එක්සත් ජාතීන්ගේ අප්‍රිකානු ආර්ථික කොමිසමේ (UNECA) ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු කාන්තා නිත්‍ය නියෝජිතවරිය ලෙස පත්වුණු නිර්මලා පරණවිතාන මහත්මිය, එම සංවිධානයේ විධායක ලේකම් ක්ලේවර් ගැටෙ ට සිය අක්තපත්‍ර නිල වශයෙන් පිළිගැන්වූවාය. 

ඉතියෝපියාවේ අඩිස් අබාබානුවර පිහිටි ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය සඳහන් කරන ආකාරයට, මෙම පත්වීම ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ සේවයේ කාන්තා නායකත්වයේ සන්ධිස්ථානයක් ලෙසත්, අප්‍රිකානු රටවල් සමඟ ප්‍රායෝගික සහ අන්තර්ගත හවුල්කාරිත්වයන් ගොඩනඟා ගැනීමට ගත් වැදගත් පියවරක් ලෙසත් සැලකෙයි. 

අක්තපත්‍ර පිළිගැන්වීමෙන් අනතුරුව තානාපතිවරිය සහ විධායක ලේකම්වරයා අතර සහයෝගීතාව, ආයෝජන, තාක්ෂණ හුවමාරුව, පෞද්ගලික අංශයේ දායකත්වය සහ දැනුම හුවමාරුව ශක්තිමත් කිරීම පිළිබඳ පුළුල් සාකච්ඡා පවත්වන ලදී. අප්‍රිකානු හවුල්කරුවන් සමඟ විවිධ මුලපිරීම් ගණනාවක් ක්‍රියාත්මක කිරීම කෙරෙහි ද අවධානය යොමු විය.

මෙය ග්ලැසියර දියවීමට මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් සෘජුවම හේතුවන අවස්ථාවකි. සෑම වසරකම, දහස් ගණනක් කඳු නගින සංචාරකයෝ හිමාල අඩවියට පැමිණෙති. ඒ එවරස්ට් තරණය කිරීමටය. එසේ පැමිණෙන සංචාරකයන්, එවරස්ට් තරණය ආරම්භ කරන්නේ, අඩි 17,598 ක් උසින් පිහිටි, කුම්බු (Khumbu) නමැති ග්ලැසියරය මත ඉදිවුණු ප්‍රධාන එවරස්ට් කඳවුරේ (Base Camp) සිටය. 

නවතම පර්යේෂණයකින් අනාවරණය වී ඇත්තේ, ජීවිතය පවා පරදුවට තබා එවරස්ට් තරණයට පැමිණෙන සංචාරකයන්, නොදැනුවත්වම මෙම පෞරාණික ග්ලැසියරය විනාශ කරමින් සිටින බවය. ඒ, ඔවුන් පිට කරන මුත්‍ර නිසාය. 

මෙම පර්යේෂණය සිදුකර ඇත්තේ නේපාලයේ මිනින්දෝරු දෙපාර්තමේන්තුවේ ඛීම් ලාල් ගෞතම් ප්‍රමුඛ කණ්ඩායමය. 2023 වසරේ වසන්තයේ, දින 50 ක කාලයක් කඳවුරේ ලැගුම් ගත් 2,127 කට අධික කඳුනගින්නන් පාදක කර ගනිමින්, ගෞතම් සහ කණ්ඩායම මෙම පර්යේෂණය සිදුකර ඇත. 

පර්යේෂණයට අනුව, කඳවුරේ ලැගුම් ගත් එක් අයකු දිනකට සාමාන්‍යයෙන් මුත්‍ර ලීටර් 3.181 ක් බැහැර කර ඇති අතර, දින 50 ක කාලය තුළ ඒ අය බැහැර කළ මුළු මුත්‍ර ප්‍රමාණය ලීටර් 3,38,299 කට වැඩි යැයි පැවැසෙයි. ඒ සියල්ල බැහැර කර ඇත්තේ කඳවුර අයට කුම්බු ග්ලැසියරයටය. 

ඊට අමතරව, ඔවුන් කෑම පිසීම සදහා ගෑස් සිලින්ඩර විශාල ප්‍රමාණයක් භාවිතයට ගෙන ඇත. භූමිතෙල් සහ ප්‍රෙටල් ද දහනය කිරීම සිදු කර ඇත.

සෙල්සියස් අංශක 0 ට වඩා අඩු උෂ්ණත්වයක පවතින ග්ලැසියරයේ හිම මතට, සෙල්සියස් අංශක 37 ක මිනිස් සිරුරෙන් බැහැර වන උණුසුම් මුත්‍ර මහ විශාල ප්‍රමාණයක් පතිත වීම, හිම දියවීම වේගවත් කිරීමකි. 

කඳවුරේ මළපහ සඳහා සෑම අයකුටම විශේෂ නිල් පැහැති ප්ලාස්ටික් බාල්දි ලබා දීමක් කරයි. එසේ වුවත් මුත්‍ර බැහැර කිරීම සඳහා එවැනි ක්‍රමයක් නැත. පර්යේෂණ කණ්ඩායම ගණනය කළ ආකාරයට, 2023 වසරේ වසන්තයේ පමණක්, කුම්බු ග්ලැසියරයේ හිම ටොන් 150 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් දිය වී ඇත. චන්ද්‍රිකා රූප සටහන්, භූ විද්‍යාත්මක දත්ත ඇසුරින් මේ බව තහවුරු කරගත් බව ගෞතම් පවසයි. 

2023 වසරට වඩා අද 2026 වනවිට එවරස්ට් තරණයට පැමිණෙන සහ කුම්බු ග්ලැසියරයේ ප්‍රධාන එවරස්ට් කඳවුරේ ලැගුම් ගන්නා සංචාරකයන් ගණව ඉහළ ගොස් ඇත. ඉදිරියට එය තව තවත් ඉහළ යනු ඇත. මුත්‍ර බැහැර කිරීම ද වැඩි වී ඇත. ඒ සමගම, ග්ලැසියරයේ දියවීම ද වේගවත් වෙමින් පවතී. මෙය එවරස්ට් තරණයේ අඳුරු පැතිකඩක් බව ගෞතම් පැහැදිලි කර ඇත. 

යෂ්ගේ රංගනයෙන් හැඩවුණු, ගීතු මෝහන්ඩාස් අධ්‍යක්ෂණය කළ ටොක්සික් (Toxic) චිත්‍රපටය ඉන්දියානු සිනමා ඉතිහාසයේ වාර්තාගත වැඩිම අලාභය ලැබූ සිනමා නිර්මාණය බවට පත්වීමට නියමිත බව ඉන්දීය මාධ්‍ය පවසයි.

මීට පෙර, මෙලෙස වැඩිම අලාභය ලැබූ සිනමා නිර්මාණය බවට පත්වූයේ ප්‍රභාස් ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කළ 'ආදිපුරුෂ්' (Adipurush) ය. 

අගෝස්තු මස 26 වන දින තිරගත වීම ආරම්භ කරන ලද මෙම චිත්‍රපටයේ නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා රූගත කිරීම් ප්‍රමාද වීම් සහ යළි රූගත කිරීම් (reshoots) හේතුවෙන් ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 500ත් 800ත් අතර අධික පිරිවැයක් දරා තිබේ. 

 අපේක්ෂිත මට්ටම කරා ළඟා වීමට අපොහොසත් වීම හේතුවෙන් වර්තමානය වන විට ලොව පුරා සමස්ත ආදායම රුපියල් කෝටි 337ක් වැනි සීමාවක සිරවී තිබේ. සිනමා වෙළඳ විශ්ලේෂකයන්ගේ ගණනය කිරීම්වලට අනුව, මෙම චිත්‍රපටයේ සමස්ත පාඩුව ඉදිරියේදී ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 300ක් දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 

චිත්‍රපටය ආරම්භයේදී යම් ප්‍රබල ආදායමක් වාර්තා කළ ද, ලැබුණු දුර්වල ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිචාර හමුවේ එහි ආදායම් මාර්ගය සීඝ්‍රයෙන් පහත වැටුණි. අපේක්ෂිත මිලකට ඩිජිටල් විකාශන අයිතිය (Digital Rights) අලෙවි කරගැනීමට නොහැකි වීම ද මෙම දැවැන්ත මූල්‍ය අලාභයට ප්‍රබල ලෙස බලපෑ බව පැවැසෙයි. 

විශේෂයෙන්ම චිත්‍රපටයේ ඉංග්‍රීසි පිටපත සඳහා මුළු ඉන්දියාවෙන්ම අලෙවි වී ඇත්තේ ප්‍රවේශ පත්‍ර 450ක් පමණක් වන අතර, එයින් ලැබී ඇත්තේ රුපියල් ලක්ෂයකට ආසන්න ඉතා සුළු ආදායමකි. 

