ඇමෙරිකා-ඊශ්රායල-ඉරාන ගැටුම ආරම්භ වී අදට (28) මාසයක් ගතවෙයි. තවමත් ගැටුම අවසන් වන බවක් පෙනෙන්නට නැත. සති 4 කින් සියල්ල අවසන් වේවි යැයි ඇමෙරිකා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් පැවැසුවත්, ගැටුම අවසන් වන බවක් පෙනෙන්නට නැත. ට්රම්ප් ඉරානය සම්බන්ධයෙන් නොයෙක් දේ කියයි. සමහර කරුණු කාරණා පරස්පර විරෝධීය.
ඉරානයේ ඉහළ ප්රධාන ප්රබලයකුගේ බැගෑපත් වීමෙන් ඉරානය සමග සාකච්ඡා ආරම්භ කළ බව ට්රම්ප් කියයි. මේ ප්රබලයා ඉරාන කතානායක මොහොමඩ් බාගර් ගලිබාෆ් විය හැකි යැයි විදෙස් මාධ්ය අනුමාන කරන නමුත් එය සනාථ වී නැත. ඇමෙරිකාව සමග සාකච්ඡා කිරීමක් ගැන ඉරාන රජය හෝ එරට විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය හෝ කිසිවක් නිල වශයෙන් පවසා නැත. ඉරාන කතානායක මොහොමඩ් බාගර් ගලිබාෆ්ට තනි තීරණ ගැනීමට බලයක් ද නැත. ගන්නා ඕනෑම තීරණයක් සඳහා උත්තරීතර නායකයාගේ අනුමැතිය අවශ්ය වෙයි.
ඇමෙරිකාවෙන් එල්ල වන ගොඩබිම් ප්රහාර සඳහා තමන් සූදානම් යැයි ඉරානය පවසා ඇති අතර, ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි, ඇමෙරිකන් මාධ්ය හමුවේ අවධාරණය කර ඇත්තේ ඇමෙරිකන් හමුදා පැමිණෙන තුරු ඉරානය බලා සිටින බවය. ඉරානය ඇමෙරිකාව සමග සාකච්ඡා කරන නමුත්, එය ප්රසිද්ධියේ පිළිගැනීමට ඔවුන් ලැජ්ජාවෙන් පසුවන බව ට්රම්ප් කියයි. ඉරාන උත්තරීතර නායක පදවිය තමන්ට පිරිනැමීමට ඉරානය උත්සාහ කළ නමුත් තමන් එය ප්රතික්ෂේප කළේ යැයි ට්රම්ප් විහිළු කරයි. ට්රම්ප්ගේ විහිළුවලට සීමාවක් නැත.
ඇමෙරිකන් සහ ඊශ්රායල ප්රහාර දිගින් දිගටම එල්ල වෙද්දී, ඉරානය හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමූ අතර, තෙල් ගෑස් මිල ඉහළ ගියේය. සාකච්ඡා සඳහා යහපත් ප්රතිචාරයක් දැක්වීමක් වශයෙන් ඉරානය, තෙල් නැව් 10 කට හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා යාත්රා කිරීමට අවසර දුන් බව ට්රම්ප් මාධ්ය හමුවේ පවසා ඇත.
මෙය ඇමෙරිකාවට ලැබුණු විශාල තෑග්ගක් යැයි ද ට්රම්ප් පැහැදිලි කර ඇත. තමන් අවංක සහ ස්ථාවර බව පෙන්වීම සඳහා තෙල් නැව් 8 කට අවසර ලබා දෙන බව ඉරානය මුලින් ප්රකාශ කළද, අවසානයේදී එය තෙල් නැව් 10 ක් වූයේ යැයි ට්රම්ප් ඊයේ (27) මාධ්ය හමුවේ පැවැසුවේය.
හෝමූස් සම්පූර්ණයෙන් විවෘත නොකරන්නේ නම් ඉරානයේ බලශක්ති පද්ධති සහ යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කර ගනිමින් දිගට හරහට ප්රහාර එල්ල කරනවා යැයි ට්රම්ප් අවසන් නිවේදනයක් නිකුත් කළේ පළමුවෙන් ඉරානයට පැය 48 ක් කළ් දෙමිනි. දැන් සාකච්ඡා පැවැත්වෙන බැවින්, එම පැය 48, අප්රේල් 6 තෙක් කල් දැමීමට ට්රම්ප් පියවර ගෙන ඇත. ට්රම්ප් මෙසේ කල් මරන්නේ ඉරානයට ගොඩබිම් ප්රහාරයක් එල්ල කිරීමට යැයි දේශපාලන විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහස වෙයි.
ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ නාවික හමුදාපති අලිරේසා තංසීරි, මරා දැමීමට තමන්ට හැකිවුණු බව ඊශ්රායලය පැවැසීය. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම සම්බන්ධයෙන් වගකීම දැරුවේ තංසීරි බව පැවැසෙයි. මේ අතර සෞදිය, කටාර් රාජ්යය සහ එමිරේට්ස් රාජ්යය ඉරානයට තර්ජනය කර ඇත. ඒ, ඉරානය එම රටවලට දිගින් දිගටම එල්ල කරන ප්රහාර තවත් ඉවසිය නොහැකි බව පෙන්වා දෙමිනි.
පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වුණු යුද ගැටුම් පාලනය කිරීමට නොහැකි ආකාරයට ඔඩුදුවමින් පවතින බව එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ ලේකම් ඇන්තෝනියෝ ගුටරේස් කනස්සල්ල පළ කර ඇත. නිව්යෝක් නුවර එක්සත් ජාතීන්ගේ මූලස්ථානයේ දී මේ බව පැවැසුවේ විශේෂ මාධ්ය හමුවක් කැඳවමිනි.
ගැටුම් නැවැත්වීමට සියලු දෙනා කටයුතු කළ යුතු බවය. ඉරානය අසල්වැසි ගල්ෆ් කලාපීය රටවලට ප්රහාර එල්ල කිරීම සම්බන්ධයෙන් ජගත් මහලේකම්වරයා සිය අප්රසාදය පළ කිරීම විශේෂත්වයකි. ‘ගැටුම් උත්සන්න වී අවසන්. එය පාලනයකින් තොරව ඔඩුදුවනවා. ඒක දැන් නවත්වන්න ඕනෑ. රාජ්ය තාන්ත්රික මට්ටමින් සාකච්ඡා පැවැත්වීම කළ යුතුයි. සියලු පාර්ශ්වකරුවන් ජාත්යන්තර නීතිවලට අනුව කටයුතු කළ යුතුයි. කෙසේ හෝ සාමය ස්ථාපිත විය යුතුයි.’ මේ ජගත් මහ ලේකම්වරයාගේ අදහසය.
ඇමෙරිකාව ගොඩබිම් ප්රහාරයකට පැමිණෙන්නේ නම්, එම හමුදා සමග සටන් වැදීමට මිලියනයක සටන්කාමීන් පිරිසක් සූදානමින් සිටින බව ද ඉරානය පවසා ඇත. එම මිලියනයට ස්වේච්ඡාවෙන් එක්වුණු තරුණයන් බොහෝ දෙනකු සිටින බව ද පැවැසෙයි. ඇමෙරිකන් හමුදා තමන්ට අයත් කාර්ග් දූපත අල්ලා ගැනීමට සූදානමින් සිටින බව ද ඉරානය පවසයි. කාර්ග් දූපත (Kharg Island) යනු පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ පිහිටි ඉරානයට අයත් අතිශය වැදගත් උපායමාර්ගික දූපතකි. මෙය ලෝකයේ ප්රධානතම බොරතෙල් අපනයන මධ්යස්ථානයක් ලෙස සැලකෙයි.
ගැටුම් ආරම්භ වී මාසයක් යද්දී, ඇමෙරිකා සහ ඊශ්රායල ප්රහාරවලින් මියගිය ඉරාන වැසියන් ගණන 2,000 ක් බව පැවැසෙයි. එයින් වැඩි දෙනා කාන්තාවන් සහ කුඩා දරුවන් වීම කනගාටුවට කරුණකි. ප්රහාරවලින් තුවාල ලැබූ ඉරාන වැසියන් ගණන 25,000 ඉක්මවා ඇත. ඉරානය එල්ල කළ ප්රතිප්රහාරවලින් මියගිය ඇමෙරිකන් හමුදා සාමාජිකයන් ගණන 13 කි. තුවාල ලැබූවන් ගණන 200 කි. ඊශ්රායලයට ඉරානය එල්ල කළ ප්රහාරවලින් මියගිය ගණන 20 ක් බවත්, තුවාල ලැබූ ගණන 5,300 ක් බවත් වාර්තා වේ.
