.jpg)
සවුත් පාර්ස් සහ නෝත් ඩෝම් යනු ලොව පවතින විශාලතම ස්වාභාවික වායු (ගෑස්) නිධිය වන අතර, මෙය පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ ඉරානය සහ කටාර් රාජ්යය අතර මුහුදු සීමාවේ පිහිටා ඇත. මෙම දැවැන්ත බලශක්ති කලාපය ඉරානය සහ කටාරය අතරේ බෙදී යයි. ඊශ්රායලය පහර දුන් ඉරානයට අයත් කොටස සවුත් පාර්ස් වන අතර කටාර් රාජ්යයට අයත් කොටස නෝර්ත් ඩෝම් ලෙස හැඳින්වෙයි.
සවුත් පාර්ස් කොටසේ ස්වාභාවික වායු (ගෑස්) ඝන අඩි ට්රිලියන 1,800 ක් පවතී. වසර 13 ක් යනතුරු මුළු ලෝකයටම ස්වාභාවික වායු (ගෑස්) සැපයීම සවුත් පාර්ස් හරහා කළ හැකිය. සවුත් පාර්ස් වෙත මිසයිල ප්රහාර එල්ල වූ අවස්ථාවේදී ඉරානය ඇමෙරිකාවට සහ ඊශ්රායලයට ඒ ගැන චෝදනා කළ අතර, ඊට ප්රතිචාර දක්වමින් කටාර් රාජ්යයට අයත් නෝර්ත් ඩෝම් කොටසේ ඇති රාස් ලෆාන් වෙත ප්රතිප්රහාර එල්ල කරන බවට ප්රතිඥා දුන්නේය.
ඒ අනුව, ඉරානය රාස් ලෆාන් වෙත මිසයිල ප්රහාර එල්ල කළේය.
සවුත් පාර්ස් සහ නෝත් ඩෝම් සමස්ත කලාපය වර්ග කිලෝමීටර් 9,700ක පමණ වපසරියකින් යුක්තය. එයින් ද වර්ග කිලෝමීටර් 3,700ක් ඉරාන මුහුදු සීමාවේ පිහිටා ඇත. භූ දේශපාලනික සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් මෙම නිධිය ඉරානයට ඉතා වැදගත් වෙයි. ඉරානයේ දේශීය බලශක්ති අවශ්යතාවෙන් වැඩි ප්රමාණයක් සපුරාලන්නේ ද මෙම නිධිය (සවුත් පාර්ස්) මගිනි.
1990 දශකයේ අගභාගයේදී මෙහි කැණීම් කටයුතු ආරම්භ වූ අතර, අදියර කිහිපයක් ඔස්සේ එහි නිෂ්පාදන ධාරිතාව ඉහළ නැංවීමට ඉරාන රජය පියවර ගත්තේය. මෙහි පවතින වායු සංචිත ප්රමාණය ඝන මීටර් ට්රිලියන 14ක් පමණ වන බවත්, ඊට අමතරව බොරතෙල් බැරල් බිලියන 18ක් පමණ අඩංගු වන බවත් ගණන් බලා ඇත. මෙම වායු නිධියෙන් උපරිම ඵල ලබා ගැනීම සඳහා ඉරානය පර්සියානු ගල්ෆ් වෙරළ තීරයේ අසලූයේ ප්රදේශය කේන්ද්ර කරගනිමින් දැවැන්ත කාර්මික කලාපයක් ස්ථාපනය කර ඇත.
එහිදී නිධියෙන් ලබා ගන්නා වායු (ගෑස්) පිරිපහදු කිරීම සිදුවෙයි. එල්ඒන්ජී හෙවත් ද්රවීකෘත ස්වාභාවික වායු නිෂ්පාදනය සිදුවෙයි. පෙට්රෝ රසායනික නිෂ්පාදන සිදු කෙරෙයි. කෙසේ නමුත්, ඇමෙරිකාව සහ යුරෝපය ඇතුළු බටහිර රටවල් ඉරානයට පනවා ඇති ආර්ථික සම්බාධක හේතුවෙන් මෙම ව්යාපෘති සඳහා අවශ්ය නවීන තාක්ෂණය සහ විදේශීය ආයෝජන ලබා ගැනීමේදී ඉරානය විවිධ අභියෝගවලට මුහුණ දී ඇත. ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළේ ඉරානය සතු බලය තීරණය කරන ප්රධාන සාධකයක් වන්නේ සවුත් පාර්ස් නිධියයි.
විශේෂයෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින අස්ථාවර දේශපාලන වාතාවරණය හමුවේ, බලශක්ති සැපයුම පවත්වාගෙන යෑම සහ ආර්ථිකය ස්ථාවර කර ගැනීම සඳහා මෙම වායු නිධියෙන් ලැබෙන දායකත්වය මිල කළ නොහැකිය. කලාපීය බලවතුන් අතර පවතින තරඟකාරීත්වය හමුවේ වුවද, ඉරානය සිය බලශක්ති ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කර ගැනීමට මෙම ස්වභාවික සම්පත උපරිමයෙන් භාවිතයට ගනී.