2019 වසරේ දී බෙසොස්ගෙන් දික්කසාද වූ මැකෙන්සි , ‘යීල්ඩ් ගිවිං’ නමැති පුණ්‍යායතය ආරම්භ කර ඇත. ඉගෙනීමට දක්ෂ සිසු සිසුවියන්ට ශිෂ්‍යත්ව ලබා දීම පවා මෙම පුණ්‍යායතනය මගින් සිදුවෙයි. 

විදෙස් මාධ්‍ය පවසා ඇත්තේ, මැකෙන්සි, ‘යීල්ඩ් ගිවිං’ පුණ්‍යායතනය හරහා ඇමෙරිකන් ඩොලර් බිලියන ගණන් පරිත්‍යාග කරන බව පැවැසෙයි. 

ඇමෙරිකාවේ ‘ෆෝබ්ස්’ ව්‍යාපාරික සගරාවට අනුව, ඉකුත් 2025 වසරේ පමණක් මැකෙන්සි ස්කොට්, ‘යීල්ඩ් ගිවිං’ හරහා පරිත්‍යාග කළ මුදල ඇමෙරිකන් ඩොලර් බිලියන 26.4 ඉක්මවයි. 

මැකෙන්සි ස්කොට් කතුවරියක ද වෙයි. ඇය වසර 25ක් ජෙෆ් බෙසෝස්ගේ බිරිඳ වී සිටියාය. 2019 වසරේ ඇය, බෙසෝස්ගෙන් දික්කසාද වෙද්දී, ‘ඇමසන්’ සමාගමේ සියයට 4 ක කොටස් ද හිමිවිය.

සඳ අයිති ඇමෙරිකාවට යැයි ඇමෙරිකා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් පවසයි. ට්‍රම්ප් මෙසේ පැවැසුවේ, සිය ‘ටෲත් සෝෂල්’ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම ඔස්සේ සටහනක් පළ කරමිනි.

‘සඳ අයිති අපට’ (ඇමෙරිකාවට) යැයි පවසමින්, ඒ.අයි. තාක්ෂණය භාවිතයට යොදා ගත් සඳේ සහ පෘථිවියේ රූපයක් ද ට්‍රම්ප් සිය සමාජ මාධ්‍ය ගිණුමේ පළ කර ඇත.

 ත්‍රිමාන ගෝලාකාර පෘථිවි පෘෂ්ඨය, ද්විමාන පැතලි තලයක් මත සිතුවම් කිරීම පහසු කටයුත්තක් නොවෙයි. අප එය මුලින්ම වටහා ගත යුතුය. එසේ කිරීමේ දී යම් තාක්ෂණික හෝ භූගෝලීය විකෘතිතාවක් සිදු වීම ගණිතමය වශයෙන් වැළැක්විය නොහැකි නියතියකි. 

1569 දී, එවකට ප්‍රකට ෆ්ලැන්ඩර්ස් ජාතික (ෆ්ලැන්ඩර්ස් යනු වර්තමානයේ බෙල්ජියමය. ෆ්ලැන්ඩර්ස් යන නම භාවිතයට ගැනෙද්දී ෆ්ලැන්ඩර්ස් වැසියන් හැඳින්වූයේ ෆ්ලෙමිෂ් යනුවෙනි.) සිතියම් නිර්මාණකරු ජෙරාඩස් මර්කේටර්, ‘මර්කේටර් ප්‍රක්ෂේපණය’ නමැති ලෝක සිතියම ලෝකයට ඉදිරිපත් කළේ එදා සාගරයේ නාවික කටයුතුවල යෙදී සිටි යුරෝපීය ගවේෂකයන්ගේ ගමන් මාර්ග සරල කර ගැනීමේ අරමුණින්ය. සිතියම මත අඳින ලද සෘජු රේඛා ඔස්සේ නෞකාවක මාලිමා ඡේදනය තබා ගනිමින් යාත්‍රා කිරීමට හැකිවීම මෙම සිතියමේ ප්‍රධානතම වාසිය විය. 

පසුකාලීනව, මෙම සිතියම, බටහිර ලෝක බලවතුන් විසින් සම්මතයක් කරනු ලැබීය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මර්කේටර්ගේ ආකෘතිය නැතිනම් ඔහු නිර්මාණය කළ සිතියම ලොව පුරා පාසල් පන්ති කාමර, විශ්වවිද්‍යාල, පෙළපොත්, මාධ්‍ය ආයතන සහ ලේඛන සඳහා නිල ලෝක සිතියම බවට පත් විය. කෙසේ නමුත්, නාවික කටයුතුවලදී කෝණ සහ දිශා නිවැරදිභාවය තබා ගැනීම සඳහා මර්කේටර් සිතියම නිර්මාණයේ දී කළ ගණිතමය සැකසුම හේතුවෙන් පෘථිවියේ රටවල් සහ මහද්වීපවල භූමි ප්‍රමාණ බරපතල ලෙස විකෘති විය. 

සමකයේ සිට ධ්‍රැව දෙසට යද්දී, සිතියම මඟින් රටවල වර්ගඵලය අසමානුපාතික ලෙස විශාල කර පෙන්වීමක් සිදුවිය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස උත්තර සහ දක්ෂිණ ධ්‍රැවාසන්නයේ පිහිටි යුරෝපය, උතුරු ඇමෙරිකාව, රුසියාව සහ ග්‍රීන්ලන්තය වැනි භූගෝලීය කලාප සැබෑ ප්‍රමාණයට වඩා අතිශය විශාලව සිතියම්ගත වූ අතර, සමකය ආසන්නයේ පිහිටි අප්‍රිකාව, ලතින් ඇමෙරිකාව, දකුණු ආසියාව සහ අග්නිදිග ආසියාව වැනි කලාපවල සැබෑ විශාලත්වය හැකිළීමකට ලක් විය. 

සිතියම් විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන ආකාරයට, මර්කේටර් ලෝක සිතියමේ ග්‍රීන්ලන්තය සහ අප්‍රිකා මහද්වීපය ප්‍රමාණයෙන් එක හා සමානව දකින්න ලැබුණ ද භෞතික පෘථිවි තලය මත අප්‍රිකා මහද්වීපය ග්‍රීන්ලන්තයට වඩා 14 ගුණයකින් විශාලය. ග්‍රීන්ලන්තයේ සැබෑ භූමිප්‍රමාණය අප්‍රිකානු මහද්වීපයේ පිහිටි කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයටත් වඩා කුඩාය. එපමණක් නොව, සිතියමේ අතිවිශාල ලෙස පෙනෙන රුසියාව ද අප්‍රිකා මහද්වීපය හමුවේ ලිලිපුට්ටෙකි. 

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, චීනය, ඉන්දියාව, ජපානය සහ සමස්ත යුරෝපයේම රටවල් සියල්ල එකතු කළ ද අප්‍රිකානු මහද්වීපයේ සමස්ත වර්ගඵලයට සම කළ නොහැක. කෙසේ නමුත්, භූගෝලීය දත්ත සම්බන්ධයෙන් සිදුවූ මෙම විකෘතිය හුදෙක් සිතියම් ශිල්පයේ පැවැති තාක්ෂණික ගැටලුවක් පමණක් යැයි අර්ථකථනය කිරීමට භූගෝල විද්‍යාඥයෝ සහ සමාජ විද්‍යාඥයෝ සූදානම් නොවෙති. 

ඊට අපූරු හේතුවක් ඇත. සියවස් ගණනාවක් පුරා ලෝක ජනගහනයෙන් බහුතරය ලෝකය පිළිබඳ අවබෝධය ලබාගත්තේ මෙම විකෘති සිතියම දෙස බැලීමෙනි. බටහිර අධිරාජ්‍යවාදී බලවතුන් තම දේශපාලනික, ආර්ථික සහ මානසික ආධිපත්‍යය ලොව පුරා තහවුරු කිරීම සඳහා මෙම සිතියම ප්‍රබල මෙවලමක් ලෙස භාවිත කළ බව අද වන විට පිළිගැනෙන සත්‍යයයි. 

තම රටවල් සිතියමේ අතිවිශාල ලෙසත්, තමන් යටත් කරගත් ආසියානු සහ අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ රටවල් නැතිනම් භූමීන් කුඩාවටත් නිරූපණය කිරීමෙන්, යටත්විජිත වැසියන් තුළ පහත් හැඟීමක් සහ යටහත්පහත්භාවයක් ඇති කිරීමට නොදැනුවත්වම මනෝවිද්‍යාත්මක පදනමක් සකස් කෙරුණි. 