ඊට අමතරව, ඉරාන ප්රතිප්රහාරවලින් ඕමානයේ තිදෙනකු මියගිය අතර, තුවාල ලැබූ ගණන 15 කි. සෞදියේ පුද්ගලයන් දෙදෙනකු මියගිය අතර තුවාල ලැබූ ගණන 20 කි. කටාර් රාජ්යයේ තුවාල ලැබූ ගණන 16 කි. එක්සත් අරාබි එමිරේට්ස් රාජ්යයෙන් මරණ 11 ක් වාර්තා වන අතර, තුවාල ලැබූ ගණන 169 ක් බව පැවැසෙයි. බහරේනයෙන් මරණ තුනක් වාර්තා වේ.
බොහෝ දෙනකු තුවාල ලැබූ බව පැවැසෙයි. ජෝර්දානයෙන් මරණ වාර්තා වී නොමැති අතර තුවාල ලැබූ ගණන 28 කි. කුවේටයෙන් මරණ හයක් වාර්තා වේ. තුවාල ලැබූ ගණන බොහෝය. ඊශ්රායලය එල්ල කරන ප්රහාර හේතුවෙන් සිරියාවේ සිවු දෙනකු මියගිය බව පැවැසෙයි. පලස්තීනයේ මියගිය ගණන 4 කි. ලෙබනනයේ ඉරාන හිතවාදී හිස්බුල්ලා සටන්කාමීන් ඉලක්ක කර ගනිමින් ඊශ්රායලය දිගින් දිගටම පහර දෙයි.
එම ප්රහාර හේතුවෙන් මියගිය ගණන 1,094 කි. 3,119 දෙනකු තුවාල ලබා ඇතැයි ලෙබනන සෞඛ්ය අමත්යාංශය පවසයි.
ඇමෙරිකාව, ඊශ්රායලය සහ ඉරානය අතරේ වර්තමානයේ පවතින ගැටුම්කාරී තත්ත්වය එක රැයින් නිර්මාණය වූවක් නොවෙයි. එය ඉතා සංකීර්ණ දේශපාලනික සහ ආරක්ෂක කරුණු මත පදනම් වූවක් යැයි කීවොත් නිවැරදිය.
ඊශ්රායලය සහ ඇමෙරිකාව විශ්වාස කරන්නේ ඉරානය, ඔවුන්ගේ න්යෂ්ටික වැඩසටහනට මුවා වී, රහසිගතව න්යෂ්ටික අවි නිපදවීමට උත්සාහ කරන බවය. ඉරානය සතුව න්යෂ්ටික බෝම්බ (න්යෂ්ටික අවි) තිබීම මුළු මැදපෙරදිග කලාපයේම බල තුලනය වෙනස් කරනු ඇති බවත්, එය තමන්ගේ පැවැත්මට තර්ජනයක් බවත් ඊශ්රායලය නිරන්තරයෙන් කරන චෝදනාවකි. ඉරානය මැදපෙරදිග පුරා විවිධ සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලට සහාය දක්වයි.
මේ යුද්ධයේදි ප්රොක්සි යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මෙම සන්නද්ධ අනු කණ්ඩායම්ය. ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා, යේමනයේ හූති, ගාසා තීරයේ හමාස් සහ ඉරාකයේ ෂියා මුස්ලිම් සන්නද්ධ කල්ලි මීට අයත්ය. ඉරානය සෙමින් පැත්තකට වී සිටියදී, මෙම සන්නද්ධ කල්ලි ඉරානය වෙනුවෙන් කලාපයේ ප්රචණ්ඩ ක්රියා සිදු කරයි.