ඉරානයෙන් ප්රහාර එල්ල වුණු රාස් ලෆාන් යනු ලොව විශාලතම සහ වැදගත්ම බලශක්ති අපනයන මධ්යස්ථානයක් ලෙස සැලකෙන කාර්මික නගරයයි. දෝහා නගරයට කිලෝමීටර් 80ක් පමණ උතුරින් පිහිටි මෙම වෙරළබඩ කලාපය, කටාරයේ ආර්ථිකයේ හදවත යැයි කීවොත් එය නිවැරදිය.
විශේෂයෙන්ම ලොව විශාලතම ස්වභාවික වායු නිධිය වන, නෝර්ත් ඩෝම් නිධියෙන් ලබාගන්නා වායු (ගෑස්) පිරිපහදු කිරීම සහ අපනයනය කිරීම සඳහා වූ ප්රධාන ද්වාරය වන්නේ මෙයයි. 1990 දශකයේ අගභාගයේදී මෙහි මෙහෙයුම් ආරම්භ වූ අතර, අද වන විට එය ලොව ද්රවීකෘත ස්වාභාවික වායු (එල්එන්ජී) නිෂ්පාදනයේ ප්රමුඛතම මධ්යස්ථානයක් බවට පත්ව තිබේ.
මෙම කාර්මික නගරය තුළ, ලොව විශාලතම ‘ගෑස් සිට ද්රව’ දක්වා පිරිපහදු කටයුතු සිදු කෙරෙන පිරිපහදු මධ්යස්ථාන පිහිටා ඇත. පර්ල් ජී.ටී.එල් වැනි දැවැන්ත ව්යාපෘති හරහා ස්වභාවික වායු උසස් තත්ත්වයේ දියර ඉන්ධන බවට පත් කිරීම මෙහිදී සිදුවෙයි. මෙහි ඇති වරාය සංකීර්ණය, ලොව විශාලතම කෘත්රිම වරායන්ගෙන් එකක් වන අතර, එමගින් දිනකට ද්රවීකෘත ස්වාභාවික වායු මෙට්රික් ටොන් මිලියන ගණනක් ලොව පුරා විසිරී ඇති රටවලට ප්රවාහනය කිරීමට පහසුකම් සලසා ඇත.
කටාර් එනර්ජි (බලශක්ති) සමාගම මගින් පාලනය වන මෙම කලාපය, තාක්ෂණික අතින් ඉතා දියුණු යටිතල පහසුකම්වලින් සමන්විතය. ආර්ථිකමය වශයෙන් බලන කල, රාස් ලෆාන් යනු කටාරය ලොව ධනවත්ම රටක් බවට පත් කිරීමට මූලික වූ සාධකයයි. මෙහි සිදුවන දැවැන්ත නිෂ්පාදන ක්රියාවලිය හේතුවෙන් ලෝකයේ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කිරීමට කටාරයට විශාල හැකියාවක් ලැබී ඇත.
විශේෂයෙන්ම යුරෝපය සහ ආසියානු රටවල් තම බලශක්ති අවශ්යතා සඳහා රාස් ලෆාන් වෙතින් අපනයනය කරන වායු මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. කාර්මික කටයුතුවලට අමතරව, මෙහි සේවය කරන දහස් සංඛ්යාත සේවකයින් සඳහා අවශ්ය නේවාසික පහසුකම්, විදුලි බලය සහ ජලය පිරිපහදු කිරීමේ මධ්යස්ථාන ද මෙම පරිශ්රය තුළම ස්ථාපනය කර ඇත.
ගෝලීය භූ දේශපාලනය තුළ ද රාස් ලෆාන් සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමිකර ගනී. පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ පවතින දේශපාලන අස්ථාවරත්වයන් හමුවේ වුවද, ජාත්යන්තර බලශක්ති වෙළඳපොළට බාධාවකින් තොරව සැපයුම් ලබා දීමට මෙම මධ්යස්ථානය හැකි විය.
කටාරයේ 2030 ජාතික දැක්ම යටතේ රාස් ලෆාන් තවදුරටත් නවීකරණය කිරීමටත්, එහි නිෂ්පාදන ධාරිතාව ඉහළ නැංවීමටත් පියවර ගනිමින් පවතී. මෙය හුදෙක් කාර්මික නගරයක් පමණක් නොව, කටාර් රාජ්යයේ ගෝලීය බලය විදහා දක්වන ප්රධාන සංකේතයකි.
ලුසිත ජයමාන්න
BBC ඇසුරිනි