භූගෝල විද්‍යාව සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා තුළ මෙම ක්‍රියාවලිය ‘සිතියම්කරණ යටත්විජිතවාදය’ ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. සිතියමක් යනු හුදෙක් ගෝලයක පැතලි සටහනක් පමණක් නොව, එය බලය, දේශපාලනය සහ මතවාදයන් නිරූපණය කරන ප්‍රබල සංකේතයක් බව මේ අනුව පැහැදිලි වෙයි. මර්කේටර් ලෝක සිතියමේ දකින්න ලැබෙන මෙම ‘සාපේක්ෂ අසමානතාව’ පිළිබඳව විවේචන මතුවූයේ අද ඊයේ නොවෙයි.

ජර්මන් ජාතික ඉතිහාසඥ ආර්නෝ පීටර්ස්, 1970 දී 'ගෝල්-පීටර්ස් ප්‍රක්ෂේපණය' නමැති සිතියම් ආකෘතිය ඉදිරිපත් කරමින්, මර්කේටර් සිතියම මඟින් සිදුවන යුරෝපීය ආධිපත්‍යය විවේචනය කිරීමට පටන් ගත්තේය. 

සෑම රටකම සැබෑ වර්ගඵලය නිවැරදිව පෙන්වීම අරමුණු කරගත් එම සිතියම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සහ පල්ලිය ආශ්‍රිත පුණ්‍යායතනවල අවධානයට ලක්වුවද, එහි පැවැති තාක්ෂණික දෝෂ කීපයක් හේතුවෙන් එය ගෝලීය සිතියම් විද්‍යාඥයන්ගේ පූර්ණ පිළිගැනීමට ලක් වූයේ නැත. 

ගෝල්-පීටර්ස් සිතියම තුළ වර්ගඵලය නිවැරදි වුවද, සමකයට ආසන්න රටවල හැඩතල සිරස් අතට දැඩි ලෙස ඇදී ගොස් විකෘති වීම ඊට හේතුවය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, භූමිප්‍රමාණයේ නිවැරදිභාවය මෙන්ම රටවල භෞතික හැඩතලවල සුන්දරත්වය සහ යථාර්ථවාදී බවද ආරක්ෂා වන නව සිතියම් ආකෘතියක අවශ්‍යතාව සිතියම් විද්‍යා ලෝකය තුළ දිගින් දිගටම පවතින සංවාදයක් බවට පත්විය. 

 2018 දී, සිතියම් විද්‍යාඥයන් වන බෝජන් ෂාව්රිච්, ටොම් පැටර්සන් සහ බර්නාඩ් ජෙනී එක් වී ‘සමාන පෘථිවි ප්‍රක්ෂේපණය’ නමැති නව ලෝක සිතියම් ආකෘතිය නිර්මාණය කරන ලදී. 

මෙම ප්‍රක්ෂේපණ ක්‍රමය මඟින් ලෝකයේ සෑම රටකම සහ මහද්වීපයකම සැබෑ වර්ගඵල එකිනෙකට සාපේක්ෂව සියයට සියයක්ම නිවැරදිව පෙන්වයි. එමෙන්ම, මීට පෙර පැවැති ගෝල්-පීටර්ස් සිතියමේ තිබූ රටවල හැඩතල විකෘති වීමේ දෝෂය මඟහරවා ගනිමින්, මහද්වීපවල ස්වාභාවික හැඩය ඉතා මැනවින් ආරක්ෂා කිරීමට මොවුන් සමත් වූහ. 

සිතියම් විද්‍යා ඉතිහාසයේ විප්ලවීය සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකෙන මෙම ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ නූතන පරිගණක ගණිතමය ආකෘති පදනම් කරගනිමින් නිර්මාණය කරන ලද්දකි. මර්කේටර් ලෝක සිතියමෙන් සිදුවුණු විකෘතිය එමගින් නිවැරදි කෙරේ. 

 2018 දී නිර්මාණය වූ ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ මගින් භූගෝලීය නිවැරදිභාවය උදෙසා තාක්ෂණික විසඳුම ලැබුණ ද, එය ගෝලීය දේශපාලන තලයේ සම්මතයක් බවට පත්වීම සඳහා තවත් වසර කිහිපයක් ගතවිය. 

භූගෝලීය අසමානතාවයෙන් වැඩිම පීඩාවට පත්ව සිටි අප්‍රිකානු ජාතීන් එකතු වී ‘ලෝක සිතියම නිවැරදි කරමු’ යනුවෙන් දැවැන්ත ජාත්‍යන්තර ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පසුගිය පෙබරවාරි මාසයේ අප්‍රිකා සංගමයේ සාමාජික රටවල් 54 නිල වශයෙන් මෙම ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ සම්මත ලෝක සිතියම ලෙස පිළිගනු ලැබීය. 

ඉන් අනතුරුව, අප්‍රිකානු මහද්වීපයේ බටහිර වෙරළේ පිහිටි කුඩා ටෝගෝ රාජ්‍යය, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයට විශේෂ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කරමින් ඉල්ලා සිටියේ, සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ ලෝකය නොමඟ යැවූ මර්කේටර් සිතියම වෙනුවට මෙම නිවැරදි ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ සියලු අන්තර්ජාතික කටයුතු සහ අධ්‍යාපන පද්ධතීන් සඳහා භාවිතයට ගන්නා ලෙසය. 

 ඉකුත් 4 වැනිදා, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේ දී, ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ භාවිතයට ගනිමු යැයි ටෝගෝ රාජ්‍යය ඉදිරිපත් කළ යෝජනාවට පක්ෂව, රටවල් 164 ක් ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේය. 

එම රටවල් අතරේ, පැරණි යටත්විජිත බලවතුන් වූ මහා බ්‍රිතාන්‍යය, ප්‍රංශය, ජර්මනිය ඇතුළු යුරෝපීය රටවල් රැසක්ද ඒ අතර සිටීම විශේෂත්වයකි. රටවල් 6 ක් ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටි අතර, යෝජනාවට විරුද්ධව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය පමණි. 

වැඩි ඡන්දයෙන් යෝජනාව සම්මත වීමත් සමඟ, සියවස් පහකට පසුව ලෝක සිතියම නිල වශයෙන් නිවැරදි කිරීමේ ගෝලීය ක්‍රියාවලිය ආරම්භ විය. එසේ වුවත්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මෙම වෙනස සිදු කිරීමට කාටවත් නීතිමය වශයෙන් බල කිරීමක් කරන්නේ නැත. මෙය ගෝලීය සමාජයට ඉදිරිපත් කරන ලද යුක්තිසහගත සහ විද්‍යාත්මක මාර්ගෝපදේශනයක් පමණි. 

ඔබ දන්නවාද? ඇමෙරිකාවේ ආදිවාසීන් නැතිනම් රතු ඉන්දියානුවන්ට පියාඹන පීරිසි සහ පිටසක්වළ ජීවීන් යනු අරුමයක් නොවෙයි. ඔවුන් පවසන්නේ, පියාඹන පීරිසි සහ පිටසක්වළයන් යන වදන් ඔවුන්ගේ ඉපැරණි සංස්කෘතියට අයත් නොමැති බවය. 

ඈනුම් යෑම යනු හුදෙක් කම්මැළිකම හෝ නින්දයෑම පෙන්වීමක් නොව, එය මොළයේ උෂ්ණත්වය පාලනය කරන ස්වාභාවික ක්‍රියාවලියක් යැයි විද්‍යාඥයෝ පවසති. 

ඈනුමකදී, ගැඹුරු හුස්මක් ගැනීම සහ මුහුණේ මෙන්ම බෙල්ලේ ද මාංශ පේශි ඇදීමක් සිදුවෙයි. එමගින්, රුධිර ගමනාගමනය වැඩිවෙයි. 

 සිරුරට ඇතුළු වන සිසිල් වාතය මගින් මොළයේ උෂ්ණත්වය සුළු වශයෙන් පහළ දැමීමක් කරයි. 

අධික තෙහෙට්ටුවක් හෝ මානසික වෙහෙසක් ඇති විට, මොළය වඩාත් කාර්යක්ෂමව පවත්වා ගැනීමට ඈනුම් උපකාරී වෙයි. ඈනුම් මොළය සිසිල් කරන විදුලි පංකාවක් වැනිය.

සාම්ප්‍රදායික ලෝක සිතියම වෙනුවට අප්‍රිකා මහද්වීපයේ සැබෑ භූගෝලීය ප්‍රමාණය නිවැරදිව නිරූපණය වන නව ලෝක සිතියමක් භාවිතයට ගැනීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය තීරණය කළේය. 

ටෝගෝ රාජ්‍යය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද, අප්‍රිකානු සංගමයේ (AU) සාමාජික රටවල පූර්ණ සහාය හිමිවූ, ‘අප්‍රිකා සිතියම නිවැරදි කරනු’ (Correct the Map) නමැති මෙම යෝජනාවලිය සඳහා රටවල් 164 ක් පක්ෂව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේය. 