මෙය ඊශ්රායලයට සහ ඇමෙරිකාවට ගැටලුවකි. මෙම සන්නද්ධ කල්ලිවලින්, සෞදි අරාබිය, කටාර්, එමිරේට්ස්, බහරේන් වැනි තම මිත්ර රටවල් ආරක්ෂා කර ගැනීමටත් සහ ජාත්යන්තර වෙළඳ මාර්ග සුරක්ෂිතව තබා ගැනීමටත් ඇමෙරිකාවට සිදුවී ඇත. 2020 වසරේදී, ට්රම්ප් සිය පළමු ධුරය හොබවද්දී, ඇමෙරිකා හමුදාව, ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ කුද්ස් අතිරේක බලඇණියේ අණ දෙන නිලධාරී, කසීම් සුලෙයිමානී ඝාතනය කළේය. ප්රොක්සි කල්ලි බොහොමයකට අවි ආයුධ දීම පුහුණුව දීම කළේ සුලෙයිමානීය.
ඊට අමතරව, ඇමෙරිකා-ඉරාන විරසකයේ ප්රධානතම හැරවුම් ලක්ෂ්යය ලෙස සැලකෙන්නේ 1979 වසරේ සිදු වූ ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවයයි. එම විප්ලවයෙන් අනතුරුව, ඉරානයේ ටෙහෙරාන් අගනුවර පිහිටි ඇමෙරිකා තානාපති කාර්යාලයේ නිලධාරීන් 52 දෙනකු ප්රාණ ඇපයට ගැනීමත් සමඟ දෙරට අතර පැවති රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටුණු අතර, එතැන් සිට දෙරටේ සබඳතා සැකය, විරසකය සහ ගැටුම් මත පදනම් විය. මෙම වෛරී සහගත සබඳතාව තවදුරටත් උග්ර වීමට හේතු වූයේ ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩසටහනය.
ඉරානය න්යෂ්ටික අවි නිෂ්පාදනය කිරීමට උත්සාහ කරන බවට ඇමෙරිකාව නිරන්තරයෙන් චෝදනා කරන අතර, එම තර්ජනය පාලනය කිරීමට ගෙන ආ 2015 න්යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් 2018 වසරේදී ඇමෙරිකාව ඉවත් වීම තත්ත්වය තවත් උත්සන්න කෙරුණි.
මේ සියලු කරුණු කාරණා මැද, ඉරානයට ප්රහාරයක් එල්ල කරනවා යැයි මාස ගණනක් තිස්සේ අනතුරු අඟවමින් සිටි ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්, ඊශ්රායලය ද එකතු කර ගනිමින් ඉරානයට පහර දීමට තීරණය කළේය. ඒ, පෙබරවාරි 27 වැනිදාය. ට්රම්ප් ඒ බව සෙන්ට්කොම් CENTCOM වෙත දැනුම් දුන්නේය. සෙන්ට්කොම් CENTCOM යනු එක්සත් ජනපද මධ්යම අණදෙන මධ්යස්ථානය යන්නය.
මෙය ඇමෙරිකා ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ ඇති ප්රධාන සටන්කාමී අණදෙන මධ්යස්ථාන එකොළහෙන් එකකි. CENTCOM හි මූලික වගකීම මැද පෙරදිග, මධ්යම ආසියාව සහ දකුණු ආසියාවේ සමහර කොටස් ඇතුළුව රටවල් 20 කට අධික ප්රදේශයක ඇමෙරිකා ආරක්ෂක අවශ්යතා තහවුරු කිරීම සහ ප්රවර්ධනය කිරීමය. කලාපීය ආරක්ෂාව සහ ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීමට සහ විවිධ තර්ජනවලට මුහුණ දීමට මෙය ක්රියා කරයි.
ට්රම්ප්ගේ නියෝගය අනුව, ඇමෙරිකන් හමුදාව, ඉරානයට ප්රහාර එල්ල කිරීම ඇරඹූ මෙහෙයුම, ‘ඔපරේෂන් එපික් ෆියුරි’ යනුවෙන් නම් කර ඇති අතර, ඊශ්රායලය ඉරානයට එරෙහිව ආරම්භ කළ මෙහෙයුම ‘ඔපරේෂන් ලයන්ස් රෝර්’ යන නමින් නම් කර ඇත. ඉරානයේ ඉලක්කවලට පහර දීමට ඇමෙරිකන් හමුදාව ටොමහෝක් මිසයිල සහ යුද හයිමාර්ස් රොකට් පද්ධති භාවිතය ඇරැඹුවේය.
