පළමු වරට අභ්යවකාශයෙන් අමුතු අපූරු වස්තුවක් සොයා ගැනීමට විද්යාඥයෝ පසුගිය දා සමත් වූහ. මේ සොයා ගැනීම කළේ ඇමෙරිකාවේ මැසචුසෙට්ස් තාක්ෂණික ආයතනයේ (එම්.අයි.ටී.) විද්යාඥයන් කණ්ඩායමකි. විශ්වයේ ආරම්භය ගැන මෙතෙක් දැන සිටි කරුණු කාරණා, මෙම නව සොයා ගැනීමත් සමග උඩු යටිකුරු වනු ඇතැයි විද්යාඥයන්ගේ මතයයි. විද්යාඥයන් සොයා ගත් අමුතු වස්තුව කුමක්ද? එය අබිරහස් කළු කුහරයක්ද? නැතිනම් තාරකාවක්ද? නැතිනම් ඒ දෙකමද? විද්යාඥයන් මේ මුතු අපූරු වස්තුව හඳුන්වන්නේ ‘කළු කුහර තාරකාව’ යනුවෙනි.
මේ කළු කුහර තාරකාව කුමක්දැයි පැහැදිලි කිරීමට, වසර බිලියන ගණනක් අතීතයට යමු. විශ්වයේ ආරම්භය සිදුවුණු බව පැවැසෙන්නේ මීට වසර බිලියන 13.8 ට පෙරය. තාරකා විද්යාඥයන්ට අනුව, විශ්වයේ ආරම්භය සිදුවූයේ මහා පිපිරුමෙනි. විශ්වයේ ආරම්භයට පෙර, අවකාශය හෝ පදාර්ථය කියා දෙයක් තිබුණේ නැත. මුළු විශ්වයේම පැවති සමස්ත ශක්තිය සහ ස්කන්ධය පරමාණුවකටත් වඩා අතිශය කුඩා, අධික ඝනත්වයකින් සම අප්රමාණ උෂ්ණත්වයකින් යුත් තනි ලක්ෂ්යයක කැටි වී තිබුණි.
මෙම අතිශය උණුසුම් ලක්ෂ්යය ක්ෂණිකව සහ ප්රචණ්ඩ ලෙස අතිවිශාල වේගයකින් ප්රසාරණය වීම, ‘මහා පිපිරුම’ ලෙස විද්යාඥයෝ හඳුන්වති. ‘පිපිරුම’ යැයි කීවත්, මෙය බෝම්බ පිපිරුමක් වැනි දෙයක් නොවෙයි. මෙහිදී සිදුවුණු බව පැවැසෙන්නේ, හිස් අවකාශය ක්ෂණිකව ප්රසාරණය වීම සහ එසැණින් එය සිසිල් වීමය.
එම සිසිල් වීමත් සමඟම, මුලින් පැවති ශක්තියෙන් ඉලෙක්ට්රෝන, ප්රෝටෝන වැනි ක්ෂුද්ර අංශු සෑදී, පසුව හයිඩ්රජන් සහ හිලියම් වැනි මූලද්රව්ය නිර්මාණය විය. කාලයත් සමඟ එම වායු එක්රැස් වී ප්රථම තරු, මන්දාකිණි, ග්රහලෝක නිර්මාණය විය.
විද්යාඥයන්ට හමුවුණු, ‘කළු කුහර තාරකාව’ මහා පිපිරුමෙන් වසර මිලියන කිහිපයකට පමණක් පසු, එනම් විශ්වයේ ළමා අවදියේ දී, නිර්මාණය වූවක් යැයි ගණන් බලා ඇත. විද්යාඥයන්, මේ ‘කළු කුහර තාරකාව’ හඳුන්වන්නේ MoM-BH*-1 යන කේත නාමයෙනි.
‘කළු කුහර තාරකාව’ අප සූර්යග්රහ මණ්ඩලයේ තරම් විශාල යැයි ද පැවැසෙයි. එය සාමාන්ය තාරකාවකට නිපදවිය හැකි උපරිම ශක්තිය මෙන් කෝටි 100 ගුණයක ප්රචණ්ඩ ශක්තියක් විශ්වයට මුදා හරින බව ද පැවැසෙයි.
මෙම නව සොයාගැනීමේ විශේෂත්වය වටහාගැනීමට අප සූර්යයා ද ඇතුළු සාමාන්ය තාරකා ශක්තිය උපදවන ආකාරය තේරුම් ගත යුතුය.
සාමාන්යයෙන් තාරකාවක් ජීවත් වන්නේ ‘න්යෂ්ටික සංලයනය’ නමැති පරමාණුක ක්රියාවලිය මගිනි. ‘න්යෂ්ටික සංලයනය’ යනු සැහැල්ලු පරමාණුක න්යෂ්ටි දෙකක් එකිනෙක ගැටී එකතු වී, වඩා බරින් වැඩි තනි පරමාණුක න්යෂ්ටියක් බවට පත්වීමේ ක්රියාවලියයි. අප සූර්යයාගේ සහ අනෙකුත් තාරකාවල අභ්යන්තරයේ පවතින අධික උෂ්ණත්වය සහ දැඩි පීඩනය නිසා හයිඩ්රජන් පරමාණු එකිනෙකා සමග තදින් ගැටෙයි.