ලැන්ටන්ස් චිත්‍රකතාවලින්, කාටූන්වලින් සහ කාටූන් චිත්‍රපටවලින් ජනප්‍රිය වූ හැල් ජෝර්ඩන්, ග්‍රීන් ලැන්ටර්න්වරයා පාදක කර ගනිමින් ලැන්ටර්න්ස් (Lanterns) ටෙලි කතා මාලාව නිර්මාණය වී ඇත. 

ලැන්ටර්න්ස් (Lanterns) හරහා ජෝන් ස්ටුවර්ට් ද ප්‍රේක්ෂක අපට හඳුන්වා දෙයි. කතාමාලවට අනුව, ජෝන් ස්ටුවර්ට් යනු හැල්ගෙන් පසු ඔහුගේ මුද්ද ලබා ගැනීමට පුහුණුව ලබන අනුප්‍රාප්තිකයාය. 

ඇමෙරිකාවේ නෙබ්‍රැස්කා ජනපදයේ රෂ්විල් නමැති කුඩා නගරයේ මනුෂ්‍ය වෙසින් සැගවී සිටින පිටසක්වළ ජීවීන් කිහිප දෙනකු ඝාතනය වීම සහ එය පිටුපස සිටින්නේ කවුරුන්දැයි අනාවරණය කර ගැනීම ලැන්ටර්න්ස් (Lanterns) ටෙලි කතා මාලාවේ ප්‍රධාන කතා තේමාවය. 

ඊට අමතරව, හැල් ජෝර්ඩන්ගේ සහ ජෝන් ස්ටුවර්ට්ගේ චරිතවල පසුබිම් කතා ද ප්‍රධාන කතා තේමාවට සමගාමීව ගලා යයි. ඒ, අතීතයට සහ අනාගතයට නරඹන්නන් රැගෙන යමිනි. 

හැල් ජෝඩන් ලෙස චරිත නිරූපණය කරන්නේ ජනප්‍රිය මෙන්ම සම්මානනීය නළු කයිල් චැන්ඩ්ලර්ය. ජෝන් ස්ටුවර්ට් ලෙස චරිත නිරූපණය කරන්නේ ජනප්‍රිය නළු ඇරන් පියේර්ය. ඊට අමතරව, DCU විශ්වයේ අලුත් සුපර්මෑන් චිත්‍රපටයෙන් දකින්න ලැබුණු ගායි ගාඩ්නර් ග්‍රීන් ලැන්ටර්න්වරයා ද මෙම කතාමාලාවේ දකින්න ලැබේ. ගායි ගාඩ්නර් ලෙස චරිත නිරූපණය කරන්නේ ජනප්‍රිය නළු නේතන් ෆිලියොන් ය. 

රෂ්විල් නගරයේ ෂෙරිෆ් ලෙස කටයුතු කරන කෙරී කේන් ලෙස කෙලී මැක්ඩොනල්ඩ්, ඇගේ සැමියාගේ පියා මෙන්ම පිටසක්වළ තර්ජනවලින් පෘථිවි වැසියන් ආරක්ෂා කළ යුතු යැයි අන්තවාදීව සිතන විලියම් මේකන් ලෙස ගැරෙට් ඩිලාහන්ට් ද, ඔහුගේ බිරිඳ සෝයි මේකන් ලෙස ඉන්දීය සම්භවයක් සහිත ඇමෙරිකන් නිළි පූර්ණා ජගන්නාතන් ද සෙසු චරිතවලට පණ පොවති. 

ඩේමන් ලින්ඩෙලොෆ්, ක්‍රිස් මුන්ඩි සහ ටොම් කිංග් ප්‍රකට නිර්මාණකරුවන්ගේ එකතුවෙන් නිර්මාණය වී ඇති ලැන්ටර්න්ස් (Lanterns) කතා මාලාව, සාම්ප්‍රදායික සුපිරි වීර කතාවලින් ඔබ්බට ගිය සංකීර්ණ, අඳුරු සහ කුතුහලය පිරි අත්දැකීමක් ප්‍රේක්ෂකයාට ලබා දෙයි. 

චිත්‍රපටයේ නපුරන් ලෙස සැලකෙන්නේ මෑන්හන්ටර්ස් (Manhunters) ය. DCU විශ්වයේ මෑන්හන්ටර් (Manhunter) යන වදන සම්පූර්ණයෙන්ම එකිනෙකට වෙනස් ලෙස භාවිතයට ගැනෙයි. ඒ, මෑන්හන්ටර්ස් (Manhunters) සහ මාෂන් මෑන්හන්ටර් (Martian Manhunter) ලෙසය. 

මෑන්හන්ටර්ස් Manhunters යනු ග්‍රීන් ලැන්ටර්න් බලකාය තැනීමට පෙර එම බලකාය නිර්මාණය කළ ගාඩියන්ස් නමැති නිල් පැහැති සුදු හිස කෙස් ඇති ප්‍රමාණයෙන් කුඩා ‘ගාඩියන්ස්’ නමැති ජීවීන් විසින් විශ්වයේ සාමය රැකීමට නිර්මාණය කරන ලද ස්වයංක්‍රීය රොබෝ හමුදාවකි. 

මෙම රොබෝවරුන්ගේ දෝෂයක් නිසා, ඔවුන් හැඟීම් විරහිතව සිදු කළ ජන සංහාරයක් නිසා මෑන්හන්ටර්ස් මෑන්හන්ටර්ස් අක්‍රිය කර දැමීමට ගාඩියන්වරු කටයුතු කළහ. පසුව ඔවුන්ව අක්‍රිය කර ඒ වෙනුවට ග්‍රීන් ලැන්ටර්න් බලකාය පිහිටුවන ලදී. මෑන්හන්ටර්ස්, ලැන්ටර්න්වරුන්ගේ ප්‍රධාන සතුරන් පිරිසකි. 

මාෂන් මෑන්හන්ටර් (Martian Manhunter) යනු ජෝ-ජෝන්ස් Jonn Jonzz නමැති අඟහරු ග්‍රහලෝකයෙන් පෘථිවියට පැමිණෙන, සුපර්මෑන් වැනි පිටසක්වළ සුපිරි වීරයෙකි. DCU විශ්වයේ ජස්ටිස් ලීග් කණ්ඩායමේ ආරම්භක සාමාජිකයකු වන්නේ මාෂන් මෑන්හන්ටර් ය. සිතුවිලි කියවීමට (telepathy), ශරීරයේ රූපය වෙනස් කිරීමට (shapeshifting) සහ සිරුර විනිවිද යා හැකි ලෙස වෙනස් කර ගැනීමට මාෂන් මෑන්හන්ටර් ට හැකියාව ඇත. 

කෙටියෙන් කීවොත්, මෑන්හන්ටර්ස් යනු විශ්වයේ ආරක්ෂාව සඳහා නිර්මාණය කළ රොබෝ හමුදාවක් වන අතර, මාෂන් මෑන්හන්ටර් යනු අඟහරු ග්‍රහයාගෙන් පැමිණ පෘථිවිය සහ විශ්වය රකින සජීවී සුපිරි වීරයෙකි. මොවුන් දෙපාර්ශ්වය අතරේ කිසිදු සම්බන්ධයක් නැත. ලැන්ටර්ස් නිර්මාණකරුවන් හිතාමතා චරිත වෙනස්කම්වලට ලක් කර ඇත. 

කතා මාලාවේ ‘ගාඩියන්ස්’ පිටසක්වළුයන්ට ඕනෑම ස්වරූපයක් ගැනීමට හැකියාව ඇත. ජනප්‍රිය මෙන්ම සම්මානනීය හොලිවුඩ් නිළි ලෝරා ලිනී ද ‘ගාඩියන්ස්’ පිටසක්වළයකු ලෙස චරිත නිරූපණය කරයි. කතාමාලවේ ‘ගාඩියන්ස්’ පිටසක්වළයන්ට, මාෂන් මෑන්හන්ටර් (Martian Manhunter) මෙන් ස්වරූපය වෙනස් කිරීම කරගත හැකිය. 

දිනෙන් දින ජනප්‍රිය වන මලයාලම් රංගන ශිල්පිනී මමිතා බයිජු හදිසියේ රෝහල්ගත කෙරුණු බව පැවැසෙයි. ඒ, තද උණ සහ ඇගපත වේදනාව නිසාය. හදිසි අසනීප තත්ත්වය හේතුවෙන් ඇයගේ ඉදිරි සියලු කටයුතු අවලංගු වනු ඇතැයි පැවැසෙයි. 

ඕස්ට්‍රේලියාවේ 'Clyde Malayali Association' මගින් සංවිධානය කර තිබූ ඕනම් (Onam) සැමරුම් උත්සවයේ ප්‍රධාන ආරාධිත අමුත්තිය ලෙස සහභාගී වීමට නියමිතව සිටියේ මමිතායි. කෙසේ නමුත් අසනීප තත්ත්වය හේතුවෙන්, ඕස්ට්‍රේලියා ගමන අවලංගු කිරීමට සිදු වි ඇත. 

