සම්මානය ලබා ගැනීමෙන් පසු මාධ්‍ය වෙත අදහස් දක්වමින් යමි ප්‍රකාශ කළේ තමන්ට ලැබුණු මෙම සුවිශේෂී ගෞරවයේ බරපතලකම තවමත් තමාට සම්පූර්ණයෙන් වැටහී නොමැති තරම් බවය. 

"මා තාමත් මේ මොහොතේ සතුට විඳින්න උත්සාහ කරනවා. ජීවිත කාලය පුරාම කැපවීමෙන් වැඩ කරන ඕනෑම කලාකරුවකුට මේක ලොකු ආඩම්බරයක් සහ ගෞරවයක්. අපි හැමෝම හීන දකිනවා, ඒ හීන පසුපස හඹාගෙන නගරයට එනවා. ජීවිතය අපිට ඊළඟට ගෙන එන්නේ මොකක්ද කියලා අපි කවුරුත් දන්නේ නැහැ." යැයි ඇය මාධ්‍ය හමුවේ පැවැසුවාය. 

මෙම සම්මානය තමාට විශාල ආඩම්බරයක් ගෙන දුන් බව පවසන අතරතුරම, තමාගේ සිනමා ගමන තවමත් ආරම්භක අවධියක පවතින බවත් ඉගෙන ගැනීමට තව බොහෝ දේ ඇති බවත් ඇය නිහතමානීව සිහිපත් කළාය.

"අප මහන්සි වෙමින් හොඳ වැඩ කරගෙන යද්දී, එක දිනක මෙවැනි දෙයක් සිදුවෙනවා. මම කොතැනකට පැමිණ ඇත්තෙම්දැයි මම හරියටම දන්නේ නැහැ. මගේ ගමනේදී මට තව ගොඩක් දේවල් ඉගෙන ගන්න තියෙනවා, ගොඩක් වැඩ කරන්න තියෙනවා. මේ සම්මානයම මට ලොකු දෙයක්, ඒ වගේම මෙවැනි ඓතිහාසික ස්ථානයකදී එය ලැබීම මට ඉමහත් ආඩම්බරයක්," යනුවෙන් යමි වැඩිදුරටත් සඳහන් කළාය. 

 යමි ගෞතම් නිරන්තරයෙන්ම ප්‍රශංසාවට ලක්වන දක්ෂ ජනප්‍රිය නිළියකි. හිමාචල් ප්‍රදේශ්හි උපත ලද ඇය, මින් පෙර ටෙලි නාට්‍ය සහ ප්‍රචාරක දැන්වීම් හරහා කලා ලෝකයට පිවිසි තැනැත්තියකි. 

2012 දී අධ්‍යක්ෂ ජුජිත් සර්කාර්ගේ 'වික්කි ඩෝනර්' (Vicky Donor) චිත්‍රපටය හරහා ඇය බොලිවුඩයට පිවිසියාය. එම පළමු චිත්‍රපටයෙන්ම අතිශය ජනප්‍රියත්වයක් සහ විචාරක පැසසුම් දිනා ගැනීමට සමත් විය. ඉන්පසු 'Uri: The Surgical Strike' (2019), 'Bala' (2019), 'A Thursday' (2022), 'OMG 2' (2023) සහ 2024 වසරේ තිරගත වුණු 'Article 370' ඇගේ කැපී පෙනෙන සිනමා නිර්මාණ වෙයි. 

ප්‍රේමණීය සැහැල්ලු චරිතවලට පමණක් සීමා නොවී, ත්‍රාසජනක, දේශපාලන සහ බරපතල සමාජීය කතා තේමා රැගත් අභියෝගාත්මක චරිත නිරූපණය කිරීමෙහි ඇය දැක්වූ දක්ෂතාව විශේෂයෙන් කැපී පෙනේ. යමි 2021 වසරේදී ප්‍රකට බොලිවුඩ් සිනමා අධ්‍යක්ෂවරයකු වන ආදිත්‍ය ධර් සමග විවාහ විය.

මේක විද්‍යා ප්‍රබන්ධ චිත්‍රපටයක සිදුවීමක් නම් නොවෙයි. හැබෑවටම, ලොව පළමු වරට, මානවරූපී රොබෝවකු සහ මිනිසකු අතර බොක්සිං තරගයක් පසුගිය දා සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ නුවර පැවැත්විණි.

මානවරූපී නැතිනම් මිනිසකුට සමාන අයුරින් නිර්මාණය කළ මෙම බොක්සිං ක්‍රීඩක රොබෝ ටර්මිනේටර් චිත්‍රපට මාලාවෙන් දකින්න ලැබෙන නපුරු රොබෝවකු සිහි ගන්වන ආකාරයට නිර්මාණය කර තිබුණි.

REK යන නමින් නම් කළ අඩි 6 ක් උසැති රොබෝ සමග බොක්සිං සටනේ නියැළුණේ ප්‍රසිද්ධ සමාජ මාධ්‍ය ක්‍රියාකාරිකයකු (Influencer) වන ෆ්‍රැන්කි ලැපෙනා ය. 

තරගය ආරම්භයේ දී ෆ්‍රැන්කි ලැපෙනාගේ මුෂ්ටි ප්‍රහාරවලින් REK රොබෝ පසුබෑමට ලක්වුණු බව පෙනුණත්, තරගය අවසන් වූයේ රොබෝ ජයග්‍රහණය කරමිණි. 

රොබෝ එල්ල කළ දරුණු ප්‍රතිප්‍රහාර හමුවේ අප මානව සංහතියේ නියෝජනය වූ ෆ්‍රැන්කි ලැපෙනා පරාජයට පත් විය. සටන ආරම්භයේදීම ලැපෙනා එල්ල කළ ප්‍රබල පහරවල් කිහිපයකින් රොබෝවරයාගේ හිස පස්සට විසිවී, එය පැකිලී යාමට පවා සමත් විය. 

කෙසේ වෙතත්, මිනිස් සංහතියේ බලාපොරොත්තු වැඩි වේලාවක් රැඳී තිබුණේ නැත. රොබෝ යන්ත්‍රය ඉතා දරුණු ලෙස ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කරමින් ලැපෙනාව කූඩුව හරහා විසිවී යන අයුරින් ප්‍රබල පයින් පහර කිහිපයක් එල්ල කළේය. 

විද්‍යාවේ සහ තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමඟ මිනිසා සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය අතර සීමා මායිම් දිනෙන් දින වියැකී යන යුගයක, මෙම අපූරු බොක්සිං තරගය අනාගත ක්‍රීඩා සහ විනෝදාස්වාදය කුමන දිශාවකට යනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳ කදිම පෙරනිමිත්තකි. 

දිනපතා පියවර 10,000 ක් ඇවිදීම යන සංකල්පය මුලින්ම කරළියට පැමිණියේ 1960 දශකයේ ජපන් වෙළඳ දැන්වීමකින් යැයි පැවැසෙයි. පසුව, එය පොදු වෛද්‍ය පිළිගැනීමක් බවට පත් විය. 

කෙසේ නමුත් වෛද්‍යවරුන් පැහැදිලි කරන්නේ, මෙම පියවර 10,000 සංකල්පය, විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ගොඩනැගුණක් නොවන බවය. ‘බ්‍රිටිෂ් ජර්නල් ඔෆ් ස්පෝර්ට්ස් මෙඩිසින්’ සඟරාවේ, නවතම කලාපයේ පළවුණු ලිපියකට අනුව, අපට නිරෝගී ජීවිතයක් ගත කිරීමට පියවර 10,000 ක් ඇවිදීමේ ඉලක්කයම සපුරාගත යුතු නැත. අප තබන සෑම පියවරක්ම අපේ සෞඛ්‍යයට ඉතා වැදගත්ය. 

නවතම වෛද්‍ය පර්යේෂකයන්ට අනුව, ඇවිදීමේ වේගය සහ දිනපතා තබන පියවර සංඛ්‍යාව එකිනෙකට ගැලපෙන්නේ නම්, එහි වාසිය ඔබට හිමිවෙයි. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ දිනකට පියවර 5,000 කට වඩා අඩුවෙන් ඒත් වේගයෙන් (මිනිත්තුවකට පියවර 80 ක් පමණ) ඇවිදිනවා නම්, පියවර 5,000ත් 7,500ත් අතර ප්‍රමාණයක් සෙමෙන් ඇවිදීමට සමාන සෞඛ්‍ය ප්‍රතිලාභ ඔබට හිමිවෙයි. 

එමෙන්ම, මිනිත්තුවකට පියවර 90ත් 100ත් අතර වේගයකින් විනාඩි 30 ක් ඇවිදීම වඩාත් යෝග්‍ය වන අතර, සාමාන්‍යයෙන් දිනකට පියවර 7,500 - 10,000ක් අතර ප්‍රමාණයක් ඇවිදීම මරණ අවදානම අවම කිරීමට වැඩිම දායකත්වයක් සපයන බව වෛද්‍යවරුන්ගේ අදහසය. 

මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ සෞඛ්‍යය ආරක්ෂා කර ගැනීම යනු තනි ඉලක්කයකට පමණක් සීමා වූවක් නොවන බවය. කාර්යබහුල දිනකදී වැඩිපුර පියවර තැබීමට නොහැකි නම්, වේගයෙන් ඇවිදීමෙන් ඒ වෙනුවෙන් ප්‍රතිලාභ ලබාගත හැකි බව ද පැවැසෙයි. 

වේගයෙන් ඇවිද යෑමට නොහැකි අයකුට වැඩි පියවර සංඛ්‍යාවක් එකතු කරගැනීමෙන්, එම සෞඛ්‍ය වාසි අත්කර ගැනීමට පුළුවනි. ඔබේ ජීවන රටාවට සහ ඔබේ හැකියාවට ගැළපෙන පරිදි ඇවිදීමේ පුරුද්ද සකසා ගැනීම නිරෝගීව සිටීමට ඔබට පහසුවක් වනු නිසැකය. 

දිනපතා ඇවිදීම යනු ශාරීරික මෙන්ම මානසික සෞඛ්‍යය ද ආරක්ෂා කර ගැනීමට කළ හැකි ඉතාමත් සරල, වියදම් රහිත ව්‍යායාමයකි. ඇවිදීමේදී හෘද සෞඛ්‍යය ඉහළ යයි. රුධිර සංසරණය විධිමත් වෙයි. අනවශ්‍ය මේදය දහනය කරමින් සිරුරේ බර පාලනය කර ගැනීමට, මාංශ පේශි සහ අස්ථි ශක්තිමත් කර ගැනීමට හැකිවෙයි. 

හැඩැති සිරුරක් උරුම වෙයි. දියවැඩියාව, අධි රුධිර පීඩනය සහ කොලෙස්ටරෝල් වැනි බෝ නොවන රෝග පාලනයට පමණක් නොවෙයි; ඒවා වළකා ගැනීමට ද දිනපතා ඇවිදීම සුදුසුය. ඇවිදීමේ දී දෛනික ජීවිතයේ ආතතිය දුරු කර මනස සැහැල්ලු කරමින් ප්‍රබෝධමත් දිවියක් හිමිවෙයි. 