බී2 බෝම්බ හෙලන යානා, බී1 ලාන්සර් සහ බී35 ස්ට්රැටෝෆෝට්රස් වැනි ප්රබල ගුවන් යානා යොදා ගත්තේය. ඇමෙරිකන් හමුදාව පහර දුන්නේ ඉරානය අභ්යන්තරයේ පිහිටි ඉරාන විප්ලවීය හමුදාවේ මිසයිල මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කර ගෙනය.
ඇමෙරිකාව ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ මර්මස්ථානවලට පහර දෙද්දී, ඊශ්රායලය ඉරාන ඉස්ලාමීය රජයේ නායකත්වය සහ හමුදාවේ නායකත්වය ඉලක්ක කර ගනිමින් පහර දෙන්නට විය.
ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි, ඉරාන රජයේ ඉහළ පෙළේ නිලධාරීන් කිහිපදෙනකු සමග කාමේනිගේ නිවසේ පහළින් වූ ආරක්ෂිත බංකරයට රැස්වී සිටි අතර, ඔවුන් උදෑසන ආහාරයට සූදානම් වෙද්දී, ඇමෙරිකන් මිසයිලයක් ඔවුන් සොයා පැමිණියේය. ඒ, බ්ලූ ස්පැරෝ නමැති බැලස්ටික් මිසයිලයක් යැයි පැවැසෙයි. කමේනීගේ පවුලේ අය, බිරිඳ, වැඩිමල් පුතු, දියණිය, දියණියගේ කුඩා දරුවෝ ආදී සියලු දෙනා ප්රහාරයෙන් මියගියහ.
වර්තමානයේ කාමේනිගෙන් පසු ඉරානයේ උත්තරීතර නායකත්වය හිමිවී ඇත්තේ මුජ්ටාබා කමේනී, අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ දෙවැනි පුත්රයාය. ඔහු ප්රහාරයෙන් තුවාල ලබා දිවි ගලවා ගත්තේය. ඔහුගේ බිරිඳ ප්රහාරයෙන් මියගියාය. ඒ අනුව, වර්තමානයේ ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා ලෙස එම ධුරයට පත් කරනු ලැබ සිටින්නේ තම පවුලේ සියලු දෙනාත්, තම බිරිඳත් අහිමිවූ තැනැත්තකුටය. ඔහු ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය සමග කොතරම් වෛරයකින් පසුවෙනවා විය හැකිද?
පෙබරවාරි 28 වැනිදා ඉරානයේ අගනුවර වූ ටෙහෙරාන් ද ඇතුළු ප්රධාන නගර රැසකට ප්රහාර එල්ල විය. ටෙහෙරාන් අගනුවර විශ්වවිද්යාල වීදිය සහ ජොම්හූරි ප්රදේශයට මිසයිල ප්රහාර එල්ල වී ඇති අතර, කොම්, කර්මන්ෂා, ඉස්ෆහාන් සහ කරාජ් වැනි නගර ද දැඩි හානියට පත්විය.
මිනාබ් ප්රදේශයේ පිහිටි ෂජරේ තයියෙබේ බාලිකා ප්රාථමික විදුහලකට එල්ල වූ මිසයිල ප්රහාරයකින් පාසල් දැරියෝ 180 කට වැඩි ගණනක් ජීවිතක්ෂයට පත්වූහ. ලාමර්ඩ් නගරයේ ක්රීඩාගාරයකට එල්ල වූ බෝම්බ ප්රහාරයකින් පුහුණුවීම්වල නිරතව සිටි පාසල් දැරියන් 18 දෙනකු ජීවිතක්ෂයට පත්වුණු බව වාර්තා විය.
ඉරානයේ ප්රධානතම න්යෂ්ටික බලාගාරයක් වන බුෂෙහ්ර් න්යෂ්ටික බලාගාරය සහ ඒ අවට ප්රදේශයට ද ප්රබල ප්රහාර එල්ල විය.
බැලස්ටික් මිසයිල වර්ගයක් ලෙස සැලකෙන බ්ලූ ස්පැරෝ, මිසයිල තාක්ෂණයේ විශිෂ්ටත්වය පෙන්වන නවීන අවියකි.
