබායි ගුවන් නියමුවන් දෙදෙනාටත්, ප්‍රහාරකයාගේ ඇගට පැන ඔහු අල්ලා ගැනීමට සහාය යානයේ සිටි එක් මගියකු වන යනිව් හයුන් ද වීරයකු ලෙස හැඳින්වීමට ඊශ්‍රායල අග්‍රාමාත්‍ය නෙදන්යාහු අමතක කළේ නැත. 

“යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා තුවාල වී සිටින බව දැන ගත් සැණින්, මගීන් සමග අසුන් ගෙන සිටි ෆ්ලයිඩුබායි නියමුවන් දෙදෙනා සහ අනෙක් කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයන් උත්සාහ ගත්තා නියමු කුටියට ඇතුළු වෙන්න. ඒත් ඒක සාර්ථක වුණේ නැහැ. දැඩි පරිශ්‍රමයකින් පසු එය කළ හැකි වුණා. පිහිය අතැතිව සිටි නියමුවා යානයේ පාලන පුවරු විනාශ කිරීමට පවා උත්සාහ ගනිමිනුයි හිටියේ. මම තමයි මුලින්ම ඔහු වෙත කඩා පැන්නේ. මම ඔහුව තදින් අල්ලා ගනිද්දී, පිහිය ඔහුගේ අතින් අත හැරුණා. මම නියමු කුටියෙන් එළියට අරන් ගියා. අනෙක් මගීන් මට සහාය දුන්නා. අපි ඔහු බිම පෙරළාගෙන යටත් කරා. හෙඩ් සෙට් වයර්වලින් අපි ඔහුගේ අත් පිටුපසට කරලා ගැට ගැසුවා.” යැයි යනිව් හයුන් සිය ත්‍රාසජනක අත්දැකීම මාධ්‍ය හමුවේ විස්තර කළේය.

ඒත් දැන්, නවතම පර්යේෂණයකට අනුව, මේ කතාව වැරදි යැයි විද්‍යාඥයෝ කියති. මිනිස් මොළය පිළිබඳව සිදු කරන ලද නවතම පර්යේෂණයකින් අනාවරණය වී ඇත්තේ, මිනිස් මොළය යනු සම්පූර්ණයෙන්ම එකිනෙකට වෙනස් කොටස් දෙකක්, එකිනෙකට ළංවී, හිරවී, නිර්මාණය වූවක් බවත් එය ඇත්තටම එක මොළයක් නොව, මොළ දෙකක් බවය. 

මුලින් අපි පොදුවේ මොළය සෑදී ඇත්තේ කෙසේද සහ එය ශරීරය තුළ ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව අවබෝධයක් ලබා ගනිමු. මිනිස් ශරීරයේ වඩාත්ම සංකීර්ණ සහ ප්‍රධානම අවයවය වන මොළය, සිතුවිලි, හැඟීම්, මතකය පමණක් නොව, අප දැනුවත්ව සහ අප නොදැනුවත්ව අපගේ ශරීරයේ සියලු ක්‍රියාවන් පාලනය කරයි. ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයටම, මොළය යනු සිරුරේ පාලක මධ්‍යස්ථානයයි. 

වෛද්‍ය විද්‍යාවට අනුව, මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වය සහ ව්‍යුහය ඉතා සරලව පැහැදිලි කළොත්, එය කොටස් තුනකි. මහ මොළය (Cerebrum), කුඩා මොළය (Cerebellum) සහ මොළයේ කඳ (Brainstem) යනු එම කොටස් තුනය. මීට අමතරව, මොළය තුළ අප හැඟීම් පාලනය කරන ලිම්බික් පද්ධතිය (Limbic system) සහ ශරීරයේ හෝමෝන නියාමනය කරන හයිපොතලමස (Hypothalamus) ආදී අභ්‍යන්තර කොටස් ද පිහිටයි. 

මේවායින් ද ඉතා වැදගත් සහ අත්‍යවශ්‍ය කාර්යභාරයක් ඉටු වෙයි. 

 අපේ මොළය, එකක් නොවන, දෙකක් යැයි පවසන්නේ, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ දක්ෂ විද්‍යාඥයන් පිරිසකි. ඔවුන් මෙසේ පවසන්නේ, වසර ගණනක් තිස්සේ සිදු කළ පර්යේෂණවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙසය. 

මෙම විස්මිත සොයා ගැනීමත් සමඟ, මෙතෙක් නිසි ප්‍රතිකාරයක් නොමැති බරපතල ස්නායුගත රෝග රැසකට නව සහ සාර්ථක ප්‍රතිකාර ක්‍රම සොයා ගැනීමට අනාගතයේදී හැකිවනු ඇතැයි ද දැඩි විශ්වාසයක් පැවැසෙයි. පසු මොළය (Hindbrain) යනු කලල අවස්ථාවේදී, මවු කුසේ සිටිද්දී මුලින්ම නිර්මාණය වන කොටසයි. 