කිර්ගිස්තානයේ චුයි පළාතෙන්, 7 වැනි හෝ 8 වැනි සියවසේ, ටැං රාජ්‍ය වංශයට අයත් බව පැවැසෙන බෞද්ධ දේවස්ථාන සංකීර්ණයක නටබුන් සොයා ගැනීමට කිර්ගිස්තාන සහ ජපන් පුරාවිද්‍යා කණ්ඩායමක් පසුගිය දා සමත් විය. මධ්‍යම ආසියාවේ සුන්දර කඳු පන්තිවලින් හා පොහොසත් සංස්කෘතික ඉතිහාසයකින් සමන්විත රාජ්‍යයකි.

පුරාණයේ සේද මාවත කිර්ගිස්තානය හරහා වැටී තිබුණි. චුයි පළාතෙන්, ෂාක්රිස්තාන් 2 නමැති කැණීම් භූමියේ සිදු කරන ලද කැණීම්වලදී පඩිපෙළ, බැවුම් සහ වේදිකා ආදිය මතු කර ගැනීමට පුරාවිද්‍යාඥයෝ සමත් වූ බව පැවැසෙයි. මෙම සොයා ගැනීමත් සමග, 1940 ගණන්වල ප්‍රකට පුරාවිද්‍යාඥ ඇලෙක්සි බර්න්ෂ්ටම් විසින් ඉදිරිපත් කළ බෞද්ධ දේවස්ථානයක් පැවති බවට වූ උපකල්පනය තහවුරු වන බව ද පැවැසෙයි.

‘Best of the Best’ චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් පැවැත් වුණු එම සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී මෛත්‍රී පවසන්නේ තමන් ශ්‍රී ලාංකිකයකු නොවන බවත්, ශ්‍රී ලංකාව තමන්ගේ රට නොවන බවත්, තමන් තමන්ව ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ නොව, ඊළාම් දෙමළ ලෙස හඳුන්වා දීමට කැමැති බවත්ය. සමාජ මාධ්‍ය තුළ ලොකු කතාබහක් නිර්මාණය වූයේ මෛත්‍රී රාමක්‍රිෂ්ණන්ගේ මෙම අදහස් දැක්වීමය. 

2001 දෙසැම්බර් 28 වන දින කැනඩාවේ ඔන්ටේරියෝ හි මිසිසාගා නගරයේ උපත ලැබූ මේ වනවිට 24 හැවිරිදි මෛත්‍රී, ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ හින්දු පවුල් පසුබිමකින් පැවත එන තරුණියකි. ඇගේ පියා වන රාම් සෙල්වරාජා ඔන්ටේරියෝ රජයේ පද්ධති විශ්ලේෂකයෙකු ලෙස සේවය කරන අතර මව කිරුතිහා කුලෙන්දිරන් ය. ඇයට විශ්වා රාමක්‍රිෂ්ණන් නමැති වැඩිමහල් සොහොයුරකු ද සිටී. 

1983 සිට 2009 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැති සිවිල් යුද්ධය හමුවේ 1980 ගණන්වල අගභාගයේදී ඇයගේ මාපියෝ සරණාගතයන් ලෙස ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටව කැනඩාවේ ටොරොන්ටෝ නගරයේ පදිංචියට ගියහ. ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිට වැඩිම විදේශික දේමළ ප්‍රජාවක් සිටින්නේ ටොරන්ටෝ නගරයේය.

සාමාන්‍යයෙන් මා ලියපු දෙයක් "මේ වගේ" කියල නිර්වචනය කිරීම කම්මැලි දෙයක්. මා වඩාත්ම කැමැති මගේ කතාව වෙන කෙනෙක් කියවා කරන නිර්වචනයට. ඒත්, ඔබගෙ ප්‍රශ්නෙට කෙටි උත්තරයක් දෙන්නම්. දික්කසාදයකින් පස්සෙ පශ්චාත් කම්පන ආතතිය (PTSD - Post Traumatic Stress Disorder) කියන තත්වයට පත්වුණු තාත්තා කෙනෙකක් මුලික කරගෙන තමා මේ කතාව ලියැවෙන්නෙ. තාත්තා සහ දරුවන් අතර තියෙන්නෙ 'අප්‍රකාශිත' අදරයක්. ඒ ප්‍රකාශය නොවීම හරහාම තමා තාත්තා ඇතුළෙ මොහොතක අර කම්පනය, ආතතිය සහ පුපුරා යෑම ඇතිවෙන්නෙ.

පොතක් මුද්‍රණය වුණාට පස්සෙ ඒ කෘතිය ඇසුරු කරගෙන කරන නිර්මාණවලදී තේමා ගීත නිර්මාණය වෙලා තියනවා. ඒ වගේම පොතක චරිත ඇසුරෙන් පසුව ගීත නිර්මාණය වුණු අවස්ථාත් තියනවා. ඒත් පොත මුද්‍රණයත් එක්කම ඒ පොතට තේමා ගීතයක් නිර්මාණය වුණේ පළවැනි වතාවට කියල මං විශ්වාස කරනවා. මේ ගීතය මට ලියවුණේ පොත ලියන්නත් සෑහෙන කාලෙකට කලින්. 

මගේ පළවෙනි පොත "බකුසුවත" රැස පත්තරේ ගියපු තීරු ලිපි එකතුවක්. ඒ පොත 2020 අවුරුද්දෙ ගොඩගේ සාහිත්‍ය සම්මාන වලදී හොඳම තීරු ලිපි සංග්‍රහය සඳහා නිර්දේශ වුණා. දෙවෙනි පොත "ස්වyoung" දිනපතා මව්බිම පත්තරේ "යං" අතිරේකයේ ගියපු විශේෂාංගයක්. "පිය" මගේ තුන්වෙනි පොත. ඒකත් "යෙහෙළී" කාන්තා පත්තරේ ගියපු කතාවක්. මා මේ තාක් කරපු පොත් තුනම පත්තරවල සතිපතා පළවුණු ඒවා වීම විශේෂයි. තුනම එකිනෙකට වෙනස් තේමාවන්. ‘පිය‘ පොතේ තේමා පාඨය 'බිඳීමක් නැති බැඳීමක්'. ජීවිතේ අපි බැඳෙන හැම බැඳීමම සදාකාලිකව පවතින්නෙ නෑ. බෙදෙනවා, වෙන්වෙනවා, අතෑරෙනවා. ඒ මොනව වුණත් බැඳුණු කිසිම බැඳීමක් හිත්වලින් බිඳෙන්න හොඳ නෑ කියන එකයි පිය පොතෙන් කතාකරන්නෙ. 

ඕනෑම රටක කොඳුනාරටිය ඒ රටේ සංස්කෘතික සාරධර්ම වගේම දියුණු ආකල්ප හා සහකම්පනය සහිත මිනිස්සු. රටක් ශිෂ්ටාචාරගත වෙද්දිම ඒවයින් කොටසක් ඒ රටේ සංස්කෘතික දේහයට බින්න වෙලා තියනව. සාහිත්‍ය කලාවට පුළුවන් ඒකේ තව විශාල කොටසක් හදන්න. ලෝක සාහිත්‍යය ගත්තම ඒවට ඇති තරම් උදාහරණ තියනව. කණගාටුවෙන් වුණත් කියන්න වෙන්නෙ අපේ බහුතර පාඨකයන් අතර ජනප්‍රිය අපේ හර පද්ධතියට පහර ගහන නිර්මාණ. ඒවට සාහිත්‍යය කියල කියන්න බැරිවුණත් ඒවා සාහිත්‍ය ක්ෂෙත්‍රය තුළ ලොකු ඉඩක් වෙන් කරගනිමින් මතුවෙලා තියනවා. අපේ සාහිත්‍යකරුවාට ලොකු වගකීමක් තියනවා පාඨකයා තුළ ඇති අනවබෝධය නැති කරන්න. 

අපේ ලිවීම සහ කියැවීම අතර තියෙන්නෙ 'කොලිටිය සහ කොන්ටිටිය' ගැන ප්‍රශ්නයක්. අවුරුද්දෙ එක කාලෙක පොත් ගොඩක් ලියැවෙනවා. ඒ වගේම ප්‍රමාණයක් විකිණෙනවා. හැබැයි මේ නිෂ්පාදනය සහ අලෙවිය මොනතරම් දුරට සාහිත කලාව පෝෂණයට ගුණාත්මකව උපයෝගී වෙනවද කියනෙක ගැන තක්සේරුවක් නෑ. මං පූර්ණකාලීනව පත්තර රස්සාවට එන්නෙ 2006 විතර. පළවෙනි පොත ලියන්නෙ 2020. 'පිය' කියන්නෙ මගේ තුන්වැනි පොත. මේ පොත් තුනම මගේ අතින් ලියැවෙන්නෙ ලංකාවෙන් පිට ඉද්දි. මොන රටක්, මොන ප්‍රජාවක්, මොන භාෂාවක් එක්ක ගනුදෙනුව තිබ්බත්, සිංහල භාෂාවෙන්, ලාංකික පාඨකයන්ට ලියනව තරම් වෙන සතුටක් කොහෙන්ද? 

මා යමක් ලියන්න ගන්නෙ ඒක මා කියෙව්වොත් කොහොම වෙයිද කියන තැන ඉඳල. ඕනෑම ලියවිල්ලක් මට කියවන්න කම්මැලියි නම්, නීරසනම් අනිත් අයටත් එහෙමයි කියල තමා මං හිතන්නෙ. කෙටි පරිසර වර්ණනා, චරිත විස්තර, සංකේත සහ රූපක එක්ක වැඩියෙන් දෙබස් එකතුකරල සංවාද තුළින් කතාව ගොඩනැඟීම තමා මගේ ක්‍රමය. සමහරවිට ඒක සම්ප්‍රදායික කතා කලාව නොවෙන්න පුළුවන්. කතා රසයට සහ පාඨක රුචියට හානි නොවී සම්ප්‍රදාය බිඳුණට කමක් නෑ කියල මා විශ්වාස කරනවා. මා කාලයක් ටෙලිනාට්‍ය ක්ෂෙත්‍රය හා සම්බන්ධව වැඩකරපු එකත් ඒකට බලපාන්න ඇති කියල හිතනවා.