මෙම ගැටීමේදී හයිඩ්රජන් න්යෂ්ටි එකතු වී හිලියම් පරමාණු බවට පත්වේ.
මෙහිදී සිදුවන ආශ්චර්යය නම්, සංලයනයෙන් පසු සෑදෙන හිලියම් පරමාණුවේ ස්කන්ධය, එකතු වූ හයිඩ්රජන් පරමාණුවල මුළු ස්කන්ධයට වඩා තරමක් අඩු වීමය. මහා විද්යාඥ අයින්ස්ටයින්ගේ න්යායයට අනුව, මෙසේ අතුරුදහන් වන ස්කන්ධය අතිවිශාල තාප සහ ආලෝක ශක්තියක් බවට පරිවර්තනය වී එළියට විහිදෙයි. සූර්යයා වසර බිලියන ගණනක් තිස්සේ පෘථිවියට අඛණ්ඩව ආලෝකය සහ තාපය සපයන්නේ මෙම න්යෂ්ටික සංලයන ක්රියාවලියෙනි.
ඒත්, විද්යාඥයන් සොයාගත්, කළු කුහර තාරකාව සාමාන්ය තාරකාවන්ට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් හා අපූරු ආකාරයකට ක්රියා කරයි. මෙම වස්තුව මධ්යයේ න්යෂ්ටික සංලයනය සිදුවන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට එහි මධ්යයේ පිහිටා ඇත්තේ අපගේ සූර්යයා මෙන් 100,000 ගුණයක ස්කන්ධයකින් යුතු යෝධ කළු කුහරයකි. කළු කුහරය වටා අධික ඝනත්වයකින් යුත් අතිවිශාල හයිඩ්රජන් වායු වලාකුළක් (ගෑස් ආවරණයක්) පිහිටා ඇතැයි පැවැසෙයි.
කළු කුහරයේ ඇති අසමසම ගුරුත්ව බලයට හසුවී මෙම හයිඩ්රජන් වායූන් අධික වේගයෙන් මධ්යයේ ඇති කළු කුහරය දෙසට ඇදී යයි. මෙසේ ද්රව්යයන් ප්රචණ්ඩ ලෙස ඇදී යෑමේදී හටගන්නා අධික ඝර්ෂණය සහ චලිත ශක්තිය හේතුවෙන් මෙම මුළු වායු වලාකුළම අතිශය උණුසුම් වී, අදහාගත නොහැකි දීප්තියකින් යුතුව බැබළීමට පටන් ගනී.
මෙම අරුම පුදුම වස්තුවේ, ආලෝකය පරීක්ෂා කළ විද්යාඥයන්ට පෙනී ගියේ එහි හයිඩ්රජන් සහ හිලියම් හැර වෙනත් කිසිදු බර මූලද්රව්යයක් නොමැති බවය. පරිගණක ආකෘති මගින් තහවුරු වූයේ කළු කුහරයක් වටා පිහිටි මෙවැනි හයිඩ්රජන් ආවරණයකට පමණක් මෙවැනි අසාමාන්ය රතු පැහැයක් සහ අතිවිශාල දීප්තියක් ලබාදිය හැකි බවය.
මෙම කළු කුහර තාරකාව සොයා ගත්තේ අභ්යවකාශයේ රඳවා ඇති අති නවීන තාක්ෂණයෙන් පරිපූර්ණ ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂයේ ආධාරයෙන් ලබා ගත් ඡායාරූප සහ දත්ත පාදක කර ගනිමිනි. කළු කුහර තාරකාව, විශ්වයේ ඈත දකින්න ලැබෙන්නේ පුංචි රතු තිතක් ලෙසය.
ජේම්ස් වෙබ් අභ්යවකාශ දුරේක්ෂය යනු දැනට අප සතු බලගතුම, සංකීර්ණම සහ දියුණුම දුරේක්ෂයයි. ඇමෙරිකාවේ නාසා ආයතනය, යුරෝපා අභ්යවකාශ ආයතනය සහ කේනඩියානු අභ්යවකාශ ආයතනය එක් වී මෙය නිපදවා ඇත. මෙම දුරේක්ෂයේ අරමුණ විශ්වය ආරම්භ වූ මුල් කාලයට, එනම් මහා පිපිරුමෙන් පසු ප්රථම තාරකා සහ මන්දාකිණි නිර්මාණය වූ අතීතයට එබිකම් කිරීම යැයි පැවැසෙයි.
ආලෝකයට ද ගමන් කිරීමට යම් කාලයක් ගතවේ.