ශරීරයේ අත්‍යවශ්‍ය ස්වයංක්‍රීය ක්‍රියාකාරීත්වය පාලනය කරන්නේ මෙම පසු මොළය මගිනි. හුස්ම ගැනීම, නිදාගැනීම සහ හෘද ස්පන්දනය නියාමනය කිරීම වැනි අප ජීවත් කරවීමට අත්‍යවශ්‍ය මූලික කාර්යයන් සියල්ල සිදුවන්නේ පසු මොළයෙනි. ඉදිරි මොළය (Forebrain) සහ මොළයේ මැද කොටස (Midbrain) ද වැදගත් වෙයි. කලල අවදියේ දී මොළයේ ඉදිරිපසින් නිර්මාණය වන කොටස ඉදිරි මොළය වෙයි. 

මෙය වර්ධන වී සෑදෙන ප්‍රධාන ව්‍යුහය මහ මොළයයි. අප හිතන දේ, අප කතා කරන දේ අපේ භාෂා හැකියාව, තර්ක කිරීමේ හැකියාව සහ උසස් මානසික ක්‍රියාකාරකම්; සරලව කිව්වොත් අපේ ‘සිහි කල්පනාව’ හැසිරවීම සිදු කරන්නේ ඉදිරි මොළය සහ මොළයේ මැද කොටසය. ස්ටැන්ෆර්ඩ් විද්‍යාඥයන්, ඔවුන්ගේ නවතම පර්යේෂණයෙන් පෙන්වා දෙන්නේ මවු කුසේ දී කලල අවස්ථාවේදී වෙන් වෙන්ම, සම්පූර්ණයෙන් වෙනස් ඉන්ද්‍රියයන් දෙකක් ලෙස නිර්මාණය වන මොළය, අප වැඩෙද්දී, වර්ධනය වී, එකට හිරවී, එක් මොළයක් ලෙස පෙනෙන බවය. 

ඒත් ඇත්තටම එය එකිනෙකට ස්ම්පූර්ණයෙන් වෙනස් ඉන්ද්‍රීයයන් දෙකකි. පරිණාම ඉතිහාසයේ, මිලියන ගණනකට පෙර යම් දිනෙක, මෙය පැහැදිලිව පෙනෙන ලෙස මොළ දෙකක් ලෙස පිහිටන්න ඇති බවත්, මානව පරිණාමයත් සමග දැන් එය එකට හිරවුණු එක් මොළයක් වී ඇති බවත් මෙම අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්‍යාඥ ආචාර්ය කයිල් ලෝ පැහැදිලි කරයි. 

සම්මානය ලබා ගැනීමෙන් පසු මාධ්‍ය වෙත අදහස් දක්වමින් යමි ප්‍රකාශ කළේ තමන්ට ලැබුණු මෙම සුවිශේෂී ගෞරවයේ බරපතලකම තවමත් තමාට සම්පූර්ණයෙන් වැටහී නොමැති තරම් බවය. 

"මා තාමත් මේ මොහොතේ සතුට විඳින්න උත්සාහ කරනවා. ජීවිත කාලය පුරාම කැපවීමෙන් වැඩ කරන ඕනෑම කලාකරුවකුට මේක ලොකු ආඩම්බරයක් සහ ගෞරවයක්. අපි හැමෝම හීන දකිනවා, ඒ හීන පසුපස හඹාගෙන නගරයට එනවා. ජීවිතය අපිට ඊළඟට ගෙන එන්නේ මොකක්ද කියලා අපි කවුරුත් දන්නේ නැහැ." යැයි ඇය මාධ්‍ය හමුවේ පැවැසුවාය. 

මෙම සම්මානය තමාට විශාල ආඩම්බරයක් ගෙන දුන් බව පවසන අතරතුරම, තමාගේ සිනමා ගමන තවමත් ආරම්භක අවධියක පවතින බවත් ඉගෙන ගැනීමට තව බොහෝ දේ ඇති බවත් ඇය නිහතමානීව සිහිපත් කළාය.

"අප මහන්සි වෙමින් හොඳ වැඩ කරගෙන යද්දී, එක දිනක මෙවැනි දෙයක් සිදුවෙනවා. මම කොතැනකට පැමිණ ඇත්තෙම්දැයි මම හරියටම දන්නේ නැහැ. මගේ ගමනේදී මට තව ගොඩක් දේවල් ඉගෙන ගන්න තියෙනවා, ගොඩක් වැඩ කරන්න තියෙනවා. මේ සම්මානයම මට ලොකු දෙයක්, ඒ වගේම මෙවැනි ඓතිහාසික ස්ථානයකදී එය ලැබීම මට ඉමහත් ආඩම්බරයක්," යනුවෙන් යමි වැඩිදුරටත් සඳහන් කළාය. 