තාක්ෂණයත් එක්ක යාවත්කාලීන වෙනව,කියල අපි හුඟක් දේවල් පටලගෙන ඉන්නෙ. රූපවාහිනියෙන් පත්තර බලනවා. ගුවන් විදුලියෙන් පත්තර අහනවා. ජංගම දුරකතනයෙන් පොත් කියවනවා. අන්තර්ජාලයට පොත් ලියනවා. ලෝකයේ ශ්‍රව්‍ය, දෘෂ්‍ය මුද්‍රිත කියන මාධ්‍ය තුන බිහිවෙන්නෙ ඊට ආවේණික හැඩයකින් සහ අන්තර්ගතයකින්. මේ තුන එකට කලවම් කරගෙන එකක්වත් හරියට කරන්න බෑ වගේම ඒවයෙ හැබෑ රසය විඳින්නත් බෑ. සමාජ මාධ්‍ය කියන්නෙම විනෝදාස්වාදය මූලික කරගෙන ගොඩනැඟුණු අවකාශයක්. ඒකේ ටී.වී පත්තර හෝ පොත් කරන්න යෑමේ ප්‍රතිවිපා වලට අපි දැඩිව මුහුණ දෙමින් ඉන්නව. ඒ විපාකයේ නරකම අඩියෙ ඉන්නෙ මුද්‍රිත මාධ්‍යය.

 ඔබ දන්නවාද? පෘථිවියේ, ඕනෑම පරිසරයක; අධික සීතල හෝ අධික උණුසුම් පරිසරයක ජීවත් වීමට සහ දිවිරැකගෙන සිටිය හැකි, එපමණක් නොව, වායුගෝලයක් නොමැති නිසල සඳ මත පවා දිවි රැක ගනිමින් ජීවත් වීමට හැකි පියවි ඇසට නොපෙනෙන ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සිටින බව. ඒ අතරින්, ඉදිරියෙන්ම සිටින්නේ; විද්‍යාඥයන් මවිත කළ ටාඩිග්‍රේඩ්ස් නමැති ක්ෂුද්‍ර ජීවී විශේෂයයි. 

අන්වීක්ෂයක් තුළින් බැලුවොත්, ටාඩිග්‍රේඩ්ස් හුරුබුහුටි පෙනුමක් ගත්, පාද බොහොමයක් ඇති වළසකු හා සමානය. මේ නිසාම, විද්‍යාඥයෝ ‘දිය වළසුන්’ යන නමින් ද ටාඩිග්‍රේඩ්ස් හඳුන්වති. අපේ මේ කතාවේ කථා නායකයා හඳුනා ගැනීමට පෙර, අපි ටාඩිග්‍රේඩ්ස් හෙවත් ‘දිය වළසුන්’ යනු කවුරුන්දැයි හඳුනා ගනිමු. 

ටාඩිග්‍රේඩ්ස් යනු මිලිමීටරයකටත් වඩා කුඩා ප්‍රමාණයකින් යුත්, පාද අටකින් සමන්විත, ඉතා මන්දගාමී කුඩා ජීවීන් විශේෂයකි. හුරුබුහුටි පෙනුමක් තිබුණ ද, ටාඩිග්‍රේඩ්ස් ජීවීන්ගේ ඕනෑම පාරිසරික තත්ත්වයකට හැඩ ගැසීමට ඇති හැකියාව විස්මිතය. උණුසුම් කාන්තාරවල දරාගත නොහැකි දැඩි උෂ්ණත්වයේ සිට, ඇන්ටාක්ටිකාවේ දරාගත නොහැකි දැඩි ශීතල මෙන්ම මුහුදේ පතුලේ අධික පීඩනයට පවා ඔරොත්තු දීමට ටාඩිග්‍රේඩ්ස්ට ඇති හැකියාව විස්මිතය. 

කිසිවක් නොමැති, රික්තකයක් ලෙස සැලකෙන අභ්‍යවකාශයේ, මාරාන්තික කොස්මික් විකිරණ හමුවේ පවා දිවි රැක ගැනීමටත්, ජීවත් වීමටත් ටාඩිග්‍රේඩ්ස් සමත් වෙයි. ඒ නිසාම, ටාඩිග්‍රේඩ්ස් ‘සුපිරි ජීවියකු’ ලෙස පිළිගැනෙයි. ඇමෙරිකාවේ නාසා ගගනගාමීන් සඳට යද්දී ද ටාඩිග්‍රේඩ්ස් රැගෙන ගොස් ඇත. ඒ, ටාඩිග්‍රේඩ්ස්ගේ දිවි රැක ගැනීමට ඇති හැකියාව සොයා බැලීමටය. 

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අද වන විට සඳ මත පවා ටාඩිග්‍රේඩ්ස් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් නිරුපද්‍රිතව සිටින බව පැවැසෙයි. වාතය නොමැති විට, ජලය නොමැති විට, ටාඩිග්‍රේඩ්ස් ජීවීන්, ‘ක්‍රිප්ටොබයෝසිස්’ නමැති අක්‍රිය තත්ත්වයට පත් වෙයි. දශක ගණනක් ඔවුන්ට මෙම තත්ත්වය යටතේ සිටිය හැකිය. යළි ජලය, වාතය හෝ ජීවත් වීමට අවශ්‍ය සාධක ලැබුණු සැණින්, ටාඩිග්‍රේඩ්ස් සක්‍රිය වෙයි. එය හරියට ශිශිරතරණ නින්දකින් අවදි වෙනවා වැනිය. 

ශිශිරතරණය යනු ඇතැම් සතුන් (සෘතු භේදයට මුහුණ දෙන ඇමෙරිකාවේ වළසුන්, මීයන් මකුණන් වැනි සතුන්) දැඩි ශීත කාලගුණයක් සහ ආහාර හිඟයක් පවතින කාලවලදී තම ශරීරයේ පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලීන්, ශරීර උෂ්ණත්වය මෙන්ම හුස්ම ගැනීමේ වේගය ඉතා අවම මට්ටමකට පාලනය කර ගනිමින්, බලශක්තිය ඉතිරි කර ගනිමින් ශීත සමය පුරාම ගැඹුරු නින්දක යෙදෙන විස්මිත ස්වභාවික පැවැත්මේ ක්‍රියාවලියකි. දැන් අපි අපේ කතාවේ කතා නායකයාට යොමු වෙමු. මේ සතා කිසියම් දුර බැහැර ග්‍රහලෝකයකින් ආ සතකු නම් නොවෙයි. 

ජීවත් වීමට අවශ්‍ය සාධක නොමැතිව, දිවි රැක ගැනීමට හැකියාව ඇත්තේ ටාඩිග්‍රේඩ්ස් හෙවත් ‘දිය වළසුන්’ ට පමණක් යැයි සිතූ විද්‍යාඥයන් මවිත කිරීමට මේ නව සත්වයා සමත් විය. 

නවතම ‘සයන්ස් ඇඩ්වාන්ස්ඩ්’ සඟරාවේ පළ වී ඇති විද්‍යා ලිපියකට අනුව, විද්‍යාඥයන්ට ටාඩිග්‍රේඩ්ස් පරයන ආකාරයේ මෙම නව අන්වීක්ෂීය ජීවියා හමුවී ඇත්තේ අප අවටින්ය. අපේ ගෙවත්තේ ඇති මල් පෝච්චියක, තෙතබරිත පාසි අතරේ හෝ ජල තටාකයක හෝ මේ ජීවීන් දකින්න ලැබේ. මේ ජීවියා රොටිෆර්ය. 

ටාඩිග්‍රේඩ්ස් ගැන ඉහත සඳහන් විස්තර අසා ඔබ පුදුමයට පත්වූවා නම්, විද්‍යාඥයන් රොටිෆර් යනුවෙන් නම් කළ මේ නවක ක්ෂුද්‍ර ජීවියා ගැන අසද්දී, ඔබ පුදුමයෙන් පුදුමයට පත් වනු නිසැකය. ‘බඩෙලොයිඩ් රොටිෆර්’ යනුවෙන් හැඳින්වෙන මෙම ජීවියා, විද්‍යාත්මකව ‘ඇඩිනෙටා වැගා’ නමැති කාණ්ඩයට අයත් බව විද්‍යාඥයන්ගේ පැහැදිලි කිරීමය. 

ඕනෑම පරිසරයක ජීවත් වීමට සහ දිවි රැක ගැනීමට රොටිෆර් සමත් වන්නේ, පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට, මෙම ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට උන්ගේ ඩීඑන්ඒ සහ වර්ණදේහ අලුත්වැඩියා කිරීමේ සුවිශේෂී හැකියාවක් ඇති නිසාය. ‘බඩෙලොයිඩ් රොටිෆර්’ සොයා ගැනීම කළේ කැරින් වැන් ඩොනින්ක් සහ බර්නාඩ් හැලට් යන ප්‍රකට විද්‍යාඥයන් දෙදෙනාය. ඒ, වසර කීපයක් තිස්සේ සිදු කළ පර්යේෂණවලින් අනතුරුවය. 

මීට අමතරව, ජාත්‍යන්තර විද්‍යාඥයන් කණ්ඩායමක්, කැරින් වැන් ඩොනින්ක් සහ බර්නාඩ් හැලට් සමග එක් වී මෙම සොයා ගැනීමට දායක වුණු බව ද පැවැසෙයි. ස්වභාවධර්මය යනු පුදුම සහගත රහස්වල එකතුවක් බව ‘බඩෙලොයිඩ් රොටිෆර්’ හමුවීමෙන් තහවුරු වුණැයි කැරින් වැන් ඩොනින්ක් සහ බර්නාඩ් හැලට් පවසති. 

අප මනුෂ්‍යයන් ඇතුළු සාමාන්‍ය ජීවීන්ගේ සෛලවල ඩීඑන්ඒ හෝ වර්ණදේහ බිඳී ගියොත් එය මාරාන්තික තත්ත්වයක් බවට පත් වෙයි. ඒත් රොටිෆර් සම්බන්ධයෙන් එය එසේ නොවෙයි. 

දැඩි විකිරණ හෝ දැඩි වියළි ස්වභාවයක් නිසා රොටිෆර්ගේ වර්ණදේහ සම්පූර්ණයෙන්ම කුඩා කැබලිවලට බිඳී ගියත්, උන් ක්ෂණිකව මියයෑමක් සිදුවන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට සිදුවන්නේ, එම බිඳුණු වර්ණදේහ කැබලි එලෙසම ස්ථාවර කර, ඒවා රොටිෆර් ඊළඟ පරම්පරාවේ බිත්තර වෙත සම්ප්‍රේෂණය කිරීමය. 

සතුන්ගේ වර්ණදේහ යුගල වශයෙන් පවතින බැවින්, වර්ණදේහයක් බිඳී ගිය විට එහි ඉතිරි කොටස්වලට අනෙක් නිරුපද්‍රිත ‘නිවුන්’ වර්ණදේහයේ උදව් ඇතිව නැතිවී ගිය කොටස් ක්‍රමයෙන් යළි ගොඩනගා ගැනීමට හැකි වෙයි. විද්‍යාඥයෝ, මෙම ක්‍රමය BIHER (Break-Induced Homologous Extension Repair) යන නමින් හඳුන්වති. 