ඩුබායි ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණයේ පැවැති කාන්තා ආසියානු කුසලාන තරගාවලියේ හොංකොං පිලට එරෙහි තරගයේදී විශිෂ්ට ශතකයක් ලබා ගනිමින් කාන්තා ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ඉතිහාසයේ වැඩිම ලකුණු සංඛ්‍යාවක් රැස්කළ ක්‍රීඩිකාව වීමට ඉන්දියාවේ ස්ම්‍රිතී මන්දනා සමත් වූවාය. 

එහිදී ඇය හිටපු ඉන්දීය නායිකා මිථාලි රාජ් තබා තිබූ ලකුණු 10,868 වාර්තාව අභිබවා යමින් ජාත්‍යන්තර ලකුණු සංඛ්‍යාව 10,880 දක්වා ඉහළ නංවා ගැනීමට සමත් වූවාය. මෙම තරගයේදී පන්දු 14 කදී හතරේ පහර 14 ක් සහ හයේ පහර 7 ක් සමගින් අතිවිශිෂ්ට ලකුණු 124 ක් රැස්කිරීමට මන්දනා සමත් වූවාය. 

ඒ අනුව කාන්තා 20-20 ආසියානු කුසලාන ඉතිහාසයේ තනි ක්‍රීඩිකාවක වාර්තා කළ ඉහළම ඉනිම ලෙස ද මෙය සැලකෙයි. තමන්ගේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් දිවියේ 18 වැනි ශතකය වාර්තා කළ ඇය, ඕස්ට්‍රේලියා සුපිරි ක්‍රීඩිකා මෙග් ලැනින් (ශතක 17) පසුකර යමින් ජාත්‍යන්තර කාන්තා ක්‍රිකට් පිටියේ වැඩිම ශතක ලාභිනිය බවටද පත්වූවාය. 

 මීට අමතරව 20-20 ජාත්‍යන්තර තරගවලදී ශතක දෙකක් රැස්කළ පළමු ඉන්දීය ක්‍රීඩිකාව බවට පත්වීමට ද ඇයට හැකි විය. ඉනිම ආරම්භයේදී පිටියේ අන් පිතිකාරිනියන්ට ලකුණු අතරට පැමිණීමට යම් බාධා පැවතියද, මන්දනා සරලව සහ අලංකාර ලෙස පන්දුවට පහර දෙමින් මුළු ක්‍රීඩාංගණය පුරාම ලකුණු රැස් කළාය. 

තරගයේ 18 වැනි පන්දු වාරයේ දී රුචිතා වෙන්කටේෂ්ට එරෙහිව එල්ල කළ දැවැන්ත හයේ පහරකින් මන්දනා තම ලකුණු සංඛ්‍යාව 113 දක්වා ඉහළ නංවාගත් අතර, එම පන්දු වාරයේදීම මිථාලි රාජ්ගේ ලෝක වාර්තාව බිඳ හෙලීමට සමත් වූවාය. හස පන්දු වාරයේ පමණක්, හයේ පහර තුනක් එල්ල කළ ඇය, තම 20-20 ජාත්‍යන්තර තරග දිවියේ ඉහළම පෞද්ගලික ලකුණු සංඛ්‍යාව ද පසු කළාය. 

‘ස්පේස් එක්ස්’ සමාගම, අභ්‍යවකාශ කටයුතුවලදී ඇමෙරිකාවේ නාසා ආයතනය සමග අත්වැල් බැඳගෙන සිටී. රොකට්ටුව, අභ්‍යවකාශය බලා ගියේ ඇමෙරිකාවේ ෆ්ලොරිඩා ජනපදයේ පිහිටි නාසා ආයතනයට අයත් කෙනඩි අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයෙනි. ‘ස්පේස් එක්ස් ෆොල්කන් හෙවි’ රොකට්ටුව අභ්‍යවකාශයට ගියේ සුවිශේෂී දෙයක් රැගෙනය. 

කාණ්ඩ 5 අතරින්, පළමු කාණ්ඩය ARBs (Angiotensin Receptor Blockers) ය. Losartan, Telmisartan, Valsartan, Candesartan යනු එම කාණ්ඩයේ ඖෂධ ය. රුධිර නාළ හිර කරන හෝමෝනයක් වන Angiotensin II ක්‍රියාත්මක වන දොරටු (Receptors) අවහිර කර, රුධිර නාළ මනාව පළල් කර ලිහිල් කිරීම මේවායින් සිදුවෙයි. වකුගඩු සහ හදවත ආරක්ෂා කරයි. දියවැඩියාව ඇති අයට සහ තරුණ අයට ඉතා සුදුසුය. අතුරු ආබාධ අවම, ඉතා ආරක්ෂිත ඖෂධයක් බව වෛද්‍ය පිළිගැනීමය. 

දෙවැනි කාණ්ඩය, ACE Inhibitors (ACEi) ය. Enalapril, Ramipril, Lisinopril ය. රුධිර නාළ හිර කරන හෝමෝන නිපදවන එන්සයිමය අවහිර කරයි. හෘදයාබාධවලින් පසු හෘද පේශි ආරක්ෂා කිරීමට සහ දියවැඩියා රෝගීන්ගේ වකුගඩු පෙරහන් ආරක්ෂා කිරීමට මේවා යෝග්‍ය වෙයි. තෙවැනි කාණ්ඩය Calcium Channel Blockers (CCBs) ය. Amlodipine, Nifedipine, Diltiazem මීට උදාහරණ වෙයි. රුධිර නාළ බිත්තිවල ඇති සෛල තුළට කැල්සියම් ඇතුළු වීම වළක්වා, නාළවල මාංශපේශී ලිහිල් කර පීඩනය අඩු කිරීම සිදු කරයි. 

සිවුවැනි කාණ්ඩය Thiazide-like Diuretics (මුත්‍ර කාරක පෙති) ය. Indapamide, Hydrochlorothiazide (HCTZ), Chlorthalidone මීට උදාහරණ වෙයි. වකුගඩු හරහා සිරුරේ ඇති අතිරික්ත ලුණු (Sodium) සහ ජලය මුත්‍රා මගින් බැහැර කර රුධිර නාළවල ඇති පීඩනය සැහැල්ලු කරයි. බොහෝවිට Losartan හෝ Enalapril සමඟ එකම පෙත්තේ සංයෝගයක් ලෙස ලබා දීම සිදුවෙයි. 

රුධිරයේ පොටෑසියම් හෝ සෝඩියම් අගය සුළු වශයෙන් වෙනස් විය හැකි බැවින් විටින් විට රුධිර පරීක්ෂණ කිරීම අවශ්‍ය වෙයි. පස්වැනි කාණ්ඩය Beta-Blockers (හෘද ස්පන්දනය පාලනය කරන පෙති) ය. Bisoprolol, Atenolol, Metoprolol, Carvedilol, Nebivolol යනු මෙම කාණ්ඩයේ ඖෂධය. හදවත ගැහෙන වේගය සහ හදවත පොම්ප කරන ශක්තිය මඳක් සන්සුන් කර රුධිර පීඩනය පාලනය කරයි. අධි රුධිර පීඩනය වැඩි අයට වඩා, හෘදයාබාධ හැදුණු අයට, හෘද ස්පන්දනය වේගවත් අයට, හෘදය දුර්වල අයට මේවා නිර්දේශ කෙරේ. 

 හිමාල අඩවිය පාමුල සහ හිමාල කලාපයට අයත් රටවල් වන්නේ, නේපාලය, භූතානය, ඉන්දියාව, පාකිස්තානය, චීන පාලනයට යටත් ටිබෙටයයි. නේපාලය, සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ හිමාල කඳු වැටිය සහ එහි පාමුල පිහිටා ඇත. භූතානය හිමාල කලාපයේ පිහිටි කඳුකර රාජ්‍යයකි. ඉන්දියාවේ උතුරු සහ ඊසානදිග පළාත් හිමාල අඩවියට අයත් වෙයි. පාකිස්තානයේ වයඹදිග පළාත් හිමාල පාමුල පිහිටයි. ටිබෙටය ඇත්තේ හිමාලයේ උතුරු මායිමේය.