 යමි ගෞතම් නිරන්තරයෙන්ම ප්‍රශංසාවට ලක්වන දක්ෂ ජනප්‍රිය නිළියකි. හිමාචල් ප්‍රදේශ්හි උපත ලද ඇය, මින් පෙර ටෙලි නාට්‍ය සහ ප්‍රචාරක දැන්වීම් හරහා කලා ලෝකයට පිවිසි තැනැත්තියකි. 

2012 දී අධ්‍යක්ෂ ජුජිත් සර්කාර්ගේ 'වික්කි ඩෝනර්' (Vicky Donor) චිත්‍රපටය හරහා ඇය බොලිවුඩයට පිවිසියාය. එම පළමු චිත්‍රපටයෙන්ම අතිශය ජනප්‍රියත්වයක් සහ විචාරක පැසසුම් දිනා ගැනීමට සමත් විය. ඉන්පසු 'Uri: The Surgical Strike' (2019), 'Bala' (2019), 'A Thursday' (2022), 'OMG 2' (2023) සහ 2024 වසරේ තිරගත වුණු 'Article 370' ඇගේ කැපී පෙනෙන සිනමා නිර්මාණ වෙයි. 

ප්‍රේමණීය සැහැල්ලු චරිතවලට පමණක් සීමා නොවී, ත්‍රාසජනක, දේශපාලන සහ බරපතල සමාජීය කතා තේමා රැගත් අභියෝගාත්මක චරිත නිරූපණය කිරීමෙහි ඇය දැක්වූ දක්ෂතාව විශේෂයෙන් කැපී පෙනේ. යමි 2021 වසරේදී ප්‍රකට බොලිවුඩ් සිනමා අධ්‍යක්ෂවරයකු වන ආදිත්‍ය ධර් සමග විවාහ විය.

මේක විද්‍යා ප්‍රබන්ධ චිත්‍රපටයක සිදුවීමක් නම් නොවෙයි. හැබෑවටම, ලොව පළමු වරට, මානවරූපී රොබෝවකු සහ මිනිසකු අතර බොක්සිං තරගයක් පසුගිය දා සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ නුවර පැවැත්විණි.

මානවරූපී නැතිනම් මිනිසකුට සමාන අයුරින් නිර්මාණය කළ මෙම බොක්සිං ක්‍රීඩක රොබෝ ටර්මිනේටර් චිත්‍රපට මාලාවෙන් දකින්න ලැබෙන නපුරු රොබෝවකු සිහි ගන්වන ආකාරයට නිර්මාණය කර තිබුණි.

REK යන නමින් නම් කළ අඩි 6 ක් උසැති රොබෝ සමග බොක්සිං සටනේ නියැළුණේ ප්‍රසිද්ධ සමාජ මාධ්‍ය ක්‍රියාකාරිකයකු (Influencer) වන ෆ්‍රැන්කි ලැපෙනා ය. 

තරගය ආරම්භයේ දී ෆ්‍රැන්කි ලැපෙනාගේ මුෂ්ටි ප්‍රහාරවලින් REK රොබෝ පසුබෑමට ලක්වුණු බව පෙනුණත්, තරගය අවසන් වූයේ රොබෝ ජයග්‍රහණය කරමිණි. 

රොබෝ එල්ල කළ දරුණු ප්‍රතිප්‍රහාර හමුවේ අප මානව සංහතියේ නියෝජනය වූ ෆ්‍රැන්කි ලැපෙනා පරාජයට පත් විය. සටන ආරම්භයේදීම ලැපෙනා එල්ල කළ ප්‍රබල පහරවල් කිහිපයකින් රොබෝවරයාගේ හිස පස්සට විසිවී, එය පැකිලී යාමට පවා සමත් විය. 

කෙසේ වෙතත්, මිනිස් සංහතියේ බලාපොරොත්තු වැඩි වේලාවක් රැඳී තිබුණේ නැත. රොබෝ යන්ත්‍රය ඉතා දරුණු ලෙස ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කරමින් ලැපෙනාව කූඩුව හරහා විසිවී යන අයුරින් ප්‍රබල පයින් පහර කිහිපයක් එල්ල කළේය. 

විද්‍යාවේ සහ තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමඟ මිනිසා සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය අතර සීමා මායිම් දිනෙන් දින වියැකී යන යුගයක, මෙම අපූරු බොක්සිං තරගය අනාගත ක්‍රීඩා සහ විනෝදාස්වාදය කුමන දිශාවකට යනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳ කදිම පෙරනිමිත්තකි. 