හානිය ඉතා දරුණු නම්, මෙම අලුත්වැඩියා කිරීම එක පරම්පරාවකින් අවසන් වෙන්නේ නැහැ. එය අනුප්‍රාප්තික පරම්පරා කිහිපයක් පුරා ක්‍රමයෙන් සිදුවී, අවසානයේ සම්පූර්ණ වර්ණදේහයම යළි සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත් කර ගැනීම සිදුවෙයි. මෙම අන්වීක්ෂීය ජීවීයාට ඇති මෙම සුවිශේෂී හැකියාව, අනාගතයේදී මිනිස් වර්ගයාටත් විශාල ප්‍රයෝජනයක් වනු ඇතැයි විද්‍යාඥයෝ විශ්වාස කරති. 

විශේෂයෙන්, අභ්‍යවකාශ ගමන්වලදී මුහුණ දීමට සිදුවන දැඩි විකිරණ උවදුරුවලින් ආරක්ෂා වීමේ ක්‍රම සෙවීමට මෙන්ම, පිළිකා සෛල තුළ වර්ණදේහ බිඳී ගොස් විකෘති වන ආකාරය තේරුම් ගැනීමට මෙය මහත් උපකාරී වේවි යැයි පැවැසෙයි. අප ගෙවත්තේ කොහේ හෝ තැනක නිහඬව ජීවත් වන මේ ඇසට නොපෙනෙන කුඩා ජීවියා අපට කියා දෙන්නේ, කොතරම් දුෂ්කර සහ අන්තවාදී තත්ත්වයන් හමුවේ වුවද ජීවිතය නොවැටී ඉදිරියට ගෙන යෑමට සොබාදහම සතුව කොතරම් අපූරු ක්‍රමවේද තිබෙනවාද යන්නයි. 

මේ සත්වයා, සාමාන්‍ය ගෘහස්ථ බළලකුගේ ප්‍රමාණයට වඩා තරමක් කුඩාය. ටිල්කයා බිළාලයාගේ සමේ ලොකු ලප, වයිරම් දකින්න ලැබේ. පෙනුමින් මේ සත්වයා, මේ කලාපයේ වනාන්තරවල වෙසෙන සෙසු වල් බළල් විශේෂවලට ද සමාන බැවින්, විද්‍යාඥයන්ට මුලදී මේ සත්වයා නව බළල් විශේෂයක් ලෙස වෙන්කර හඳුනා ගැනීමට නොහැකි විය. 

එබැවින්, ටිල්කයා බළලා, අප ඇස් පනාපිට සැඟවී සිටි නව සත්ව විශේෂයක් යැයි කීවොත් නිවැරදිය. මෙම සත්වයා, නව බිළාල විශේෂයක් බව තහවුරු වූයේ, විද්‍යාවේ දියුණුවත් සමග, නවීන අණුක ජාන පරීක්ෂණ සහ ඩී.එන්.ඒ. පරීක්ෂණ මගින් කළ පුළුල් අධ්‍යයනයකින් පසුවය. 

මෙම සොයා ගැනීමත් සමග විද්‍යාඥයන් පවසන්නේ, ලෝකයට අනාවරණය නොවුණු තවත් බිළාල විශේෂ මිහිමත සිටිය හැකි බවය. මෙම සොයා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් මූලිකත්වය ගෙන කටයුතු කළේ බොලිවියා ජීව විද්‍යාඥ පෝලා නෝගාලෙස් අස්කාරුන්ස් ය. බොලිවියාව යනු ලතින් ඇමෙරිකාවට අයත් රටකි. පෝලා පසුගිය කාලය පුරාවට අධ්‍යයනය කළ අවුරුදු 10 ක් වයසැති කුඩා වල් බළලකු සිටී. 

ඇය ඒ වල් බළලා ‘ටයිග්‍රිනෝ’ යන නමින් නම් කර ඇත. ලතින් ඇමෙරිකාවේ, කොස්ටරීකා සිට බොලිවියාව සහ ආර්ජන්ටිනාව දක්වා වනාන්තරවල දකින්න ලැබෙන වල් වළලුන්, ‘ව්‍යාඝ්‍ර බළලුන්’ යන පොදු නමින් හැඳින්වෙයි. මොවුන් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා බිළාලයන්ය. ‘ටයිග්‍රිනෝ’ එවැනි ‘ව්‍යාඝ්‍ර බළලකු’ යැයි පෝලා මුලින් සිතා සිටියාය. 

 ‘ටයිග්‍රිනෝ’ පෝලාට හමුවුණු කතාව හරි අපූරු එකකි. 2016 වසරේ දී බොලිවියා ගැමියකුට වනාන්තර මාර්ගයක් අසලින් යද්දී, කුඩා බළල් පැටියකු හමුවිය. බැලූ බැල්මට, ඌ නිවෙස්වල ඇතිදැඩි කරන බළලකුමය. ගැමියා, බළල් පැටියා නිවසට ගෙන ගොස් ඇති දැඩි කිරීමට පටන් ගත්තේය. පැටවා ලොකු වෙද්දී, උගේ හැසිරීම් රටාව සාමාන්‍ය ගෘහස්ථ බළලකුට වඩා වෙනස් විය. ප්‍රමාණය කුඩා වුවත්, ශරීර ලක්ෂණ ද වෙනස් වීමට පටන් ගත්තේය. 

බළලා කොරොයිකෝ නුවර සෙන්ඩා වෙර්ඩේ වනජීවී අභයභූමියේ නිලධාරීන්ට බාර දීම ඒ අනුව සිදුවිය. බළල් විශේෂ අධ්‍යයනය සම්බන්ධයෙන් ඒ වනවිටත්, පෝලා ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියාය. වනජීවී නිලධාරීන්ට ලැබුණු වල් බළලා, පෝලාගේ අවධානයට ලක් විය. ඇය ඌ ‘ටයිග්‍රිනෝ’ ලෙස නම් කළාය. 

 ‘ව්‍යාඝ්‍ර බළලුන්’ ලෙස හැදින්වෙන දුර්ලභ වල් බළලුන් ජීවත් වන්නේ බොලිවියාවේ, යුංගාස් පළාතේ වනාන්තරවලය. මේ බළලුන් ගැන ඒ වනවිට කිසිදු පැහැදිලි විදිමත් අධ්‍යයනයක් සිදුවී තිබුණේ නැත. ‘ටයිග්‍රිනෝ’ නිරන්තරයෙන් දකින පෝලා කල්පනා කළේ යුංගාස් පළාතේ ‘ව්‍යාඝ්‍ර බළලුන්’ සම්බන්ධයෙන් විශේෂ පුළුල් අධ්‍යයනයක් කළ යුතු බවය. 

ඒ අනුව, ප්‍රවීණ සත්ව විද්‍යාඥයන් ද ඇතුළු පර්යේෂණ කණ්ඩායමක් හවුල් කර ගනිමින් යුංගාස් වල් බළලුන් ගැන අධ්‍යයනයක් ආරම්භ විය. වල් බළලුන්ගේ පරම්පරාව සහ ජානමය පසුබිම සෙවීම පර්යේෂණ කණ්ඩායමේ අරමුණ විය. කණ්ඩායම ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කළේ ඩී.එන්.ඒ පරීක්ෂණ හරහා බළලුන්ගේ සැබෑ අන්‍යෝන්‍ය සම්බන්ධතා සහ පරිණාමීය ඉතිහාසය සොයා බැලීමටය. අධ්‍යයනයේ දී අනෙක් වගල් බළලුන්ගේ පමණක් නොව, ටයිග්‍රිනෝගෙන් ලබා ගත් සාම්පල ද පරීක්ෂා කෙරුණි. 

ප්‍රතිඵල පුදුමාකාර විය; ‘ටයිග්‍රිනෝ’ සාමාන්‍ය ව්‍යාඝ්‍ර බළලකුගේ වෙනස් ස්වරූපයක් නොව, ඌ සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්, වෙනමම විශේෂයකට අයත් බිළාලයකු යැයි ඩී.එන්.ඒ. පරීක්ෂණවලින් සනාථ විය. මීට පෙර හඳුනාගෙන තිබුණේ ව්‍යාඝ්‍ර බළල් විශේෂ තුනක් පමණක් වුවත්, පර්යේෂණවලින් අනාවරණය වූයේ එවැනි නව විශේෂ පහක් සිටිය හැකි බවය. ‘ටයිග්‍රිනෝ’ අයත් වන ටිල්කයා බිළාලයන් ඒ අතරින් ප්‍රධාන වෙයි. 

 මෙම නව සොයාගැනීම සොබාදහමේ සංරක්ෂණයට අතිශයින් වැදගත් වෙයි. ඒ ඇයිදැයි ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ වනජීවී සංරක්ෂණ පර්යේෂණ ඒකකයේ වෛද්‍ය කැරොලයින් සාර්ටර් පැහැදිලි කරයි. 

යම් විශේෂයක් කුමක්ද යන්න හෝ එය ජීවත් වන්නේ කොතැනද යන්න විද්‍යාඥයන් නිවැරදිව නොදන්නේ නම්, එය ආරක්ෂා කිරීම අපහසු කරුණකි. ලෝකයේ තවමත් හොඳින් අධ්‍යයනය කර නොමැති ඝන වනාන්තර සහ දුෂ්කර ප්‍රදේශවල කෙතරම් ජෛව විවිධත්වයක් සැඟවී ඇතිද යන්න මෙම සොයාගැනීමෙන් මනාව පැහැදිලි වෙනවා යැයි වෛද්‍ය කැරොලයින් සාර්ටර් කියයි. 

වනාන්තර එළිපෙහෙළි කිරීම්, කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා ඉඩම් ලබා ගැනීම, වාසභූමි අහිමි වීම් සහ නීති විරෝධී දඩයම් කිරීම් හේතුවෙන් කොටි බළලුන් දැඩි ලෙස වඳ වී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ දී සිටී. ටිල්කයා බළලා සොයා ගැනීම, බිළාල පවුල සම්බන්ධයෙන් අප සතු දැනුම සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වනු ඇත. දැනට නිල වශයෙන් පිළිගත් බළල් විශේෂ 41 ක් සිටින අතර, නව සොයාගැනීමත් සමග එම ගණන 44 ක් හෝ එයටත් වඩා වැඩි වීමට ඉඩ ඇති බව විද්‍යාඥයන්ගේ මතයයි. 

සිංහයන්, දිවියන්, ව්‍යාඝ්‍රයන්, ජගුවරයන් වැනි මහ බළලුන් තරම් ජනප්‍රියත්වයක් නොලබන මෙම කුඩා ‘ව්‍යාඝ්‍ර බළලුන්’ නැතිනම් ‘වල් බළලුන්’ කෙරෙහි ජනතා අවධානය යොමු කිරීම සහ උන් වෙනුවෙන් විද්‍යාත්මක අනුග්‍රහය යොමු කිරීම මෙම සොයා ගැනීම විශාල රුකුලක් වනු ඇතැයි පැවැසෙයි. 