හිමාල අඩවියෙන් ආරම්භ වී පහළට ගලා බසින ප්‍රධාන ගංගා එසේත් නැතිනම් නදී වන්නේ, ගංගා, සින්ධු, බ්‍රහ්මපුත්‍ර, මීකොං, සැල්වීන් සහ යැංසිය. ගංගා නදිය ආරම්භ වන්නේ, හිමාල අඩවියේ ගංගෝත්‍රි ග්ලැසියරයෙනි. ගංගා නදිය, ඉන්දියාව සහ බංග්ලාදේශය පසු කරමින්, බෙංගාල බොක්ක හරහා මුහුදට වැටෙයි. සින්ධු නදිය හිමාල අඩවියට උතුරින් පිහිටි ටිබෙට් සානුවේ මානසසරෝවර් ග්ලැසියර විල ආශ්‍රිතව ආරම්භ වෙයි. එය ටිබෙටය, ඉන්දියාව සහ පාකිස්තානය යන රටවල් හරහා ගලා ගොස් අරාබි මුහුදට වැටෙයි. 

 හිමාලයේ උතුරු ටිබෙට් කලාපයෙන් ‘යාර්ලුං ට්සංපෝ’ ලෙස ආරම්භ වන බ්‍රහ්මපුත්‍ර නදිය, පිළිවෙළින් ටිබෙටය, ඉන්දියාව සහ බංග්ලාදේශය ඔස්සේ මුහුදට ගලා බසී. ටිබෙට් හිමාල සානුවෙන් ආරම්භ වන මීකොං නදිය රටවල් ගණනාවක් යා කරන දීර්ඝ ගංගාවකි. එය පිළිවෙළින් චීනය, මියන්මාරය, ලාඕසය, තායිලන්තය, කාම්බෝජය සහ වියට්නාමය යන රටවල් හරහා ගලා ගොස් දකුණු චීන මුහුදට වැටෙයි. ටිබෙට් හිමාල උස්බිම්වලින් ආරම්භ වන සැල්වීන් නදිය චීනය, මියන්මාරය සහ තායිලන්තය යන රටවල් හරහා ගලා බැස අන්දමන් මුහුදට එක් වෙයි. 

ටිබෙට් හිමාල සානුවෙන්ම ආරම්භ වන යැංසි නදිය, චීනය හරහා පමණක් ගලා ගොස් අවසානයේ නැගෙනහිර චීන මුහුදට ගලා බසී. ඉකුත් දා, මුහුදක් පෙනෙන තෙක් මානයක නැති, නේපාලය සහ ටිබෙටය වැනසූ, සුනාමියක් බඳු ඒ බිහිසුණු ප්‍රචණ්ඩ මහා ජල කඳ හිමාල අඩවියේ සිට පහළ නිම්නයට ඇදී ආවේ, කිසිදු පෙර අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරවය. ඊට බිලිවූ ගණන 400 කි. 

විදෙස් සංචාරකයන් බොහෝ දෙනෙක් ඒ අතරේ සිටිති. අතුරුදන් ගණන දහස පසු කරයි. ජීවිත හානියට අමතරව සිදුවුණු දේපළ හානිය අති මහත්ය. මෙම බිහිසුණු සැඬ පහර ටිබෙටයටත්, ටිබෙටයට පහළින් ඇති නේපාලයටත් කඩා වැදුණේ හිමාල අඩවියෙන් ආරම්භ වන ගංගාවක් හරහාය. මෙම ගංගාව ටිබෙටය, නේපාලය හරහා ගොස් ඉන්දියාවෙන් මුහුදට වැටෙයි. 

නේපාල වැසියන්, භෝටේකෝෂි ලෙස හඳුන්වන මෙම ගංගාව හිමාල කඳුවැටියේ, ශීෂපාන්ග්මා කන්ද ආසන්නයේ ඇති ෂැංෂැංබෝ ග්ලැසියරයෙන් ආරම්භ වෙයි. ටිබෙට් වැසියන් මෙම ගංගාව හඳුන්වන්නේ පොයිකූ යනුවෙනි. ටිබෙටය හරහා එන ගංගාව, චීන නේපාල දේශසීමාවේ කෝඩාරි පළාතෙන්, නේපාලයේ සිංධුපාල්චොක් දිස්ත්‍රික්කයට ඇතුළු වෙයි. ඉන්පසු භෝටේකෝෂි ලෙස එය ඉතා තද බෑවුම් සහිත පටු මාර්ග ඔස්සේ දකුණු දෙසට අධික වේගයෙන් ගලා බසී. භෝටේකෝෂි, තතෝපානි, බාරබිසේ සහ ලමොසංගු වැනි ප්‍රදේශ පසු කරමින් ගලා බසී. 

සුදු පෙන කැටි විහිදුවමින්, වේගයෙන් ගලන මෙම ගංගාව සුළං පිරවූ විශේෂ රබර් බෝට්ටු (රෆ්ටිං) භාවිතයෙන් ගංගාව තරණය කිරීමේ ත්‍රාසජනක ක්‍රීඩාවට ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. භෝටේකෝෂි, බාලේෆි සහ ලමොසංගු ආසන්නයේදී සුන් කෝෂි ගංගාව සමග එක් වෙයි. පසුව සප්ත කෝෂි ගංගා පද්ධතිය හරහා ගලා ගොස් ඉන්දියාවේදී ගංගා නදියට මුසුවෙයි. 

ඉකුත් 26 වැනිදා සිදුවුණු එම අවාසනාවන්ත සිදුවීම, මිනිත්තු කීපයක් ඇතුළත සිදුවුණු මහා ස්වභාවික විනාශයකි. අනතුරු ඇඟවීමට පවා කල් වේලා තිබුණේ නැත. මෙම බිහිසුණු ව්‍යසනයේ හද කම්පා කරන දසුන් අපට විදෙස් මාධ්‍ය ඔස්සේ, සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ දකින්න ලැබුණි. මෙවැනි ව්‍යසනයක් සිදුවුණු පළමු අවස්ථාව මෙය නොවෙයි. අවසන් අවස්ථාව ද මෙය නොවනු ඇත. අතීතය දෙස බැලුවොත්, ගතවුණු දශක ගණන පුරාවට මේ ආකාරයේ ස්වභාවික ව්‍යසන රැසක් මෙම ආසියා කලාපයේ දකින්න ලැබුණි. 

2013 ජූනි මාසයේ, ඉන්දියාවේ උත්තරකාන්ද් ප්‍රාන්තය හිටිහැටියේ මහා ජල ගැලීමකට සහ නායයෑම්වලට ලක් විය. ඉන්දීය ඉතිහාසයේ සිදු වූ දරුණුතම ස්වාභාවික ආපදාවක් ලෙස මෙය සැලකෙයි. මෙම ව්‍යසනය හැඳින්වෙන්නේ ‘හිමාල සුනාමිය’ යන නමිනි. වේලයෙන් ඇදී ආ රුදුරු ජල කඳට සහ නායයෑම්වලට හසුවී මරණයට පත් වූ ගණන 5,000 ඉක්මවයි. මෙම ව්‍යසනයට හේතුව, අධික මෝසම් වැසි හේතුවෙන් හිමාලයේ චෝරාබාරී නමැති ග්ලැසියර විල කැඩී පිටාර ගැලීමය. 

 2017 පෙබරවාරි 7 වැනිදා යළිත් වරක් ඉන්දියාවේ උත්තරකාන්ද් ප්‍රාන්තයේ චමෝලි දිස්ත්‍රික්කයේ ක්ෂණික මහා ජල ගැලීමක් සිදුවිය. ඒ, හිමාල අඩවියේ නන්දා දේවි හිම කන්දේ විශාල හිම තට්ටුවක් සහ පර්වත කොටසක් කඩා වැටීමෙනි. 2023 වසරේ දී ඉන්දියාවේ කඳුකරයේ පිහිටි සික්කම් ප්‍රාන්තයේ මහා ජල ගැලීමක් හටගත්තේය. පසුගිය දා ටිබෙටයේ සහ නේපාලයේ දකින්න ලැබුණු ආකාරයේ සුනාමි රළ වැනි මහා ජල කඳක් 2023 වසරේ දී ද ගම්මාන සහ නගර විනාශ කළේය. ඊට බිලිවුණු ගණන 53 කි. 2024 වසරේ දී නේපාලයේ මහා ජල ගැලීමක් සිදුවිය. එයින් 244 දෙනකුට දිවි අහිමි විය. 

 රටවල් වෙනස් වුණත්, ව්‍යසනවල ස්වරූපය සමානය. ඉන්දියාවේත්, නේපාලයේත් සිදුවුණු මෙම ස්වභාවික ආපදා පසුපස ඇත්තේ හිමාල කඳු වැටියයි. හිමාල කඳු වැටියට සිදුවී ඇත්තේ කුමක්ද? අන් කවරදාවත් අසන්න නොලැබුණු ලෙස ග්ලැසියර විල් කඩා වැටීම් සිදුවන්නේ ඇයි? මහ වැසි නිසා හිමාල කඳුකරයේ නායයෑම් බහුලව සිදුවන්නේ ඇයි? භූ විද්‍යාඥයන්ට අනුව, බැලූ බැල්මට ශක්තිමත් මහා කඳු පද්ධතියක් බව පෙනුනත්, හිමාල කඳු වැටිය තවමත් නිර්මාණය වී අවසන් නැත. එය දිනෙන් දින නිර්මාණය වෙමින් පවතී. හිමාලය ලෝකයේ ළාබාලතම කඳු වැටිය බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නැත. 