එම නිසා විශ්වයේ අතිවිශාල දුරක් ගමන් කරමින් අප වෙත පැමිණෙන ආලෝකය, විශ්වයේ ප්රසාරණයත් සමඟ ඇදී ‘අධෝරක්ත’ තරංග බවට පත්වේ.
මෙම තරංග ග්රහණය කර ගැනීමට හැකි ඉතා සංවේදී කැමරා පද්ධතියක් ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂය සතුව ඇත. විද්යාඥයන්ට කළු කුහර තාරකාව හමුවූයේ, ජේම්ස් වෙබ් අභ්යවකාශ දුරේක්ෂය යොදා ගනිමින් විශ්වයේ මන්දාකිණිවල ආරම්භය සොයා කළ ‘මිරාජ්’ නමැති විශේෂ නිරීක්ෂණ ව්යාපෘතිය අතරතුරේය.
සාමාන්ය තාරකාවකට හෝ මන්දාකිණියකට හෝ කිසිසේත්ම සමාන කළ නොහැකි, අසාමාන්ය ලෙස දීප්තිමත් රතු පැහැති වස්තුවක් ලෙස MoM-BH*-1 දකින්න ලැබුණු බව විද්යාඥයන් මාධ්ය හමුවේ වැඩි දුරටත් පැහැදිලි කර තිබේ.
විශ්වයේ පවතින අද්භූතම, විශ්මයජනකම මෙන්ම වඩාත් භයානකහ වස්තුව ලෙස විද්යාඥයන් හඳුන්වන්නේ ‘කළු කුහර’ ය. කළු කුහරයක් යනු අතිවිශාල ස්කන්ධයක් ඉතා කුඩා ඉඩ ප්රමාණයකට තෙරපී තදවීම නිසා සෑදෙන, අතිප්රබල ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයක් සහිත අභ්යවකාශ කලාපයකි. කළු කුහරයක ගුරුත්වාකර්ෂණය කොතරම් ප්රබල ද යත්, විශ්වයේ වේගවත්ම දේ වන ආලෝකයට පවා එහි ග්රහණයෙන් මිදී ආපසු යාමට නොහැක.
ආලෝකය පවා නැවත පරාවර්තනය වී එළියට නොඑන බැවින් ඒවා අපට පෙනෙන්නේ කළු පැහැති හිස් අවකාශයන් ලෙසිනි. කළු කුහරයේ ආලෝකයට පවා මිදිය නොහැකි සීමාව ‘ඉවෙන්ට් හොරයිසන්’ ලෙස හැඳින්වෙයි. සාමාන්යයෙන් විශාල තාරකාවන් සිය ජීවිත කාලය අවසානයේදී පුපුරා යමින් (සුපර්නෝවා පිපිරීම් මගින්) මෙවැනි කළු කුහර නිර්මාණය වේ.
ඉන්පසු ඒවා තමන් අවට ඇති වායු, දූවිලි, වෙනත් තාරකා මෙන්ම ආලෝකය පවා ගිලගනිමින් ක්රමයෙන් අතිවිශාල ‘සුපර් මැසිව්’ කළු කුහර බවට පත්වේ.
‘කළු කුහර තාරකාව’ සොයා ගැනීම සම්බන්ධයෙන්, විශේෂ ලිපි පෙළක්, මේ වනවිට සුප්රසිද්ධ ‘නේචර්’ විද්යා සගරාවේ ද පළ වී ඇත.
‘කළු කුහර තාරකාව’ විදෙස් පුවත් බොහොමයක ප්රධාන පුවත බවට ද පත් වී අවසන්ය. විශ්වය නිර්මාණය වී වසර මිලියන කිහිපයක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ, සූර්යයා මෙන් බිලියන ගණනක් විශාල යෝධ කළු කුහර බිහිවූයේ කෙසේද යන්නට පිළිතුරු සෙවීමේ දී විද්යාඥයන්ට ‘කළු කුහර තාරකාව’ සොයා ගැනීම ඉතා වැදගත් වනු ඇති බව පැවැසෙයි.
‘කළු කුහර තාරකාව’ සොයා ගැනීමත් සමග, දැන් විද්යාඥයන් විශ්වාස කරන්නේ, මුල් කාලීන විශ්වයේ පැවති මෙවැනි ‘කළු කුහර තාරකා’ අතිවිශාල ද්රව්ය ප්රමාණයක් වේගයෙන් ගිලදමමින්, පසුව අද අප දකින යෝධ ‘කළු කුහර’ බවට පරිණාමය වන්න ඇති බවය. ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂයේ උපකාරයෙන් ඉදිරියේදී සිදුකිරීමට නියමිත පර්යේෂණ මගින්, විශ්වයේ අලුයම සිදුවූ මෙවැනි තවත් අතිවිශේෂ රහස් රැසක් හෙළිදරවු කරගැනීමට හැකිවනු නොඅනුමානය.
ලුසිත ජයමාන්න
NDTV ඇසුරිනි