ශ්‍රී ලංකාවේ ද වල් බළල් විශේෂ කිහිපයක් සිටී. ඉන් ප්‍රධානම සහ ලොකුම විලෝපිකයා, මෙරටට ආවේණික උප විශේෂයක් වන දිවියා ය. මීට අමතරව, තෙත්බිම් හා ජලශ්‍රිත ආශ්‍රිතව ජීවත් වන හඳුන් දිවියා, ලෝකයේ සිටින ඉතාම කුඩා වල් බළල් විශේෂයක් වන කොළ දිවියා සහ සාමාන්‍ය වල් බළලා යන විශේෂ ද මෙරටින් හමුවෙයි.

බිළාල පවුල යනු ස්වභාවධර්මයේ සිටින වඩාත්ම ආකර්ෂණීය, වේගවත් සහ පරිණාමීය වශයෙන් සාර්ථකම ක්ෂීරපායී පවුලකි. විද්‍යාත්මකව මෙම පවුල ප්‍රධාන උපකුල කිහිපයකට බෙදා දැක්වෙන අතර, ඉන් වඩාත්ම කතාබහට ලක් වන්නේ ‘මහ බළලුන්’ ලෙස හැඳින්වෙන දැවැන්තයන්ය. 

ව්‍යාඝ්‍රයා, සිංහයා, දිවියා, ජගුවර්, චීටා සහ පූමා වැනි දැවැන්ත, ශක්තිමත් සහ ගෙරවීමට හැකියාව (ගර්ජනා කිරීමේ) ඇති මෙම ශක්තිමත් බිළාලයන්, මහ බළල් පවුලට අයත් වේ. මොවුන් ප්‍රමුඛ පෙළේ මස් භක්ෂක විලෝපිකයන්ය. පරිසර පද්ධතිවල තණබිම් හා වනාන්තරවල සමබරතාව පවත්වා ගෙන යෑමේ දී මෙම මහ බළලුන්ගේ මෙහෙවර වටී. වල් බළලුන් සහ මහ බළලුන් මෙලෙස වනාන්තරවල රජ කරද්දී, අප මනුෂ්‍යයන් සමග අනාදිමත් කාලයක පටන්, සමීපව ජීවත් වන්නේ ගෘහස්ථ බළලුන්ය.

වල් බළල් පරම්පරාවෙන් පැවත එන මේ බළලුන්, මිනිසාගේ සමීපතම සහ ජනප්‍රිය සුරතල් සතුන් බවට පත් වී අවසන්ය. නිවෙස්වල සුරතලයට හැදෙන ආඩම්බරකාර බළලුන්, විවිධ විශේෂ, ප්‍රභේද සහ ආකර්ෂණීය හැඩයන්ගෙන් යුක්තය. 

සුඛෝපභෝගී දිගු ලෝම සහිත, සන්සුන් ස්වභාවයක් ඇති පර්සියානු බළලුන්, සිහින් සිරුරක්, නිල්පාට ඇස් සහ කතා කරනසුලු ස්වභාවයක් ඇති සියැමිස් බළලුන්, බළල් පවුලේ දැවැන්තයකු වන මේන් කූන් බළලුන් මෙන්ම ව්‍යාඝ්‍රයකුගේ පෙනුමට සමාන බෙන්ගල් බළලුන් සහ කිසිදු විශේෂ වංශයකට අයත් නොවන සාමාන්‍ය ගම්බද බළලුන් ලෙස මොවුන් විවිධත්වයෙන් අනූනය. 

බළලුන් මනුෂ්‍ය අප සමග මානසික බැඳීමක් ඇති කරගන්නා සුරතල් සතුන් යැයි කීවොත් එය නිවැරදිය. අතීතයේ පටන් මී කරදරවලින් අප ආරක්ෂා කරන අපේ සුරතලා බළලාය. ඒත් අද සැපට හැදෙන, අලුත් පරම්පරාවේ බළල් සුරතලුන් මීයන් ඇල්ලීමේ ප්‍රතිපත්තිය ද වෙනස් කර ඇත. 

 වසර 100 කට පසු බොලිවියාවෙන් හමුවුණු නව බිළාල විශේෂය හෙවත් ටිල්කයා බළලා වැනි කුඩා වල් බළලුන්ගේ සිට, අප නිවෙස්වල, අපට සත්තම් දමමින්, සැපට හැදෙන ගෘහස්ථ බළල් සුරතලුන් දක්වාත්, අප්‍රිකානු සැවානා බිම් පුරා ගර්ජනා කරන සිංහයන් සහ ආසියාවේ වනාන්තරවල කුරුමානම් අල්ලන ව්‍යාඝ්‍රයන් දක්වාත් පුළුල් ලෙස ව්‍යාප්ත වූ බිළාල පවුල යනු සොබාදහමේ ඇති අසමසම විවිධත්වයේ සංකේතයයි. 

වන විනාශය සහ අනවසර දඩයම් කිරීම් නිසා බිළාල පවුලේ සාමාජිකයන් පමණක් නොව, තවත් සත්ව විශේෂ ගණනාවක්ම ඔබ මේ ලිපිය කියවන මොහොතේ පවා බරපතල තර්ජනයකට මුහුණ දී සිටී. 

ජාත්‍යන්තර මලල ක්‍රීඩා සම්මේලනය පළමු වරට සංවිධානය කළ ලෝක මලල ක්‍රීඩා පිටියේ ප්‍රබලතම ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් සහභාගිත්වයෙන් මෙම ක්‍රීඩා උළෙල පැවැත්විණි. රුමේෂ් එහිදී මීටර 91.09ක දක්ෂතාවයක් ප්‍රදර්ශනය කරමින් පළමු ස්ථානය හිමිකර ගැනීමට සමත් විය. 

රුමේෂ් හෙල්ල විසිකිරීමේ පිරිමි සව්වේ මෙම වසරේ මේ දක්වා ඉහළම දක්ෂතාව ප්‍රදර්ශනය කළ ක්‍රීඩකයා වන අතර 23 හැවිරිදි ඔහු රෝම ඩයමන්ඩ් ලීග් මලල ක්‍රීඩා තරගාවලියේදී මීටර 92.62ක දක්ෂතාවක් දක්කමින් එම ඉසව්වේ ලෝක ශ්‍රේණිගත කිරීමේ අංක එක ක්‍රීඩකයා බවට ද පත්විය. 

මෙම ජයග්‍රහණයත් සමඟ රුමේෂ් ලෝක මලල ක්‍රීඩා පිටියේ තවත් සුවිශේෂී ජයග්‍රහණයක් සටහන් කළ අතර ඔහුගේ මෙම දක්ෂතාවය ශ්‍රී ලංකා මලල ක්‍රීඩා ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී ජයග්‍රහණයක් බවට ද පත්විය. ඉසව් 26කින් සමන්විතව ලොව ප්‍රබල ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් රැසක් සහභාගි වූ එම ක්‍රීඩා උළෙල දින තුනක් පැවැත්විණි. 

රුමේෂ් තරංග, ජර්මනියේ ජුලියන් වෙබර්, ග්‍රැනඩාහි ඇන්ඩසන් පීටර්ස්, ට්‍රිනිඩෑඩ් ඇන්ඩ් ටුබැගෝහි කර්ශොන් වෝල්කොට් වැනි ක්‍රීඩකයන් එයි හෙල්ල විසිකිරීමේ ඉසව්වට සහභාගි වීම නිසා දැඩි අවධානයක් යොමුවී තිබුණි.

2025 වසර සඳහා වන උපාධි ප්‍රදානෝත්සවයේදී රන් පදක්කම් 16ක් දිනාගනිමින්, කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලීය වෛද්‍ය පීඨයේ හෂිනි රංගිකා දිවයිනේ අංක 1 උපාධිධාරිනිය බවට පත්වීමට සමත් වූවාය. ඊට අමතරව ඇය, මෙම උපාධි ප්‍රදානෝත්සවයේදී මහාචාර්ය තිලක් හෙට්ටිආරච්චි අධ්‍යාපනික විශිෂ්ටතා සම්මානය ද හිමිකර ගැනීම විශේෂත්වයකි. 

2018 උසස් පෙළ කණ්ඩායමේ ප්‍රමුඛතම සිසුවිය වූ ඇය, සියලුම MBBS විෂය ධාරා සඳහා ප්‍රථම පන්තියේ ගෞරව සාමාර්ථ ලබා ගත්තාය. එමෙන්ම, වෛද්‍ය උපාධිධාරීන්ගේ සීමාවාසික පත්වීම් සඳහා වූ දිවයින පුරා කුසලතා ලැයිස්තුවේ ප්‍රථම ස්ථානය ද ඇය හිමිකර ගත්තාය. 

ඇයගේ අතිවිශිෂ්ට අධ්‍යාපනික දක්ෂතාව තවදුරටත් සනාථ කරමින්, එම්.බී.බී.එස්. උපාධිය සඳහා පිරිනැමුණු රන් පදක්කම් 32න් 16ක්ම ඇය විසින් දිනාගෙන තිබේ. මීට අමතරව, පීඨාධිපතිගේ ගෞරව ලැයිස්තු සම්මාන කිහිපයක් සහ Mitsubishi UFJ Foundation ශිෂ්‍යත්වය ද ඇයට හිමිව ඇත. 

වෛද්‍ය පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රයේද සුවිශේෂී දායකත්වයක් ලබා දී ඇති ඇය, පර්යේෂණ පත්‍රිකා ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර විද්‍යාත්මක සමුළු කිහිපයකදී ද තම පර්යේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇත. මේ වන විටත් ඇය ඩෙංගු සහ අන්තර්ස්ථ පෙනහළු රෝග පිළිබඳ පර්යේෂණ කටයුතුවල නිරතව සිටියි.

එක්සත් ජාතීන්ගේ අප්‍රිකානු ආර්ථික කොමිසමේ (UNECA) ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු කාන්තා නිත්‍ය නියෝජිතවරිය ලෙස පත්වුණු නිර්මලා පරණවිතාන මහත්මිය, එම සංවිධානයේ විධායක ලේකම් ක්ලේවර් ගැටෙ ට සිය අක්තපත්‍ර නිල වශයෙන් පිළිගැන්වූවාය. 

ඉතියෝපියාවේ අඩිස් අබාබානුවර පිහිටි ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය සඳහන් කරන ආකාරයට, මෙම පත්වීම ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ සේවයේ කාන්තා නායකත්වයේ සන්ධිස්ථානයක් ලෙසත්, අප්‍රිකානු රටවල් සමඟ ප්‍රායෝගික සහ අන්තර්ගත හවුල්කාරිත්වයන් ගොඩනඟා ගැනීමට ගත් වැදගත් පියවරක් ලෙසත් සැලකෙයි. 

අක්තපත්‍ර පිළිගැන්වීමෙන් අනතුරුව තානාපතිවරිය සහ විධායක ලේකම්වරයා අතර සහයෝගීතාව, ආයෝජන, තාක්ෂණ හුවමාරුව, පෞද්ගලික අංශයේ දායකත්වය සහ දැනුම හුවමාරුව ශක්තිමත් කිරීම පිළිබඳ පුළුල් සාකච්ඡා පවත්වන ලදී. අප්‍රිකානු හවුල්කරුවන් සමඟ විවිධ මුලපිරීම් ගණනාවක් ක්‍රියාත්මක කිරීම කෙරෙහි ද අවධානය යොමු විය.