මෙය නිපදවන්නේ, ඊශ්රායලයේ රෆායෙල් උසස් ආරක්ෂක පද්ධති ආයතනයයි. මෙය සාමාන්ය මිසයිල මෙන් පොළොවේ සිට ගුවනට විදින්නේ නැත. සතුරු ඉලක්කය හඳුනා ගත් පසු එෆ් 15 ඊගල් වර්ගයේ ප්රහාරක ජෙට් යානයක් මෙම මිසයිලය ගුවනට රැගෙන ගොස් එය මුදා හැරීම සිදු කරයි. ඉන්පසු මිසයිලය පණ ගැන්වී එය පළමුවෙන් පෘථිවි කක්ෂයේ වායු ගෝලයේ ඉහළ කෙළවර දක්වා ඉහළට වේගයෙන් ගමන් කරයි.
වායු ගෝලයේ ඉහළ කෙළවර දක්වා ගිය මිසයිලය ඉන්පසු ආපසු හැරී අදාළ ඉලක්කයට පැමිණෙයි. ඒ, ඉතා වේගයෙනි.
බ්ලූ ස්පැරෝ මිසයිලය දිගින් මීටර් 6.5 ක් පමණ වන අතර බර කිලෝග්රෑම් 1,900 ක් පමණ වෙයි. මෙයට කිලෝමීටර් 2,000 ක් වැනි ඉතා ඈත ඉලක්ක කරා වුවද ඉහළ නිරවද්යතාවකින් ළඟා වීමේ හැකියාව පවතී.
සිය නිවසේ අධි ආරක්ෂක බංකරයේ සිටි ඉරාන උත්තරීතර නායකයා සොයා මිසයිලය පැමිණියේ එලෙසිනි. මිසයිලයට අදාළ ඉලක්කය ගැන සියලු තොරතුරු ලබා දුන්නේ ඊශ්රායලයේ මොසාඩ් බුද්ධි අංශ ඔත්තුකරුවන්ය. යුද්ධය ආරම්භ වුණු දිනයේ ඊශ්රායලය, ඉරානයට පහර දීමට ප්රහාරක යානා 200 ක් භාවිතයට ගත්තේය.
බ්ලූ ස්පැරෝ පමණක් නොව, බ්ලැක් ස්පැරෝ නමැති අලුතින් නිපදවන ලද බැලස්ටික් මිසයිල ද ඔවුහූ භාවිත කළහ.
ඇමෙරිකාවට සහ ඊශ්රායලයට ප්රතිචාර දක්වමින්, ඉරානය ආරම්භ කළ හමුදා මෙහෙයුම ටෲ ප්රොමිස් ය. ඉරානය ඊශ්රායලයටත් සහ අසල්වැසි ගල්ෆ් කලාපයේ රටවල් ඉලක්ක කර ගනිමිනුත් ප්රබල බැලැස්ටික් මිසයිල ප්රහාර එල්ල කිරීමට පටන් ගත්තේය.
බහරේනයේ ඇමෙරිකන් නාවික හමුදාවේ පස්වන බලඇණියට අයත් සේවා මධ්යස්ථානයකට මිසයිල ප්රහාරයක් එල්ල කළ අතර, ඊශ්රායලයේ හයිෆා සහ ටෙල් අවිව් යන නගරවලට ද මිසයිලවලින් හානි සිදු විය. ඊශ්රායලයේ අයන්ඩෝම් මිසයිල ආරක්ෂක පද්ධතිය අඩපණ කර දැමීමට ඉරාන බැලැස්ටික් මිසයිල සමත් විය.
එදා එනම් 28 වැනිදා ටෙල් අවිව් නුවර ජනාවාස ප්රදේශයකට ද ප්රහාර එල්ල විය. ඉරාන විප්ලවීය හමුදාව පැවැසුවේ මැදපෙරදිග පිහිටි ඇමෙරිකන් හමුදා කඳවුරු හතරක් තමන් ඉලක්ක කරගත් බවය.
ඒ අනුව, කටාර් අල් උඩේඩ්, කුවේටයේ අලි අල් සලීම්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ අල් දෆ්රා සහ බහරේනයේ පිහිටි ඇමෙරිකන් නාවික හමුදා මූලස්ථානය වෙත මෙම ප්රහාර එල්ල විය.
බහරේනයේ මනමා අගනුවර දුම් පටල සහ පිපිරීම් වාර්තා වූ අතර, එමීර් රාජ්යයේ සහ කුවේටයේ ගුවන් තොටුපළවල් ආශ්රිතව ද පිපිරීම් සිදු වූ බව ජාත්යන්තර මාධ්ය සඳහන් කළේය.