හිමාල කඳු වැටියේ නිර්මාණය සිදුවූයේ ඉන්දියාව අයත් ඉන්දීය භූ තැටිය සහ යුරෝපය අයත් යුරෝපා භූ තැටිය එකිනෙක ගැටීමෙනි. භූ විද්‍යාඥයන්ට අනුව, ඒ ගැටීම තවමත් අවසන් නැත. ගැටීමත් සමඟ ඉහළට එසවුණු නෙරුම හිමාල කඳු වැටියයි. මේ කලාපයේ භූමිය, නිරන්තරයෙන්ම මහා පීඩනයකට ලක්ව පවතී. කඳු වැටිය සෙමින් සෙමින් ඉහළට එසවීමක් සිදුවෙයි. මහා පර්වත ඉරි තැලීමකට ලක් වෙයි. මෙම කලාපයේ භූමිකම්පා, නායයෑම් ආදිය හට ගැනීම අරුමයක් නොවෙයි. 

එම ස්වභාවික ක්‍රියාවලියේ කොටසකි. නේපාල සහ ටිබෙට නිම්නයේ ජනාවාස ඇත්තේ, අස්ථාවර භූමියකය. එය හරියට පස්වලින් පමණක් තැනූ පඩි පෙළක් වැනි පාදමක් මත නිවසක් ඉදි කිරීමක් වැනිය. කොයි මොහොතේ හෝ මහා විනාශයක් සිදුවීමට ඉඩ ඇත. හිමාල කඳුකරය සැලකෙන්නේ පෘථිවියේ තෙවැනි ධ්‍රැවය යනුවෙනි. ඒ, ග්ලැසියර සිය දහස් ගණනක් හිමාලයේ පිහිටා තිබීම නිසාය. ආක්ටික් කලාපයෙන් පිට, වැඩිම හිම සහ අයිස් ප්‍රමාණයක් ඇත්තේ ද හිමාලයේය. 

වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ, මේ ‘අයිස්’ මැලියම් ලෙස, උස් භූමි ප්‍රදේශය එකිනෙක ඇදබැඳ තබා ගෙන තිබේ. ඒත් දිනෙන් දින ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යද්දී, මේ ස්වභාවික මැලියම දුර්වල වෙයි. ග්ලැසියර් විල් පුපුරා යෑමට ලක් වෙයි. අයිස් සහ පස් නායයෑම් සිදුවෙයි. ග්ලැසියර් කඩා වැටීම එසේත් නැතිනම් ග්ලැසියර් නායයෑම් කොතරම් බිහිසුණු ද කිවහොත්, අපට එදා එනම් පසුගිය අගෝස්තු 26 වැනිදා නේපාලයෙන් සහ ටිබෙටයෙන් දකින්න ලැබුණේ ග්ලැසියර් නායයෑමක බිහිසුණු ප්‍රතිඵලයයි. විද්‍යාඥයන් සහ පරිසරවේදීන් දිගින් දිගටම බිය පළ කරන්නේ, ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යෑමට මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් ද ප්‍රධාන හේතුවක් බවය. 

හිමාල අඩවියේ ග්ලැසියර් දියවීම, ස්වභාවික ව්‍යසන සිදුවීම, ග්ලැසියර් දියවී මහා ගංගා සිදී ගොස් මහා ජල අර්බුදයක් තෙක් එය දුරදිග යෑම ආදී ස්වභාවික විපත්වලට වක්‍රව මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් ද බලපෑමක් කරයි. කාර්මික විප්ලවයේ ඇරඹුමත් සමග පොසිල ඉන්ධන දහනය, වන විනාශය සහ අධික කාර්මිකකරණය හේතුවෙන් වායුගෝලයට මුදාහැරෙන හරිතාගාර වායු ප්‍රමාණය අතිවිශාල ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මානව ඉතිහාසයේ අන් කවරදාකටත් වඩා වේගවත් හා දැඩි ගෝලීය උණුසුම් වීමක් අද වනවිට දකින්න ලැබේ. 

 අන්තර්-රාජ්‍ය දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ මණ්ඩලයේ දත්ත අනුව, පසුගිය වසර 2,000 ක කාලය තුළ පෘථිවි පෘෂ්ඨීය උෂ්ණත්වය ඉහළ ගොස් ඇති සීඝ්‍රතාවයට සමාන වෙනසක් මානව ශිෂ්ටාචාරය තුළ සිදුව නොමැත. කාබන්ඩයොක්සයිඩ් සහ මීතේන් වැනි වායු සාන්ද්‍රණය වායුගෝලය තුළ අඛණ්ඩව ඉහළ යාම නිසා පෘථිවි තාප තුල්‍යතාවය බිඳවැටී ඇති අතර, ග්ලැසියර දියවීම, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යෑම සහ අසාමාන්‍ය කාලගුණික විපර්යාස වැනි දරුණු බලපෑම් රැසකට පෘථිවි ජීව පද්ධතිය දැනටමත් මුහුණ දෙමින් සිටී. 

එබැවින්, වර්තමානයේ සිදුවන ගෝලීය උණුසුම් වීම හුදෙක් ස්වාභාවික චක්‍රීය වෙනස්වීමක් නොව, මානව ක්‍රියාකාරකම්වල සෘජු හා අභියෝගාත්මක ප්‍රතිඵලයක් බව නොවැළැක්විය හැකි විද්‍යාත්මක යථාර්ථයයි. නේපාලය සහ ටිබෙටය කැලඹූ ඒ මහා ජල කඳ හිමාල කඳු වැටියෙන් ආරම්භ වී පහළ නිම්නයට ඇදී ඒමට පෙර භූ චලනයක් සිදුවුණැයි නේපාල විද්‍යාඥයන් මෙන්ම ඇමෙරිකන් භූ විද්‍යාඥයෝ ද පැවැසූහ. 

ඒත්, රික්ටර් පරිමාණයේ ඒකක 4.4 ක් සටහන් කළ ඒ භූ චලනය සාමාන්‍ය භූමිකම්පාවකින් හටගත් එකක් නොවන බව වැඩි දුර සිදු කළ විමර්ශනවලිදී අනාවරණය විය. භූ චලනය සිදුවූයේ හිමාල අඩවියේ ග්ලැසියර විල කඩා වැටීම නිසාය. රික්ටර් පරිමාණයේ ඒකක 4.4 ක් සටහන් කිරීමට තරම් එම ග්ලැසියර් විල පුපුරා යෑම බිහිසුණු විය. මෙසේ ග්ලැසියර් විල් නානයෑමට ලක් වීමත්, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස හදිසි ජල ගැලීම් තත්ත්වයක් නිර්මාණය වීමත් සැලකෙන්නේ GLOF යනුවෙනි. 

මෙය ඉංග්‍රීසියෙන් Glacial lake outburst flood හෙවත් ග්ලැසියර විලක් එකවර බිඳී යෑම ලෙස හැඳින්වෙයි. GLOF නිර්වචනය කළොත් එය මෙසේය. ග්ලැසියරයක් ආසන්නයේ හෝ ඊට පහළින් පිහිටි ග්ලැසියර විලක රැස්වී ඇති ජලය එකවරම පහළට මුදාහැරීම නිසා ඇතිවන දැවැන්ත ගංවතුර ආපදා තත්ත්වයයි. 

මෙලෙස එකවර ගලා එන අතිවිශාල ජල කඳ සමඟ මඩ, ගල් සහ විවිධ සුන්බුන් විශාල වශයෙන් පහළ නිම්න වෙත ගසාගෙන එන බැවින්, එම මාර්ගයේ පිහිටි ජනාවාස, මාර්ග, පාලම් සහ වගාබිම්වලට දැඩි හානි සිදු වේ. හිමාලය, අන්දීස් සහ ඇල්ප්ස් වැනි ලෝකයේ උස් කඳුකර ප්‍රදේශවල දැකගත හැකි ප්‍රධානතම පාරිසරික තර්ජනයක් ලෙස මෙය භූ විද්‍යාඥයන් විසින් හඳුනා ගනු ලැබ තිබේ. 

ඔබ දන්නවද? වනාන්තර ස්නානය (Forest Bathing) ජපන් වැසියන් අතරේ ප්‍රකට පුරුද්දකි. වනාන්තර ස්නානය (Forest Bathing) යනු කුමක්ද? වනාන්තර ස්නානය යනු අප සොබාදහමට සමීප වීමය. වනාන්තරයට ගොස්, සොබාදහම විඳ ගනිමින්, මහ රූස්ස ගස් වැලඳගෙන මිනිත්තු කීපයක් සිටීමය. 