මෙය ග්ලැසියර දියවීමට මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් සෘජුවම හේතුවන අවස්ථාවකි. සෑම වසරකම, දහස් ගණනක් කඳු නගින සංචාරකයෝ හිමාල අඩවියට පැමිණෙති. ඒ එවරස්ට් තරණය කිරීමටය. එසේ පැමිණෙන සංචාරකයන්, එවරස්ට් තරණය ආරම්භ කරන්නේ, අඩි 17,598 ක් උසින් පිහිටි, කුම්බු (Khumbu) නමැති ග්ලැසියරය මත ඉදිවුණු ප්‍රධාන එවරස්ට් කඳවුරේ (Base Camp) සිටය. 

නවතම පර්යේෂණයකින් අනාවරණය වී ඇත්තේ, ජීවිතය පවා පරදුවට තබා එවරස්ට් තරණයට පැමිණෙන සංචාරකයන්, නොදැනුවත්වම මෙම පෞරාණික ග්ලැසියරය විනාශ කරමින් සිටින බවය. ඒ, ඔවුන් පිට කරන මුත්‍ර නිසාය. 

මෙම පර්යේෂණය සිදුකර ඇත්තේ නේපාලයේ මිනින්දෝරු දෙපාර්තමේන්තුවේ ඛීම් ලාල් ගෞතම් ප්‍රමුඛ කණ්ඩායමය. 2023 වසරේ වසන්තයේ, දින 50 ක කාලයක් කඳවුරේ ලැගුම් ගත් 2,127 කට අධික කඳුනගින්නන් පාදක කර ගනිමින්, ගෞතම් සහ කණ්ඩායම මෙම පර්යේෂණය සිදුකර ඇත. 

පර්යේෂණයට අනුව, කඳවුරේ ලැගුම් ගත් එක් අයකු දිනකට සාමාන්‍යයෙන් මුත්‍ර ලීටර් 3.181 ක් බැහැර කර ඇති අතර, දින 50 ක කාලය තුළ ඒ අය බැහැර කළ මුළු මුත්‍ර ප්‍රමාණය ලීටර් 3,38,299 කට වැඩි යැයි පැවැසෙයි. ඒ සියල්ල බැහැර කර ඇත්තේ කඳවුර අයට කුම්බු ග්ලැසියරයටය. 

ඊට අමතරව, ඔවුන් කෑම පිසීම සදහා ගෑස් සිලින්ඩර විශාල ප්‍රමාණයක් භාවිතයට ගෙන ඇත. භූමිතෙල් සහ ප්‍රෙටල් ද දහනය කිරීම සිදු කර ඇත.

සෙල්සියස් අංශක 0 ට වඩා අඩු උෂ්ණත්වයක පවතින ග්ලැසියරයේ හිම මතට, සෙල්සියස් අංශක 37 ක මිනිස් සිරුරෙන් බැහැර වන උණුසුම් මුත්‍ර මහ විශාල ප්‍රමාණයක් පතිත වීම, හිම දියවීම වේගවත් කිරීමකි. 

කඳවුරේ මළපහ සඳහා සෑම අයකුටම විශේෂ නිල් පැහැති ප්ලාස්ටික් බාල්දි ලබා දීමක් කරයි. එසේ වුවත් මුත්‍ර බැහැර කිරීම සඳහා එවැනි ක්‍රමයක් නැත. පර්යේෂණ කණ්ඩායම ගණනය කළ ආකාරයට, 2023 වසරේ වසන්තයේ පමණක්, කුම්බු ග්ලැසියරයේ හිම ටොන් 150 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් දිය වී ඇත. චන්ද්‍රිකා රූප සටහන්, භූ විද්‍යාත්මක දත්ත ඇසුරින් මේ බව තහවුරු කරගත් බව ගෞතම් පවසයි. 

2023 වසරට වඩා අද 2026 වනවිට එවරස්ට් තරණයට පැමිණෙන සහ කුම්බු ග්ලැසියරයේ ප්‍රධාන එවරස්ට් කඳවුරේ ලැගුම් ගන්නා සංචාරකයන් ගණව ඉහළ ගොස් ඇත. ඉදිරියට එය තව තවත් ඉහළ යනු ඇත. මුත්‍ර බැහැර කිරීම ද වැඩි වී ඇත. ඒ සමගම, ග්ලැසියරයේ දියවීම ද වේගවත් වෙමින් පවතී. මෙය එවරස්ට් තරණයේ අඳුරු පැතිකඩක් බව ගෞතම් පැහැදිලි කර ඇත. 

යෂ්ගේ රංගනයෙන් හැඩවුණු, ගීතු මෝහන්ඩාස් අධ්‍යක්ෂණය කළ ටොක්සික් (Toxic) චිත්‍රපටය ඉන්දියානු සිනමා ඉතිහාසයේ වාර්තාගත වැඩිම අලාභය ලැබූ සිනමා නිර්මාණය බවට පත්වීමට නියමිත බව ඉන්දීය මාධ්‍ය පවසයි.

මීට පෙර, මෙලෙස වැඩිම අලාභය ලැබූ සිනමා නිර්මාණය බවට පත්වූයේ ප්‍රභාස් ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කළ 'ආදිපුරුෂ්' (Adipurush) ය. 

අගෝස්තු මස 26 වන දින තිරගත වීම ආරම්භ කරන ලද මෙම චිත්‍රපටයේ නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා රූගත කිරීම් ප්‍රමාද වීම් සහ යළි රූගත කිරීම් (reshoots) හේතුවෙන් ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 500ත් 800ත් අතර අධික පිරිවැයක් දරා තිබේ. 

 අපේක්ෂිත මට්ටම කරා ළඟා වීමට අපොහොසත් වීම හේතුවෙන් වර්තමානය වන විට ලොව පුරා සමස්ත ආදායම රුපියල් කෝටි 337ක් වැනි සීමාවක සිරවී තිබේ. සිනමා වෙළඳ විශ්ලේෂකයන්ගේ ගණනය කිරීම්වලට අනුව, මෙම චිත්‍රපටයේ සමස්ත පාඩුව ඉදිරියේදී ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 300ක් දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 

චිත්‍රපටය ආරම්භයේදී යම් ප්‍රබල ආදායමක් වාර්තා කළ ද, ලැබුණු දුර්වල ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිචාර හමුවේ එහි ආදායම් මාර්ගය සීඝ්‍රයෙන් පහත වැටුණි. අපේක්ෂිත මිලකට ඩිජිටල් විකාශන අයිතිය (Digital Rights) අලෙවි කරගැනීමට නොහැකි වීම ද මෙම දැවැන්ත මූල්‍ය අලාභයට ප්‍රබල ලෙස බලපෑ බව පැවැසෙයි. 

විශේෂයෙන්ම චිත්‍රපටයේ ඉංග්‍රීසි පිටපත සඳහා මුළු ඉන්දියාවෙන්ම අලෙවි වී ඇත්තේ ප්‍රවේශ පත්‍ර 450ක් පමණක් වන අතර, එයින් ලැබී ඇත්තේ රුපියල් ලක්ෂයකට ආසන්න ඉතා සුළු ආදායමකි. 

2019 වසරේ දී බෙසොස්ගෙන් දික්කසාද වූ මැකෙන්සි , ‘යීල්ඩ් ගිවිං’ නමැති පුණ්‍යායතය ආරම්භ කර ඇත. ඉගෙනීමට දක්ෂ සිසු සිසුවියන්ට ශිෂ්‍යත්ව ලබා දීම පවා මෙම පුණ්‍යායතනය මගින් සිදුවෙයි. 

විදෙස් මාධ්‍ය පවසා ඇත්තේ, මැකෙන්සි, ‘යීල්ඩ් ගිවිං’ පුණ්‍යායතනය හරහා ඇමෙරිකන් ඩොලර් බිලියන ගණන් පරිත්‍යාග කරන බව පැවැසෙයි. 

ඇමෙරිකාවේ ‘ෆෝබ්ස්’ ව්‍යාපාරික සගරාවට අනුව, ඉකුත් 2025 වසරේ පමණක් මැකෙන්සි ස්කොට්, ‘යීල්ඩ් ගිවිං’ හරහා පරිත්‍යාග කළ මුදල ඇමෙරිකන් ඩොලර් බිලියන 26.4 ඉක්මවයි. 

මැකෙන්සි ස්කොට් කතුවරියක ද වෙයි. ඇය වසර 25ක් ජෙෆ් බෙසෝස්ගේ බිරිඳ වී සිටියාය. 2019 වසරේ ඇය, බෙසෝස්ගෙන් දික්කසාද වෙද්දී, ‘ඇමසන්’ සමාගමේ සියයට 4 ක කොටස් ද හිමිවිය.

සඳ අයිති ඇමෙරිකාවට යැයි ඇමෙරිකා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් පවසයි. ට්‍රම්ප් මෙසේ පැවැසුවේ, සිය ‘ටෲත් සෝෂල්’ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම ඔස්සේ සටහනක් පළ කරමිනි.

‘සඳ අයිති අපට’ (ඇමෙරිකාවට) යැයි පවසමින්, ඒ.අයි. තාක්ෂණය භාවිතයට යොදා ගත් සඳේ සහ පෘථිවියේ රූපයක් ද ට්‍රම්ප් සිය සමාජ මාධ්‍ය ගිණුමේ පළ කර ඇත.

 ත්‍රිමාන ගෝලාකාර පෘථිවි පෘෂ්ඨය, ද්විමාන පැතලි තලයක් මත සිතුවම් කිරීම පහසු කටයුත්තක් නොවෙයි. අප එය මුලින්ම වටහා ගත යුතුය. එසේ කිරීමේ දී යම් තාක්ෂණික හෝ භූගෝලීය විකෘතිතාවක් සිදු වීම ගණිතමය වශයෙන් වැළැක්විය නොහැකි නියතියකි. 

1569 දී, එවකට ප්‍රකට ෆ්ලැන්ඩර්ස් ජාතික (ෆ්ලැන්ඩර්ස් යනු වර්තමානයේ බෙල්ජියමය. ෆ්ලැන්ඩර්ස් යන නම භාවිතයට ගැනෙද්දී ෆ්ලැන්ඩර්ස් වැසියන් හැඳින්වූයේ ෆ්ලෙමිෂ් යනුවෙනි.) සිතියම් නිර්මාණකරු ජෙරාඩස් මර්කේටර්, ‘මර්කේටර් ප්‍රක්ෂේපණය’ නමැති ලෝක සිතියම ලෝකයට ඉදිරිපත් කළේ එදා සාගරයේ නාවික කටයුතුවල යෙදී සිටි යුරෝපීය ගවේෂකයන්ගේ ගමන් මාර්ග සරල කර ගැනීමේ අරමුණින්ය. සිතියම මත අඳින ලද සෘජු රේඛා ඔස්සේ නෞකාවක මාලිමා ඡේදනය තබා ගනිමින් යාත්‍රා කිරීමට හැකිවීම මෙම සිතියමේ ප්‍රධානතම වාසිය විය. 