සෞදි අරාබියේ රියාද් සහ නැගෙනහිර පළාතට එල්ල වූ ප්රහාර හමුදාව විසින් ව්යර්ථ කරනු ලැබූ අතර, ඕනෑම ආක්රමණයකට එරෙහිව දැඩි පියවර ගන්නා බව සෞදි රජය අනතුරු ඇඟවීමක් කළේය.
පෙබරවාරි 28 වැනිදා දවස අවසන් වෙද්දී, ඩුබායි නගරයේ බර්ජ් කලීෆා සහ ඩුබායි මරීනා වැනි ජනාකීර්ණ ප්රදේශ ආසන්නයට ද ප්රහාර එල්ල විය. ඩුබායි හි සුප්රසිද්ධ ෆෙයාර්මොන්ට් ද පාම් හෝටලයේ ගින්නක් ද හට ගැනුණි. අබුඩාබි සහ ඩුබායි වෙත එල්ල වූ මිසයිල අතරමගදී විනාශ කිරීමේදී කඩා වැටුණු සුන්බුන් හේතුවෙන් බර්ජ් අල් අරාබ් හෝටලයට ද හානි විය.
මෙම ප්රහාර සඳහා ඉරානය, ඔවුන්ගේ ෂහීඩ් ඩ්රෝන යානා බහුලව භාවිත කළේය. ඉරාකයේ කුර්දිස්ථාන කලාපයේ පිහිටි ඇමෙරිකන් කොන්සල් කාර්යාලය සහ අර්බිල් ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපළ ද ඉරාන ප්රහාරයන්ට ලක් වූ අතර, ජෝර්දාන ගුවන් සීමාවට ඉරානයෙන් බැලැස්ටික් මිසයිල ඇතුළු විය.
කටාර් රාජ්යය ද ඉරාන මිසයිල ප්රහාර මාලාවක් වළක්වා ගත්තේය.
මේ වන විට ඇමෙරිකා සහ ඊශ්රායල හමුදා එක්ව ඉරානය ඉලක්ක කරගනිමින් එල්ල කරන ප්රහාර වැඩි කර තිබේ.
ඊයේ (27) ඉරානයේ මධ්යම ප්රදේශයේ පිහිටි ඉස්ෆහාන් නගරය වෙත ඊශ්රායලය විසින් දැවැන්ත ගුවන් ප්රහාර මාලාවක් එල්ල කරනු ලැබීය. ඇමෙරිකා හමුදාවේ ජ්යෙෂ්ඨ ප්රකාශකයකු මාධ්ය හමුවේ පැවැසුවේ, මේ වන විට ඉරානයේ මිසයිල සහ ඩ්රෝන නිෂ්පාදන පහසුකම්වලින් තුනෙන් දෙකක්ම විනාශ කර දමා ඇති බවය.
මැදපෙරදිග පවතින යුදමය වාතාවරණය හේතුවෙන් ලෝක ආර්ථිකයට එල්ල විය හැකි බලපෑම කොවිඩ්-19 වසංගත සමයට සමාන විය හැකි බව රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැදිමීර් පුටින් අනතුරු ඇගවීමක් කර ඇත.
රුසියන් ජනාධිපතිවරයා මෙසේ කීවේ මොස්කව් නුවරදී ව්යාපාරික නායකයන් අමතමිනි. ගැටුම් හේතුවෙන් ජාත්යන්තර සැපයුම් ජාල, නිෂ්පාදන ක්රියාවලීන් මෙන්ම ලෝහ සහ පොහොර සමාගම් වෙත දැඩි පීඩනයක් එල්ල වෙමින් පවතින බව පුටින් පෙන්වා දුන්නේය.
මැදපෙරදිග ගැටුමේ ප්රතිඵල නිවැරදිව පුරෝකථනය කිරීම අපහසු වුව ද, එහි බලපෑම සමස්ත ලෝකයේම සංවර්ධනය අඩාල කළ කොරෝනා වසංගත සමයට සමාන විය හැකි බව පුටින් අවධාරණය කළේය.
ලුසිත ජයමාන්න
BBC ඇසුරිනි.