කෙනකුට මෙය විහිළුවක් විය හැක. ඒත් මේ පුරුද්ද පිටුපස ඇත්තේ අපගේ සිරුරට සුවය දෙන සරල විද්‍යාවකි. අප සිරුරේ මානසික පීඩනය ඇති කරන හෝමෝනයක් ඇත. මෙය කෝටිසෝල්ය. 

කෝටිසෝල් වකුගඩුවලට ඉහළින් ඇති ඇඩ්රිනල් ග්‍රන්ථි මගින් ශ්‍රාවය කරන ප්‍රධාන හෝමෝනයකි. ශරීරය ආතතියට මුහුණ දෙන ආකාරය පාලනය කිරීමට ප්‍රධාන වශයෙන් දායක වන බැවින්, මෙය ආතති හෝමෝනය ලෙස ද හැඳින්වෙයි. 

ජපන් වැසියන්ට අනුව ඔබ ගසක් ළඟට වී සිටිද්දී හෝ එය ස්පර්ශ කරද්දී කෝටිසෝල් මට්ටම වේගයෙන් පහළ යයි. ඒ වෙනුවට සිතට සතුට සහ සැහැල්ලුව දෙන හෝමෝන සිරුරේ වැඩිපුර ක්‍රියාත්මක වීමට පටන් ගනී. 

ඊට අමතරව, ගසක් ස්පර්ශ කරද්දී, අපට දැනෙන කලබලකාරී බව නැති වී, හෘද ස්පන්දන වේගය සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත් වෙයි. හදවතට ලැබෙන මේ සහනය, අධික රුධිර පීඩනය පාලනය වන අතරම හෘදයාබාධ ඇතිවීමේ අවදානම ද පහළ යයි. 

කෘත්‍රිම බුද්ධි තාක්ෂණයේ බලපෑම පරමාණුක බලශක්ති තාක්ෂණයටත් වඩා දහස් ගුණයකින් ප්‍රබල සහ විනාශකාරී විය හැකි බවත්, කෘත්‍රිම බුද්ධි තාක්ෂණය නිසි ලෙස නියාමනය නොකරන්නේ නම්, අනාගතයේ දිනෙක මානව වර්ගයා බරපතළ අර්බුදයකට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇති බවත් බිල් ගේට්ස් වැඩි දුරටත් බිය පළ කරයි. කෘත්‍රිම බුද්ධිය මේවනවිටත් ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර ගණනාවක, මිනිසාගේ චින්තන සහ තර්කන හැකියාව අභිබවා යෑමට පටන්ගෙන ඇත. 

ලොව පුරා ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනතාවකට රැකියා අහිමි වීමේ දැඩි අවදානම මීට හොඳම උදාහරණයයි. ලොව ප්‍රමුඛ පෙළේ තාක්ෂණික සමාගම් ඔවුන්ගේ වාණිජ ලාභය ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා කෘත්‍රිම බුද්ධි තාක්ෂණයෙන් එල්ල වන තර්ජනයේ බරපතළකම අඩු කර පෙන්වීමට උත්සාහ කරන නමුත්, කෘත්‍රිම බුද්ධි තාක්ෂණය හමුවේ මතුවන දැවැන්ත සමාජ ආර්ථික බිඳවැටීමට මුහුණදීමට සමස්ත ලෝකය සූදානම් නොමැති බව බිල් ගේට්ස් පෙන්වා දෙයි. 

රැකියා අර්බුදයටත් වඩා භයානක ආරක්ෂක තර්ජනයක් කෙරෙහි ද බිල් ගේට්ස් අවධානය යොමු කර තිබේ. ඒ, මාරාන්තික ජෛව අවි පහසුවෙන් නිර්මාණය කිරීමට කෘත්‍රිම බුද්ධිය යොදාගැනීමේ හැකියාවය. ස්වාභාවික වසංගතයකට වඩා 50 ගුණයක අතිශය විනාශකාරී ජෛව ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමේ තාක්ෂණික මඟපෙන්වීම කෘත්‍රිම බුද්ධිය මඟින් සපයා දීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින බව ද බිල් ගේට්ස් බිය පළ කරයි. 

කෘත්‍රිම බුද්ධි තාක්ෂණය, අප පාලනයෙන් ගිලිහී යෑමට පෙර, ඊට රාජ්‍ය මට්ටමේ මැදිහත්වීම් සහ ජාත්‍යන්තර නියාමනයක් අවශ්‍ය බවත්, ඒ සඳහා පරමාණුක බලශක්තිය නිරීක්ෂණය කරන ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය වැනි සවිමත් ගෝලීය නියාමන ආයතනයක්, කෘත්‍රිම බුද්ධි කටයුතු මෙහෙයවීම සඳහා ද වහාම ස්ථාපිත කළ යුතු බවත් බිල් ගේට්ස් යෝජනා කරයි. 

 එමෙන්ම, කෘත්‍රිම බුද්ධියෙන් පණ ගැන්වෙන යන්ත්‍ර භාවිතයෙන් මිනිස් රැකියා අහෝසි කරන සමාගම්වලින්, විශේෂිත රොබෝ බද්දක් අය කිරීම සහ අත්‍යවශ්‍ය රැකියාවලින් අවම වශයෙන් සියයට 40 ක් හෝ මිනිසුන් සඳහාම පූර්ණ ලෙස වෙන්කර තැබීම වැනි දැඩි නීතිමය පියවර ගෝලීය මට්ටමින් ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බවත් බිල් ගේට්ස් පවසයි. ලුසිත ජයමාන්න CNN ඇසුරිනි

චිත්‍රපටය තිරගත වීමත්, ඊට ලැබෙන යහපත්, අයහපත් ප්‍රතිචාර අතරේ, චිත්‍රපටයේ ඇති 29 හැවිරිදි රුක්මිණීගේ සරාගී දර්ශනයක් මේ වන විට සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ කතාබහට ලක් වෙයි. මෙය, රුක්මිණීගේ රසික රසිකාවියන්ගේ අප්‍රසාදයට හේතුවක් වී ඇතැයි ද පැවැසෙයි. ඇය 'ටොක්සික්' වැනි චිත්‍රපටයක, සරාගී දසුන්වලට පෙනී සිටීමට තීරණය කළේ ඇයිදැයි ඇගේ රසික රසිකාවියෝ විමසති. 

1996 දෙසැම්බර් 16 වනදා ඉන්දියාවේ බෙංගලූරු හිදී උපත ලැබූ රුක්මිණී වසන්ත්, වර්තමාන දකුණු ඉන්දීය සිනමාවේ කෙටි කාලයකින් ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ ප්‍රමුඛතම රංගන ශිල්පිනියකි. ඇගේ පියා 2007 වසරේදී රට වෙනුවෙන් දිවි පිදූ අශෝක චක්‍ර සම්මානලාභී කර්නල් වසන්ත් වේනුගෝපාල් වන අතර, මව ප්‍රවීණ භරතනාට්‍ය ශිල්පිනී සුභාෂිණී වසන්ත් ය. 

කුඩා කල සිටම කලාත්මක පරිසරයක හැදී වැඩුණු ඇය, රංගනය පිළිබඳ උසස් අධ්‍යාපනය ලන්ඩනයේ පිහිටි සුප්‍රකට 'Royal Academy of Dramatic Art' (RADA) ආයතනයෙන් හදාරමින් සිය ශිල්පීය හැකියාවන් තවදුරටත් ඔප්නංවා ගත්තාය. 

2019 වසරේ නිකුත් වූ 'Birbal Trilogy' කන්නඩ චිත්‍රපටයෙන් සිනමාවට පිවිසි රුක්මිණී වසන්ත්, රංගන දිවියේ විශාලතම හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය වූයේ 2023 වසරේ 'Sapta Saagaradaache Ello' (Side A / Side B) චිත්‍රපටවල 'ප්‍රියා' ලෙස දැක්වූ අතිදක්ෂ රංගනයයි. ඒ වෙනුවෙන් ඇය Filmfare Critics Award සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබුවාය. 

ඉන්පසු රුක්මිණී වසන්ත්, රිෂබ් ශෙට්ටිගේ 'Kantara: Chapter 1' චිත්‍රපටයේ 'කනකවති' ගේ චරිතය හේතුවෙන් ඇය වයා රසික රසිකාවියන් බොහෝ දෙනෙක් ඒක් රොක් වූහ. කණ්ණඩ සහ තෙලිගු සිනමාවට පමණක් සීමා වුණු රුක්මිණී වසන්ත්, දැන්, යෂ් ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කරන, 'Toxic: A Fairy Tale for Grown-Ups' හරහාඇය සමස්ත ඉන්දියානු සිනමාව තුළම තමන්ගේ නම සටහන් කර අවසන්ය.