පසුකාලීනව, මෙම සිතියම, බටහිර ලෝක බලවතුන් විසින් සම්මතයක් කරනු ලැබීය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මර්කේටර්ගේ ආකෘතිය නැතිනම් ඔහු නිර්මාණය කළ සිතියම ලොව පුරා පාසල් පන්ති කාමර, විශ්වවිද්‍යාල, පෙළපොත්, මාධ්‍ය ආයතන සහ ලේඛන සඳහා නිල ලෝක සිතියම බවට පත් විය. කෙසේ නමුත්, නාවික කටයුතුවලදී කෝණ සහ දිශා නිවැරදිභාවය තබා ගැනීම සඳහා මර්කේටර් සිතියම නිර්මාණයේ දී කළ ගණිතමය සැකසුම හේතුවෙන් පෘථිවියේ රටවල් සහ මහද්වීපවල භූමි ප්‍රමාණ බරපතල ලෙස විකෘති විය. 

සමකයේ සිට ධ්‍රැව දෙසට යද්දී, සිතියම මඟින් රටවල වර්ගඵලය අසමානුපාතික ලෙස විශාල කර පෙන්වීමක් සිදුවිය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස උත්තර සහ දක්ෂිණ ධ්‍රැවාසන්නයේ පිහිටි යුරෝපය, උතුරු ඇමෙරිකාව, රුසියාව සහ ග්‍රීන්ලන්තය වැනි භූගෝලීය කලාප සැබෑ ප්‍රමාණයට වඩා අතිශය විශාලව සිතියම්ගත වූ අතර, සමකය ආසන්නයේ පිහිටි අප්‍රිකාව, ලතින් ඇමෙරිකාව, දකුණු ආසියාව සහ අග්නිදිග ආසියාව වැනි කලාපවල සැබෑ විශාලත්වය හැකිළීමකට ලක් විය. 

සිතියම් විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන ආකාරයට, මර්කේටර් ලෝක සිතියමේ ග්‍රීන්ලන්තය සහ අප්‍රිකා මහද්වීපය ප්‍රමාණයෙන් එක හා සමානව දකින්න ලැබුණ ද භෞතික පෘථිවි තලය මත අප්‍රිකා මහද්වීපය ග්‍රීන්ලන්තයට වඩා 14 ගුණයකින් විශාලය. ග්‍රීන්ලන්තයේ සැබෑ භූමිප්‍රමාණය අප්‍රිකානු මහද්වීපයේ පිහිටි කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයටත් වඩා කුඩාය. එපමණක් නොව, සිතියමේ අතිවිශාල ලෙස පෙනෙන රුසියාව ද අප්‍රිකා මහද්වීපය හමුවේ ලිලිපුට්ටෙකි. 

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, චීනය, ඉන්දියාව, ජපානය සහ සමස්ත යුරෝපයේම රටවල් සියල්ල එකතු කළ ද අප්‍රිකානු මහද්වීපයේ සමස්ත වර්ගඵලයට සම කළ නොහැක. කෙසේ නමුත්, භූගෝලීය දත්ත සම්බන්ධයෙන් සිදුවූ මෙම විකෘතිය හුදෙක් සිතියම් ශිල්පයේ පැවැති තාක්ෂණික ගැටලුවක් පමණක් යැයි අර්ථකථනය කිරීමට භූගෝල විද්‍යාඥයෝ සහ සමාජ විද්‍යාඥයෝ සූදානම් නොවෙති. 

ඊට අපූරු හේතුවක් ඇත. සියවස් ගණනාවක් පුරා ලෝක ජනගහනයෙන් බහුතරය ලෝකය පිළිබඳ අවබෝධය ලබාගත්තේ මෙම විකෘති සිතියම දෙස බැලීමෙනි. බටහිර අධිරාජ්‍යවාදී බලවතුන් තම දේශපාලනික, ආර්ථික සහ මානසික ආධිපත්‍යය ලොව පුරා තහවුරු කිරීම සඳහා මෙම සිතියම ප්‍රබල මෙවලමක් ලෙස භාවිත කළ බව අද වන විට පිළිගැනෙන සත්‍යයයි. 

තම රටවල් සිතියමේ අතිවිශාල ලෙසත්, තමන් යටත් කරගත් ආසියානු සහ අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ රටවල් නැතිනම් භූමීන් කුඩාවටත් නිරූපණය කිරීමෙන්, යටත්විජිත වැසියන් තුළ පහත් හැඟීමක් සහ යටහත්පහත්භාවයක් ඇති කිරීමට නොදැනුවත්වම මනෝවිද්‍යාත්මක පදනමක් සකස් කෙරුණි. 

භූගෝල විද්‍යාව සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා තුළ මෙම ක්‍රියාවලිය ‘සිතියම්කරණ යටත්විජිතවාදය’ ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. සිතියමක් යනු හුදෙක් ගෝලයක පැතලි සටහනක් පමණක් නොව, එය බලය, දේශපාලනය සහ මතවාදයන් නිරූපණය කරන ප්‍රබල සංකේතයක් බව මේ අනුව පැහැදිලි වෙයි. මර්කේටර් ලෝක සිතියමේ දකින්න ලැබෙන මෙම ‘සාපේක්ෂ අසමානතාව’ පිළිබඳව විවේචන මතුවූයේ අද ඊයේ නොවෙයි.

ජර්මන් ජාතික ඉතිහාසඥ ආර්නෝ පීටර්ස්, 1970 දී 'ගෝල්-පීටර්ස් ප්‍රක්ෂේපණය' නමැති සිතියම් ආකෘතිය ඉදිරිපත් කරමින්, මර්කේටර් සිතියම මඟින් සිදුවන යුරෝපීය ආධිපත්‍යය විවේචනය කිරීමට පටන් ගත්තේය. 

සෑම රටකම සැබෑ වර්ගඵලය නිවැරදිව පෙන්වීම අරමුණු කරගත් එම සිතියම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සහ පල්ලිය ආශ්‍රිත පුණ්‍යායතනවල අවධානයට ලක්වුවද, එහි පැවැති තාක්ෂණික දෝෂ කීපයක් හේතුවෙන් එය ගෝලීය සිතියම් විද්‍යාඥයන්ගේ පූර්ණ පිළිගැනීමට ලක් වූයේ නැත. 

ගෝල්-පීටර්ස් සිතියම තුළ වර්ගඵලය නිවැරදි වුවද, සමකයට ආසන්න රටවල හැඩතල සිරස් අතට දැඩි ලෙස ඇදී ගොස් විකෘති වීම ඊට හේතුවය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, භූමිප්‍රමාණයේ නිවැරදිභාවය මෙන්ම රටවල භෞතික හැඩතලවල සුන්දරත්වය සහ යථාර්ථවාදී බවද ආරක්ෂා වන නව සිතියම් ආකෘතියක අවශ්‍යතාව සිතියම් විද්‍යා ලෝකය තුළ දිගින් දිගටම පවතින සංවාදයක් බවට පත්විය. 

 2018 දී, සිතියම් විද්‍යාඥයන් වන බෝජන් ෂාව්රිච්, ටොම් පැටර්සන් සහ බර්නාඩ් ජෙනී එක් වී ‘සමාන පෘථිවි ප්‍රක්ෂේපණය’ නමැති නව ලෝක සිතියම් ආකෘතිය නිර්මාණය කරන ලදී. 

මෙම ප්‍රක්ෂේපණ ක්‍රමය මඟින් ලෝකයේ සෑම රටකම සහ මහද්වීපයකම සැබෑ වර්ගඵල එකිනෙකට සාපේක්ෂව සියයට සියයක්ම නිවැරදිව පෙන්වයි. එමෙන්ම, මීට පෙර පැවැති ගෝල්-පීටර්ස් සිතියමේ තිබූ රටවල හැඩතල විකෘති වීමේ දෝෂය මඟහරවා ගනිමින්, මහද්වීපවල ස්වාභාවික හැඩය ඉතා මැනවින් ආරක්ෂා කිරීමට මොවුන් සමත් වූහ. 

සිතියම් විද්‍යා ඉතිහාසයේ විප්ලවීය සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකෙන මෙම ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ නූතන පරිගණක ගණිතමය ආකෘති පදනම් කරගනිමින් නිර්මාණය කරන ලද්දකි. මර්කේටර් ලෝක සිතියමෙන් සිදුවුණු විකෘතිය එමගින් නිවැරදි කෙරේ. 

 2018 දී නිර්මාණය වූ ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ මගින් භූගෝලීය නිවැරදිභාවය උදෙසා තාක්ෂණික විසඳුම ලැබුණ ද, එය ගෝලීය දේශපාලන තලයේ සම්මතයක් බවට පත්වීම සඳහා තවත් වසර කිහිපයක් ගතවිය. 

භූගෝලීය අසමානතාවයෙන් වැඩිම පීඩාවට පත්ව සිටි අප්‍රිකානු ජාතීන් එකතු වී ‘ලෝක සිතියම නිවැරදි කරමු’ යනුවෙන් දැවැන්ත ජාත්‍යන්තර ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පසුගිය පෙබරවාරි මාසයේ අප්‍රිකා සංගමයේ සාමාජික රටවල් 54 නිල වශයෙන් මෙම ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ සම්මත ලෝක සිතියම ලෙස පිළිගනු ලැබීය. 

ඉන් අනතුරුව, අප්‍රිකානු මහද්වීපයේ බටහිර වෙරළේ පිහිටි කුඩා ටෝගෝ රාජ්‍යය, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයට විශේෂ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කරමින් ඉල්ලා සිටියේ, සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ ලෝකය නොමඟ යැවූ මර්කේටර් සිතියම වෙනුවට මෙම නිවැරදි ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ සියලු අන්තර්ජාතික කටයුතු සහ අධ්‍යාපන පද්ධතීන් සඳහා භාවිතයට ගන්නා ලෙසය. 

 ඉකුත් 4 වැනිදා, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේ දී, ‘සමාන පෘථිවි සිතියම’ භාවිතයට ගනිමු යැයි ටෝගෝ රාජ්‍යය ඉදිරිපත් කළ යෝජනාවට පක්ෂව, රටවල් 164 ක් ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේය. 

එම රටවල් අතරේ, පැරණි යටත්විජිත බලවතුන් වූ මහා බ්‍රිතාන්‍යය, ප්‍රංශය, ජර්මනිය ඇතුළු යුරෝපීය රටවල් රැසක්ද ඒ අතර සිටීම විශේෂත්වයකි. රටවල් 6 ක් ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටි අතර, යෝජනාවට විරුද්ධව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය පමණි. 