දිනපතා පියවර 10,000 ක් ඇවිදීම යන සංකල්පය මුලින්ම කරළියට පැමිණියේ 1960 දශකයේ ජපන් වෙළඳ දැන්වීමකින් යැයි පැවැසෙයි. පසුව, එය පොදු වෛද්‍ය පිළිගැනීමක් බවට පත් විය. 

කෙසේ නමුත් වෛද්‍යවරුන් පැහැදිලි කරන්නේ, මෙම පියවර 10,000 සංකල්පය, විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ගොඩනැගුණක් නොවන බවය. ‘බ්‍රිටිෂ් ජර්නල් ඔෆ් ස්පෝර්ට්ස් මෙඩිසින්’ සඟරාවේ, නවතම කලාපයේ පළවුණු ලිපියකට අනුව, අපට නිරෝගී ජීවිතයක් ගත කිරීමට පියවර 10,000 ක් ඇවිදීමේ ඉලක්කයම සපුරාගත යුතු නැත. අප තබන සෑම පියවරක්ම අපේ සෞඛ්‍යයට ඉතා වැදගත්ය. 

නවතම වෛද්‍ය පර්යේෂකයන්ට අනුව, ඇවිදීමේ වේගය සහ දිනපතා තබන පියවර සංඛ්‍යාව එකිනෙකට ගැලපෙන්නේ නම්, එහි වාසිය ඔබට හිමිවෙයි. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ දිනකට පියවර 5,000 කට වඩා අඩුවෙන් ඒත් වේගයෙන් (මිනිත්තුවකට පියවර 80 ක් පමණ) ඇවිදිනවා නම්, පියවර 5,000ත් 7,500ත් අතර ප්‍රමාණයක් සෙමෙන් ඇවිදීමට සමාන සෞඛ්‍ය ප්‍රතිලාභ ඔබට හිමිවෙයි. 

එමෙන්ම, මිනිත්තුවකට පියවර 90ත් 100ත් අතර වේගයකින් විනාඩි 30 ක් ඇවිදීම වඩාත් යෝග්‍ය වන අතර, සාමාන්‍යයෙන් දිනකට පියවර 7,500 - 10,000ක් අතර ප්‍රමාණයක් ඇවිදීම මරණ අවදානම අවම කිරීමට වැඩිම දායකත්වයක් සපයන බව වෛද්‍යවරුන්ගේ අදහසය. 

මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ සෞඛ්‍යය ආරක්ෂා කර ගැනීම යනු තනි ඉලක්කයකට පමණක් සීමා වූවක් නොවන බවය. කාර්යබහුල දිනකදී වැඩිපුර පියවර තැබීමට නොහැකි නම්, වේගයෙන් ඇවිදීමෙන් ඒ වෙනුවෙන් ප්‍රතිලාභ ලබාගත හැකි බව ද පැවැසෙයි. 

වේගයෙන් ඇවිද යෑමට නොහැකි අයකුට වැඩි පියවර සංඛ්‍යාවක් එකතු කරගැනීමෙන්, එම සෞඛ්‍ය වාසි අත්කර ගැනීමට පුළුවනි. ඔබේ ජීවන රටාවට සහ ඔබේ හැකියාවට ගැළපෙන පරිදි ඇවිදීමේ පුරුද්ද සකසා ගැනීම නිරෝගීව සිටීමට ඔබට පහසුවක් වනු නිසැකය. 

දිනපතා ඇවිදීම යනු ශාරීරික මෙන්ම මානසික සෞඛ්‍යය ද ආරක්ෂා කර ගැනීමට කළ හැකි ඉතාමත් සරල, වියදම් රහිත ව්‍යායාමයකි. ඇවිදීමේදී හෘද සෞඛ්‍යය ඉහළ යයි. රුධිර සංසරණය විධිමත් වෙයි. අනවශ්‍ය මේදය දහනය කරමින් සිරුරේ බර පාලනය කර ගැනීමට, මාංශ පේශි සහ අස්ථි ශක්තිමත් කර ගැනීමට හැකිවෙයි. 

හැඩැති සිරුරක් උරුම වෙයි. දියවැඩියාව, අධි රුධිර පීඩනය සහ කොලෙස්ටරෝල් වැනි බෝ නොවන රෝග පාලනයට පමණක් නොවෙයි; ඒවා වළකා ගැනීමට ද දිනපතා ඇවිදීම සුදුසුය. ඇවිදීමේ දී දෛනික ජීවිතයේ ආතතිය දුරු කර මනස සැහැල්ලු කරමින් ප්‍රබෝධමත් දිවියක් හිමිවෙයි.