වැඩි ඡන්දයෙන් යෝජනාව සම්මත වීමත් සමඟ, සියවස් පහකට පසුව ලෝක සිතියම නිල වශයෙන් නිවැරදි කිරීමේ ගෝලීය ක්‍රියාවලිය ආරම්භ විය. එසේ වුවත්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මෙම වෙනස සිදු කිරීමට කාටවත් නීතිමය වශයෙන් බල කිරීමක් කරන්නේ නැත. මෙය ගෝලීය සමාජයට ඉදිරිපත් කරන ලද යුක්තිසහගත සහ විද්‍යාත්මක මාර්ගෝපදේශනයක් පමණි. 

ඔබ දන්නවාද? ඇමෙරිකාවේ ආදිවාසීන් නැතිනම් රතු ඉන්දියානුවන්ට පියාඹන පීරිසි සහ පිටසක්වළ ජීවීන් යනු අරුමයක් නොවෙයි. ඔවුන් පවසන්නේ, පියාඹන පීරිසි සහ පිටසක්වළයන් යන වදන් ඔවුන්ගේ ඉපැරණි සංස්කෘතියට අයත් නොමැති බවය. 

ඈනුම් යෑම යනු හුදෙක් කම්මැළිකම හෝ නින්දයෑම පෙන්වීමක් නොව, එය මොළයේ උෂ්ණත්වය පාලනය කරන ස්වාභාවික ක්‍රියාවලියක් යැයි විද්‍යාඥයෝ පවසති. 

ඈනුමකදී, ගැඹුරු හුස්මක් ගැනීම සහ මුහුණේ මෙන්ම බෙල්ලේ ද මාංශ පේශි ඇදීමක් සිදුවෙයි. එමගින්, රුධිර ගමනාගමනය වැඩිවෙයි. 

 සිරුරට ඇතුළු වන සිසිල් වාතය මගින් මොළයේ උෂ්ණත්වය සුළු වශයෙන් පහළ දැමීමක් කරයි. 

අධික තෙහෙට්ටුවක් හෝ මානසික වෙහෙසක් ඇති විට, මොළය වඩාත් කාර්යක්ෂමව පවත්වා ගැනීමට ඈනුම් උපකාරී වෙයි. ඈනුම් මොළය සිසිල් කරන විදුලි පංකාවක් වැනිය.

සාම්ප්‍රදායික ලෝක සිතියම වෙනුවට අප්‍රිකා මහද්වීපයේ සැබෑ භූගෝලීය ප්‍රමාණය නිවැරදිව නිරූපණය වන නව ලෝක සිතියමක් භාවිතයට ගැනීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය තීරණය කළේය. 

ටෝගෝ රාජ්‍යය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද, අප්‍රිකානු සංගමයේ (AU) සාමාජික රටවල පූර්ණ සහාය හිමිවූ, ‘අප්‍රිකා සිතියම නිවැරදි කරනු’ (Correct the Map) නමැති මෙම යෝජනාවලිය සඳහා රටවල් 164 ක් පක්ෂව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේය. 

ලැන්ටන්ස් චිත්‍රකතාවලින්, කාටූන්වලින් සහ කාටූන් චිත්‍රපටවලින් ජනප්‍රිය වූ හැල් ජෝර්ඩන්, ග්‍රීන් ලැන්ටර්න්වරයා පාදක කර ගනිමින් ලැන්ටර්න්ස් (Lanterns) ටෙලි කතා මාලාව නිර්මාණය වී ඇත. 

ලැන්ටර්න්ස් (Lanterns) හරහා ජෝන් ස්ටුවර්ට් ද ප්‍රේක්ෂක අපට හඳුන්වා දෙයි. කතාමාලවට අනුව, ජෝන් ස්ටුවර්ට් යනු හැල්ගෙන් පසු ඔහුගේ මුද්ද ලබා ගැනීමට පුහුණුව ලබන අනුප්‍රාප්තිකයාය. 

ඇමෙරිකාවේ නෙබ්‍රැස්කා ජනපදයේ රෂ්විල් නමැති කුඩා නගරයේ මනුෂ්‍ය වෙසින් සැගවී සිටින පිටසක්වළ ජීවීන් කිහිප දෙනකු ඝාතනය වීම සහ එය පිටුපස සිටින්නේ කවුරුන්දැයි අනාවරණය කර ගැනීම ලැන්ටර්න්ස් (Lanterns) ටෙලි කතා මාලාවේ ප්‍රධාන කතා තේමාවය. 

ඊට අමතරව, හැල් ජෝර්ඩන්ගේ සහ ජෝන් ස්ටුවර්ට්ගේ චරිතවල පසුබිම් කතා ද ප්‍රධාන කතා තේමාවට සමගාමීව ගලා යයි. ඒ, අතීතයට සහ අනාගතයට නරඹන්නන් රැගෙන යමිනි. 

හැල් ජෝඩන් ලෙස චරිත නිරූපණය කරන්නේ ජනප්‍රිය මෙන්ම සම්මානනීය නළු කයිල් චැන්ඩ්ලර්ය. ජෝන් ස්ටුවර්ට් ලෙස චරිත නිරූපණය කරන්නේ ජනප්‍රිය නළු ඇරන් පියේර්ය. ඊට අමතරව, DCU විශ්වයේ අලුත් සුපර්මෑන් චිත්‍රපටයෙන් දකින්න ලැබුණු ගායි ගාඩ්නර් ග්‍රීන් ලැන්ටර්න්වරයා ද මෙම කතාමාලාවේ දකින්න ලැබේ. ගායි ගාඩ්නර් ලෙස චරිත නිරූපණය කරන්නේ ජනප්‍රිය නළු නේතන් ෆිලියොන් ය. 

රෂ්විල් නගරයේ ෂෙරිෆ් ලෙස කටයුතු කරන කෙරී කේන් ලෙස කෙලී මැක්ඩොනල්ඩ්, ඇගේ සැමියාගේ පියා මෙන්ම පිටසක්වළ තර්ජනවලින් පෘථිවි වැසියන් ආරක්ෂා කළ යුතු යැයි අන්තවාදීව සිතන විලියම් මේකන් ලෙස ගැරෙට් ඩිලාහන්ට් ද, ඔහුගේ බිරිඳ සෝයි මේකන් ලෙස ඉන්දීය සම්භවයක් සහිත ඇමෙරිකන් නිළි පූර්ණා ජගන්නාතන් ද සෙසු චරිතවලට පණ පොවති. 

ඩේමන් ලින්ඩෙලොෆ්, ක්‍රිස් මුන්ඩි සහ ටොම් කිංග් ප්‍රකට නිර්මාණකරුවන්ගේ එකතුවෙන් නිර්මාණය වී ඇති ලැන්ටර්න්ස් (Lanterns) කතා මාලාව, සාම්ප්‍රදායික සුපිරි වීර කතාවලින් ඔබ්බට ගිය සංකීර්ණ, අඳුරු සහ කුතුහලය පිරි අත්දැකීමක් ප්‍රේක්ෂකයාට ලබා දෙයි. 

චිත්‍රපටයේ නපුරන් ලෙස සැලකෙන්නේ මෑන්හන්ටර්ස් (Manhunters) ය. DCU විශ්වයේ මෑන්හන්ටර් (Manhunter) යන වදන සම්පූර්ණයෙන්ම එකිනෙකට වෙනස් ලෙස භාවිතයට ගැනෙයි. ඒ, මෑන්හන්ටර්ස් (Manhunters) සහ මාෂන් මෑන්හන්ටර් (Martian Manhunter) ලෙසය. 

මෑන්හන්ටර්ස් Manhunters යනු ග්‍රීන් ලැන්ටර්න් බලකාය තැනීමට පෙර එම බලකාය නිර්මාණය කළ ගාඩියන්ස් නමැති නිල් පැහැති සුදු හිස කෙස් ඇති ප්‍රමාණයෙන් කුඩා ‘ගාඩියන්ස්’ නමැති ජීවීන් විසින් විශ්වයේ සාමය රැකීමට නිර්මාණය කරන ලද ස්වයංක්‍රීය රොබෝ හමුදාවකි. 

මෙම රොබෝවරුන්ගේ දෝෂයක් නිසා, ඔවුන් හැඟීම් විරහිතව සිදු කළ ජන සංහාරයක් නිසා මෑන්හන්ටර්ස් මෑන්හන්ටර්ස් අක්‍රිය කර දැමීමට ගාඩියන්වරු කටයුතු කළහ. පසුව ඔවුන්ව අක්‍රිය කර ඒ වෙනුවට ග්‍රීන් ලැන්ටර්න් බලකාය පිහිටුවන ලදී. මෑන්හන්ටර්ස්, ලැන්ටර්න්වරුන්ගේ ප්‍රධාන සතුරන් පිරිසකි. 

මාෂන් මෑන්හන්ටර් (Martian Manhunter) යනු ජෝ-ජෝන්ස් Jonn Jonzz නමැති අඟහරු ග්‍රහලෝකයෙන් පෘථිවියට පැමිණෙන, සුපර්මෑන් වැනි පිටසක්වළ සුපිරි වීරයෙකි. DCU විශ්වයේ ජස්ටිස් ලීග් කණ්ඩායමේ ආරම්භක සාමාජිකයකු වන්නේ මාෂන් මෑන්හන්ටර් ය. සිතුවිලි කියවීමට (telepathy), ශරීරයේ රූපය වෙනස් කිරීමට (shapeshifting) සහ සිරුර විනිවිද යා හැකි ලෙස වෙනස් කර ගැනීමට මාෂන් මෑන්හන්ටර් ට හැකියාව ඇත. 

කෙටියෙන් කීවොත්, මෑන්හන්ටර්ස් යනු විශ්වයේ ආරක්ෂාව සඳහා නිර්මාණය කළ රොබෝ හමුදාවක් වන අතර, මාෂන් මෑන්හන්ටර් යනු අඟහරු ග්‍රහයාගෙන් පැමිණ පෘථිවිය සහ විශ්වය රකින සජීවී සුපිරි වීරයෙකි. මොවුන් දෙපාර්ශ්වය අතරේ කිසිදු සම්බන්ධයක් නැත. ලැන්ටර්ස් නිර්මාණකරුවන් හිතාමතා චරිත වෙනස්කම්වලට ලක් කර ඇත. 

කතා මාලාවේ ‘ගාඩියන්ස්’ පිටසක්වළුයන්ට ඕනෑම ස්වරූපයක් ගැනීමට හැකියාව ඇත. ජනප්‍රිය මෙන්ම සම්මානනීය හොලිවුඩ් නිළි ලෝරා ලිනී ද ‘ගාඩියන්ස්’ පිටසක්වළයකු ලෙස චරිත නිරූපණය කරයි. කතාමාලවේ ‘ගාඩියන්ස්’ පිටසක්වළයන්ට, මාෂන් මෑන්හන්ටර් (Martian Manhunter) මෙන් ස්වරූපය වෙනස් කිරීම කරගත හැකිය.